TÔI HỌC VIẾT

Viết bài sao cho ĐỌC ĐƯỢC và

ĐƯỢC ĐỌC trên trang mạng

Bích Vân

E-Mail: bichvan@khoahoc.net

10 tháng 08 năm 2006

® Phải có sự đồng ý của tác giả cũng như ghi rõ nguồn "www.khoahoc.net" khi bạn phát hành lại thông tin từ website này

Viết bài cho trang mạng không như viết bài để in lên sách báo. Một bài viết "đọc được" và "được đọc”, trên trang mạng, cần đáp ứng một số yêu cầu sau, vế nội dung và hình thức.

Về nội dung:

Cần Đáp ứng căn bản ABCDE.

ABCDE là gì?

A là Accurate - chính xác nhưng không ra điều Authoritative - chỉ dựa vào tước vị khoa bảng
B là có Balance - thăng bằng quan điểm và không Bias - thiên vị về lập trường
C là có Concison - súc tích nhưng không thiếu Comprehensiveness - đầy đủ thông tin cần chuyên chở
D là có Dated - ghi rõ ngày nhưng không Dated - lỗi thời, mất thời gian tính
E là có Evidence – nêu rõ xuất xứ thông tin mà không Error - nhầm lẫn trong các links vào References (broken links).

Về hình thức:

Cần đáp ứng nhu cầu về Cấu trúc – Lời văn (Structure - Style), xử dụng dữ liệu (Data Processing) và hiển thị (Output) trên màn hình của máy vi tính.

Cấu trúc (Structure):

Vì đọc một trang trên màn vi tính thường chậm hơn đọc trên sách báo, 79% nguời xem (viewer - surfer) trang mạng không đọc từng câu từng chữ. Người xem thường lướt (scan) qua một số trang nhất định; chỉ lúc nào thấy trang nào đáng chú ý mới trở lại đọc kỹ hoặc in lên giấy lưu lại và đọc lúc thuận tiện. Do đó:

Tổng số chữ (word count) tối đa cho một bài viết trên trang mạng nên vào khoảng 50% số chữ viết cho sách báo. Trên mỗi trang, số chữ lý tưởng là 500 chữ hoặc ít hơn.
Người viết cần dùng bố cục "Inverted Pyramid" - hình tháp nghịch -, thường thấy trên các trang báo. Kết luận và các điểm quan trọng được nêu trước tiên để người đọc nhìn thấy ngay trong mấy giây đầu "above the fold" của trang báo hoặc màn hình của máy vi tính. Cần cho người đọc thấy ngay thông tin quan trọng trước khi phải dùng mouse (chuột) để rà xuống "below the fold".

Trình duyệt cần tránh khối lớn chỉ có hàng hàng lớp lớp chữ và chữ. Nên chia khối chữ một cách hợp tình hợp lý thành nhiều trang kế tiếp. Tổng số chữ (word count) lý tưởng cho từng trang là:
- Tiểu đề (Heading): 8 chữ hoặc ít hơn
- Câu văn - mệnh đề (Sentence): 15-20 chữ hoặc ít hơn
- Đoạn văn (Paragraphs): 40-70 chữ hoặc ít hơn
- Bài văn (Documents): 500 chữ hoặc ít hơn
Trên mỗi trang nên dùng fonts dễ đọc trên màn hình vi tính. Ví dụ font Arial vừa phù hợp cho Unicode chữ Việt vừa dễ đọc hơn font Times New Roman; font này, ngược lại, dễ đọc hơn khi in lên giấy.

Tránh dùng Fonts nghiêng khó đọc trên màn hình vi tính.

Tránh dùng hàng loạt Font chữ Hoa (upper case).

Hậu cảnh (background) cần giúp fonts dễ đọc, ví dụ Chữ đen trên nền trắng là tối ưu vì đa số người đọc đã quen với chữ in trên giấy. Fonts mầu hoặc hậu cảnh (background) mầu có thể gây trở ngại cho một số người bị chứng mù về màu sắc (colour blindness) và khi in lên máy in trắng đen.
Mỗi đoạn dành cho một ý; đoạn này sang đoạn khác có mạch lạc; nhưng không cần các cụm từ để chuyển mạch như "trước tiên", "kế đến”, "sau cùng" thường thấy trên bài in lên giấy. Có thể liệt kê ý thành bảng (list) với dấu chấm (bullet point) cho người xem lướt lên ý chính dễ dàng.
Kiểm soát lại Chính tả (Spelling) và Chấm câu (Punctuation) cho bài viết được rõ ràng hơn.

Lời văn (Style):

Cần hướng vào trình độ của người xem và cần dựa vào các lời khuyên đáng tin như:

· "Short words are best, and the old words when short are the best of all."
Winston Churchill

Don't waste words, keep sentences and paragraphs short and simple:

Always use the shortest, most familiar words,
Don't endeavour when you can try,
Don't finalise when you can finish.

Do write to achieve the five I's: to inform, inquire, influence, instruct and incite; not to Impress
“Hâtez-vous lentement, et, sans perdre courage,
Vingt fois sur le métier remettez votre ouvrage:
Polissez-le sans cesse et le repolissez;
Ajoutez quelquefois, et souvent effacez.”
Nicolas Boileau-Despréaux