|
1. This document is HS687, one of a series of the
Horticultural Sciences Department, Florida Cooperative Extension
Service, Institute of Food and Agricultural Sciences, University
of Florida. Original publication date March 1992. Revised March
1996. Reviewed May 2003. Visit the EDIS Web Site at
http://edis.ifas.ufl.edu.
2. Donald N. Maynard, professor, Department of
Horticultural Sciences, Gulf Coast Research and Education
Center, Bradenton; Cooperative Extension Service, Institute of
Food and Agricultural Sciences, University of Florida,
Gainesville, 32611. The term "plates," where used in this
document, refers to color photographs that can be displayed on
screen from CD-ROM. These photographs are not included in the
printed document.
The Institute of Food and Agricultural Sciences
(IFAS) is an Equal Employment Opportunity - Affirmative Action
Employer authorized to provide research, educational information
and other services only to individuals and institutions that
function without regard to race, creed, color, religion, age,
disability, sex, sexual orientation, marital status, national
origin, political opinions or affiliations. For information on
obtaining other extension publications, contact your county
Cooperative Extension Service office. Florida Cooperative
Extension Service / Institute of Food and Agricultural Sciences
/ University of Florida / Larry R. Arrington, Interim Dean
* * *
Quả của các giống dưa hấu có hạt tiêu chuẩn có
thể chứa nhiều bằng 1,000 hạt trong mỗi quả (Ảnh 1 Ặnh hiện diện
của các hạt khắp phần thịt làm cho việc lấy hạt đi trong khi ăn
khó. Các hạt trong lát hoặc khoanh dưa hấu bán lẻ hoặc thanh xà
lách đều là một điều phiên toái. Một lý do là bã nho không hạt
phổ biến nhiều hơn với người tiêu dùng nhiều hơn các giống có
hạt là người tiêu dùng không có quan tâm đến và không thuận tiện
bởi hạt trong khi đang ăn quả dưa hấu. Với sự thận trọng thích
hợp, dưa hấu không hạt có thời gian sử dụng lâu hơn so với dưa
hấu có hạt. Điều này có thể là do sự việc là sự phân huỷ thịt
xảy ra gần hạt, không hiện diện, trong dưa hấu không hạt.
Ảnh 1.
Dưa
hấu không hat (tam bội) lai đã được trồng hơn 40 năm qua ở Hoa
Kỳ. Tuy nhiên, không phải đến thời gian gần đây là các giống cải
thiện, sự tiếp thị tấn công, và yêu cầu của người tiêu dùng gia
tăng đã tạo ra một thị trường phát triển nhanh về dưa hấu không
hạt. Điều kiện không hạt hiện nay là tính bất thụ phát sinh từ
một cặp lai giữa hai cây có nhiễm sắc thể không tương hợp. Số
lượng nhiễm sắc thể bình thường trong đa phần sinh vật sống được
xem như là 2N. Dưa hấu không hạt được sản xuất trên các cây tam
bội (3N) (triploid) có tính bất thụ cao phát sinh từ việc lai
một cây nhị bội (2N) (điploid) thường với một cây tứ bội (4N).
Thể tứ bội được dùng như giống cái hoặc bố mẹ hạt giống và thể
nhị bội là giống đực hoặc bố mẹ hạt phấn (Hình 1 ). Như được
trình bày bằng sơ đồ bên trong hình 1,vài bước thực hiện là cần
trong việc sản xuất hạt giống dưa hấu tam bội: một bố mẹ cái nhị
bội (2N) được xử lý với colchicine để tạo ra bố mẹ tứ bội (4N)
cái có màu thể rắn; cây này được lai với bố mẹ đực có sọc (2N)
đưa đến hạt giống dưa hấu tam bội (không hạt) (3N). Để tạo ra
một vụ trồng dưa hấu không hạt, hạt giống tam bội được trồng xen
canh với một giống thụ phấn (pollenizer variety) (2N). Từ khi bố
mẹ hạt giống tứ bội chỉ tạo ra 5 đến 10% số lượng hạt giống như
một cây nhị bội bình thường, chi phí hạt giống là 10 đến 100 lần
nhiều hơn chi phí của các giống thụ phấn tự nhiên tiêu chuẩn và
5 đến 10 lần chi phí của giống dưa háu nhị bội lai. Các dòng tứ
bội thường được phát triển bằng cách xử lýcây nhị bội với một
hoá chất được gọi là colchicine.
Hình
2.
Các
dòng bố mẹ tứ bội thường có vỏ nhẹ trung bình, hoặc xanh đậm
không sọc. Ngược lại, bố mẹ hạt phấn nhị bội đa phần luôn có một
quả có vỏ có sọc. Dưa hấu không hột tam bội lai kết quả sẽ thừa
hưởng một mô hình có sọc (Ảnh 2 ). Nông dân có thể thỉnh thoảng
thấy một quả không sọc ngoài đồng ruộng dưa hấu không hạt có
sọc. Những quả này là kết quả của những trường hợp tự thụ phấn
ngẫu nhiên của bố mẹ hạt giống tứ bội trong quá trình sản xuất
hạt giống tam bội. Quả dưa hấu tứ bội có chất lượng cao nhưng sẽ
có hạt và không bán như trường hợp không hạt. Số lượng lây
nhiễm tứ bội lệ thuộc vào các phương pháp và chăm sóc đã dùng
trong quá trình sản xuất hạt giống tứ bội. Ảnh
2.
Các
cây tam bội bất thụ thường không tạo ra hạt giống có thể sống
được. Tuy nhiên, các hạt tho, nhỏ, trắng hoặc vỏ hạt, thường ăn
với quả như trên cây dưa leo, phát triển bên trong quả. Số lượng
và kích thước của những hạt thô này thay đổi theo giống. Một hạt
giống ngẫu nhiên, tối, cứng, có thể sống được được tìm thấy
trong dưa hấu tam bội. Dưa hấu không hạt có thể được trồng một
cách thành công trong các khu vực nơi đó có các giống có hạt
thường được sản xuất. Tuy nhiên, chúng cần vài phương pháp canh
tác thật độc nhất để sản xuất thành công.
Sắp
xếp ngoài đồng ruộng
Sự
hình thành và phát triển quả dưa hấu lệ thuộc vào các chất điều
chỉnh tăng trưởng từ hạt phấn và từ phôi trong việc phát triển
hạt bên trong quả. Sự thụ phấn không đầy đủ đưa đến quả không
hạt có hình dạng tam giác và chất lượng tồi. Sự thụ phấn không
đầy đủ có thể làm tăng tỷ lệ rỗng ruột (hollowheart) .
Dưa hấu tam bội lai không tạo ra hật phấn có thể sống được đủ
kích hoạt sự hình thành và phát triển quả. Vì thế, hạt phấn của
một giống dưa hấu có hạt nhị bội thường phải được tạo ra. Đồng
ruộng phải được trồng xen với cây dưa hấu cung cấp hạt phấn phụ
thụ phấn, nhị bội (có hạt) để cung cấp hạt phấn phụ. Việc trồng
với giống thụ phấn ở hàng bên ngoài và sau đó mối hàng thứ ba
(Hình 2 ), được khuyến cáo hiện nay. Như một phương pháp luân
phiên, giống thụ phấn có thể được trồng mỗi cây thứ ba trên một
hàng nhưng điều nầy làm cho việc thu hoạch khó thực hiện. Không
có tình huống nào giống thụ phấn và giống không hạt trồng riêng,
nhưng trong những khối gần nhau!
Điều
quan trọng trong việc dùng một giống thụ phấn có thể tiêu thụ
được vì đến một phần ba của tất cả dưa hấu sản xuất ngoài đồng
ruộng sẽ thuộc về giống này. Mô hình vỏ và/hoặc hình dạng của
quả thụ phấn có hạt phải được phân biệt dễ dàng hình dạng của
quả không hạt trong việc làm giảm nhầm lẫn khi thu hoạch. Việc
chọn một giống thụ phấn còn phải tính đến yêu cầu thị trường,
sức khoẻ cây, sản xuất hạt phấn, tính kháng bệnh, và điều kiện
môi trường. Điều quan trọng là hạt phấn từ giống thụ phấn nhị
bội có thể sử dụng khi hoa cái nở rộ trên các cây tam bội mở và
sẵn sàng thụ phấn. Như một qui luật chung, việc sạ thẳng ngoài
đồng ruộng giống thụ phấn phải được thực hiện cùng ngày hạt
giống tam bội được trồng trong nhà kính. Các giống có quả nhỏ,
ướp lạnh thường trổ hoa sớm hơn các giống dưa hấu tiêu chuẩn.
nếu giống ướp lạnh sẽ được dùng như giống thụ phấn, sau đó việc
sạ thẳng phải bị trì hoãn một tuần đến mười ngày. Giống thụ phấn
nhị bội sẽ thường xuyên tạo quả và ngừng việc tạo ra hoa đực
trong khi giống tam bội vẫn tạo ra nhiều hoa cái. Các nông dân
sẽ trồng lần hai một giống thụ phấn hai đến ba tuần lễ sau lần
trồng đầu tiên để tạo phấn hoa cho các hoa cái phát triển muộn.
không có các khác biệt nhất quán trong bất kể các loại tiêu
chuẩn và ướp lạnh về hiệu quả thụ phấn đã được ghi nhận. Các
giống ướp lạnh dùng như giống thụ phấn đưa đến năng suất đầu
tiên cao; các giống tiêu chuẩn dùng như giống thụ phấn đưa đến
năng suất tổng cộng cao.
Phấn
hoa của giống thụ phấn được mang đến các hoa tam bội bởi côn
trùng, cơ bản là ong mật. Một quần thể ong đầy đủ ở ngoài đồng
ruộng là điều cần thiết để đảm bảo là sự thụ phấn thoả mãn xuất
hiện. Một số lượng tối thiểu sáu con ong mật thăm một hoa là
điều cần thiết cho sự phát triển quả bình thường của giống dưa
có hạt. Với sự phát triển của quả tam bội, ít nhất nhiều bằng,
và có thể nhiều hơn, thăm hoa dưa là điều cần thiết. Khuyến cáo
tổng hợp là việc tạo ra một con ong ong cho mỗi 100 hoa ở ngoài
đồng ruộng. Thông thường một bày ong mạnh 20000 đến 30000 ong
cho mỗi hai mẫu anh dưa hấu tạo ra sự thụ phấn thoả đáng. Một
nông dân trồng dưa không hạt phải lập kế hoạch về ít nhất là
cùng, hoặc có thể một chừng mực cao hơn, bày ông là điều thành
công trong quá khứ sản xuất dưa hấu có hạt. Ngoài ra, nông dân
phải xem việc áp dụng của một con ong thu hút vào các cây dưa
tam bội trong thời gian thụ phấn.
Thỉnh
thoảng, nhiều bằng 20 hoặc nhiều hơn các hạt cứng được tìm thấy
trong một quả dưa không hạt. Các quả có hạt cứng này thường tạo
ra từ các lần thu hoạch thứ nhất và thứ hai. Các số lượng cao
hạt cứng ở quả đầu có thể là kết quả của các điều kiện khắc
nghiệt như khô hạn, lũ lụt, không cân bằng phân bón, hoặc nhiệt
độ quá cao.
Chọn
giống
Sự
phát triển giống dưa hấu không hạt đang được tiến hành bởi nhiều
công ty giống và giống mới, có thể là ưu thế trênh những giống
trình bày dưới đây, đang được phóng thích mỗi năm. Sự đánh giá
các giống dưa hấu không hạt ở các trung tâm khảo cứu và giáo dục
trường đại học Florida ở Leesburg, Bradenton, Live Oak, và
Quincy đã cho thấy những giống dưới đây thích nghi tốt với sản
xuất ở Florida:
•
Crimson Trio. dạng trứng. không rõ ràng, rộng, sọc xanh tối
trên nền xanh nhạt. Giống như Tri-X-313'.
•
Genesis. dạng trứng/tròn quả có sọc xanh trung bình không rõ
ràng trên một nền xanh nhạt.
•
King of Hearts . Một giống lai trung mùa có quả chia khối,
dạng bầu dục quả cân nặng 14-18 lb. Quả chắc có vỏ dàà một mô
hình sọc giống như 'Crimson Sweet'.
•
Merrilee III (W1025) . Quả dạng trứng có sọc không rõ ràng,
rộng, xanh tối trên một nền xanh nhạt. Giống như Tri-X-313.
Trồng
khảo nghiệm.
•
Millionaire . dạng trứng. không rõ ràng, rông, có sọc xanh
tối trên nền xanh nhạt. Giống như Tri-X-313. •
Scarlet Trio
. quả
dạng trứng có sọc mỏng, rõ ràng, xanh tối trên một nền xanh
nhạt.
•
Summer Sweet 2532. dạng trứng. mỏng, rõ ràng, sọc xanh tối
trên nền xanh nhạt.
Giống như Queen of Hearts. Quả nặng 12 đến 15 lb.
Chịu: bệnh than.
• Summer Sweet 5032. dạng trứng-tròn.
Rộng, không rõ ràng, có sọc xanh trung bình trên nền xanh nhạt.
Quả nặng 12 đến 16 lb. Kháng: bệnh than.
• Summer Sweet 5244. dạng trứng. không rõ
ràng, rông, sọc xanh tối trên nền xanh nhạt. Giống như
Tri-X-313. Quả nặng 14 đến 18 lb. Chịu: bệnh than.
• Tiffany . tròn dạng trứng. rộng, không
rõ ràng, sọc xanh tối trên nền xanh trung binh. Sớm.
• Tri-X-313 . Một giống lai trung mùa chỉ
sẵn sàng cho nông dân Sunworld. Quả có dạng bầu dục và có vỏ dày
trung bình với một nền xanh đậm và sọc xanh tối nhiều hơn. Quả
sẵn sàng 75-80 ngày sau khi cấy.
Phương pháp canh tác
Các yêu cầu khoảng cách cây thay đổi theo cách
chọn giống, diện tích trồng, thời kỳ trồng, và loại đất. Nói
chung, phát triển sớm cây tam bội chậm nhiều hơn phát triển cây
nhị bội. Tuy nhiên, Kích thước cây tam bội cuối cùng vượt quá
kích thước nhị bội tiêu chuẩn. Sự phát triển trên quả của giống
có hạt ức chế xa hơn ssự trổ hoa và tạo quả. Sự ức chế không
hiện có trên thể tam bội; vì thế, cây tiếp tục tạo quả miễn là
sự lây nhiễm vi sinh không xuất hiện và côn trùng và bệnh lá cây
được kiểm soát. Tỷ trọng quần thể cây tam bội phải là từ 10 đến
20% nhỏ hơn tỷ trọng khuyến cáo trong sản xuất giống dưa hấu
tiêu chuẩn. Các luống có khoảng cách nhau 9 ft. và 3 ft. cách
nhau trên hàng đã đươ j dùng một cách thành công ở trung tâm
Gulf Coast Research and Education Center.
Mọi phương pháp tưới tiêu gồm có tưới trên ngọn,
tưới sũng, rò rỉ, và theo mương đã dùng một cách thành công
trong sản xuất dưa hấu không hột. Việc duy trì độ ẩm của đất ở
mức tối ưu ổn định trong sản xuất dưa hấu không hạt. Khô hạn
thiếu nước có thể làm tăng tỷ lệ thối bông và đưa đến hình dạng
tồi, quả cổ chai. Độ ẩm ngoài đồng ruộng quá mức kết hợp với
rỗng ruột (hollowheart), một tình trạng hỗn độn hình như
sẽ là nghiêm trọng hơn trên vài giống dưa hấu không hạt so với
dưa hấu có hạt. Viẹc sản xuất dưa hấu không hột cho một cơ hội
mới cho nông dân. Như bao giờ, nông dân phải thiết lập một thị
trường trước khi trồng một loại cây trồng mới.
RGC
28-05-2007
Trở về Trang Chính
| 