|
Theo lời Ðức Thế Tôn dạy, để nuôi dưỡng thân và tâm, chúng ta
cần đến bốn loại thức ăn.
1-
Loại thức ăn thứ nhất là
đoàn thực, tức là những
thức ăn đi vào miệng của chúng ta. Chánh kiến (right view) là
biết phân biệt những đoàn thực có hại và những đoàn thực không
có hại . Chúng ta phải biết những thức ăn và thức uống nào gây
tàn phá và làm mất sự điều hòa trong cơ thể . Khi chúng ta ăn
những món hiền lành và bổ dưỡng thì chúng ta cũng biết. Ta thực
tập chánh kiến ngay trong đời sống hằng ngày, trên bàn ăn và
trong khi nấu ăn, chứ không phải thực tập trong thiền đường mà
thôi . Trước khi ăn chúng ta nói: “chỉ xin ăn những thức ăn có
tác dụng nuôi dưỡng và ngăn ngừa tật bệnh”, đó là chánh kiến áp
dụng khi ăn và khi nấu ăn .
Nói về đoàn thực, đức Thế Tôn đã dùng hình ảnh của
hai vợ chồng nhà kia ăn thịt con . Hai vợ chồng này mang đứa
con trai duy nhất đi qua sa mạc . Họ nghĩ rằng số lương thực
đem theo là đủ cho chuyến đi . Nhưng chưa ra khỏi sa mạc họ đã
hết thực phẩm . Hai vợ chồng biết rằng cả ba người sẽ chết đói
. Cuối cùng họ phải đành tâm ăn thịt đứa con để có thể sống mà
ra khỏi sa mạc . Họ vừa ăn thịt con vừa khóc. Ðức Thế Tôn hỏi
rằng: ”Này các thầy, khi hai vợ chồng đó ăn thịt đứa con thì họ
có thấy thích thú gì không?” Các thầy thưa: “Bạch đức Thế Tôn,
làm sao thích thú được khi biết mình đang ăn thịt con.” Ðức Thế
Tôn dạy: “Trong đời sống hằng ngày, trong khi tiêu thụ, chúng
ta cũng phải biết thức ăn của mình đã có thể được tạo ra bằng sự
đau khổ cùng cực của kẻ khác, của những loài sinh vật
khác”...Hai tay nâng bát cơm đầy, dẻo thơm một hạt đắng cay muôn
phần.
Ăn không có chánh niệm, ta tạo khổ đau cho mọi loài
và khổ đau cho chính bản thân ta . Khi ta hút thuốc, uống rượu,
ăn nhiều thức béo vào, là ta đang ăn bộ phổi của ta, đang ăn
buồng gan, trái tim của ta, ta đang tự ăn thịt ta . Nếu là cha,
là mẹ thì lúc đó ta đang ăn thịt con ta, tại vì các con cần có
cha mẹ mạnh khỏe, tươi vui . Và nếu cha mẹ trong khi ăn uống mà
tàn hại thân thể của chính mình thì chính cha mẹ đang giết con
. Thành ra ăn như thế nào để đừng tạo ra những khổ đau cho các
loài và đừng tạo khổ đau cho chính mình, đó là chánh niệm và
chánh kiến . Ðạo Bụt trong cả Bắc Tông và Nam tông đều tin rằng
chúng sanh từ đời này sang đời khác thay phiên lần lượt làm cha
làm mẹ của nhau . Vì vậy mỗi khi ăn thịt, chúng ta hãy có ý
thức rằng có thể ta đang ăn thịt cha mẹ hay con cái của ta . Do
đó chúng ta đã tập ăn chay và tập không sát sanh .
2-
Loại thức ăn thứ hai là xúc thực .
Chúng ta có sáu căn là : mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý. Chúng
tiếp xúc với sáu trần: sắc, thanh, hương, vị, xúc và pháp. Ta
phải thấy rằng việc tiếp xúc đó có đem chất độc vào người hay
không. Ví dụ như khi ta xem truyền hình, mắt ta tiếp xúc với
hình sắc. Phải thực tập chánh kiến xem chương trình truyền hình
kia có đưa vào trong tâm ta những độc tố như sợ hãi, căm thù và
bạo động hay không. Có những phim mang lại cho ta sự hiểu biết,
lòng từ bi, chí quyết tâm muốn giúp người, quyết tâm không làm
những điều lầm lỗi. Ta biết ta có thể xem phim đó. Ấy là ta
thực tập chánh kiến. Người lớn cũng như trẻ em, trong khi xem
phim phải biết thực tập chánh kiến. Phải biết rằng có những
chương trình truyền hình chứa đựng rất nhiều độc tố như bạo
động, căm thù và dục vọng. Ngay cả những phim quảng cáo cũng
khơi động thèm khát, dục vọng hay sợ hãi của người ta . Khi xem
một tờ báo, nếu không có chánh niệm chúng ta có thể tiếp nhận
rất nhiều độc tố . Ðọc xong ta có thể mệt nhoài vì những điều
ta đọc có thể khiến chúng ta chán nản, lo lắng hay ghê sợ .
Chính những câu chuyện hàng ngày cũng có thể mang nhiều độc tố.
Chánh kiến phát sinh ra chánh niệm và chánh niệm
cũng làm phát sinh chánh kiến. Tôi biết rằng nhìn , nghe và
tiếp xúc với những gì thì thân tâm tôi sẽ khoẻ khoắn, nhẹ nhàng
và an lạc, và tôi quyết định mỗi ngày tiếp xúc với những chất
liệu đó. Còn những thứ làm tôi mệt, tôi buồn, tôi lo, tôi giận
thì tôi sẽ tránh không tiếp xúc. Ðó là chánh niệm về xúc thực,
có được nhờ chánh kiến về xúc thực. Ðức Thế Tôn dạy rằng con
người rất dễ bị thương tích, trên cơ thể cũng như trên tâm hồn.
Ðức Thế Tôn đã dùng hình ảnh một con bò bị lột da dẫn xuống
sông. Dưới sông có hàng vạn loài sinh vật li ti bu lại hút máu
và rỉa thịt con bò. Và khi ta đưa con bò tới đứng gần một bức
tường hay một thân cây cổ thụ, cũng có những sinh vật li ti sống
trên bức tường và trong cây cổ thụ bay ra, bám vào con bò để hút
máu .
Nếu chúng ta không giữ gìn thân và tâm bằng chánh kiến và chánh
niệm thì các độc tố trong cuộc đời cũng bám lại và tàn phá thân
tâm ta . Năm giới mà chúng ta tiếp nhận và hành trì là bộ da
bao bọc thân thể và tâm hồn ta . Nếu không hành trì năm giới là
chúng ta không thực tập chánh kiến. Và trong mỗi chúng ta vốn
đã có hạt giống của chánh niệm. Thực tập chánh niệm cũng như
tạo ra những kháng thể để chống lại sự thâm nhập của các độc tố
kia .
3-
Loại thức ăn thứ ba là tư niệm thực
. Ðó là những nỗi ước ao ta muốn
thực hiện cho đời ta . Mong muốn làm giám đốc một hãng buôn
lớn, hay mong muốn đậu bằng tiến sĩ, những mong muốn như thế
thâm nhập vào người ta giống như một thức ăn . Mong muốn là một
loại thực phẩm gọi là tư niệm thực. Ước muốn mạnh sẽ giúp ta
năng lượng để thực hiện hoài bão. Nhưng có những loại tư niệm
thực làm cho ta khổ đau suốt đời . Như danh, lợi, tiền và
sắc. Muốn được mạnh khỏe và tươi vui, muốn giúp đỡ cho gia đình
và xã hội, muốn bảo vệ thiên nhiên, muốn tu tập để chuyển hóa,
để thành một bậc giác ngộ độ thoát cho đời v.v.. thì đó là loại
tư niệm thực có thể đưa tới an lạc, hạnh phúc . Về tư niêm
thực, đức Thế Tôn kể chuyện một người bị hai lực sĩ kéo xềnh
xệch trên mặt đất để đi tới một hầm lửa . Hai lực sĩ khiêng
người kia ném xuống hầm lửa đang bốc cháy . Ðức Thế Tôn nói
rằng khi ta bị những tư niệm thực bất thiện chiếm cứ, bị danh,
lợi, tiền và sắc lôi cuốn thì cũng như ta bị những chàng lực sĩ
kéo đi liệng xuống hầm lửa . Do đó người tu học phải có chánh
kiến , phải nhận diện được tư niệm thực trong ta là loại nào .
4-
Loại thức ăn thứ tư là thức thực .
Chúng ta là sự biểu hiện của thức, gồm
có y báo và chánh báo . Chánh báo là con người gồm năm uẩn của
ta và y báo thuộc hoàn cảnh chung quanh ta . Vì hành động tự
nhiều kiếp xưa nên bây giờ ta có chánh báo này, với y báo này .
Chánh báo và y báo đều là sự biểu hiện của tâm thức . Khi làm
công việc nhận thức, tâm cũng giống như cơ thể đón nhận các món
ăn . Nếu trong quá khứ tâm thức ta đã tiếp nhận những thức ăn
độc hại, thì nay tâm thức ta biểu hiện ra y báo và chánh báo
không lành . Những gì ta thấy, nghe, ngửi, nếm, tiếp xúc, suy
tư, tưởng tượng, tất cả những thứ ấy đều như muôn sông chảy về
biển tâm thức. Và những vô minh, hận thù, buồn khổ của ta đều
trôi về biển cả của tâm thức ta Vì vậy ta phải biết mỗi ngày ta
nhận vào tâm thức của ta những món ăn nào . Chúng ta cho tâm
thức ăn Kinh Kim Cương, Kinh Pháp Hoa hay là cho nó ăn tham,
sân, si, mạn(1), nghi và tà kiến ? Chúng ta cho nó ăn từ, bi,
hỷ, xả hay là chúng ta cho nó ăn trạo cử(2), hôn trầm(3), giãi
đãi, phóng dật ?
Về thức thực, đức Thế Tôn đã dùng hình ảnh một người
tử tù và ông vua. Buổi sáng vua ra lệnh lấy 300 lưỡi dao cắm
vào thân thể của một tử tội. Tới buổi chiều vua hỏi: “Người tù
đó bây giờ sao?” “Tâu bệ hạ, nó còn sống.” “Vậy thì đem nó ra,
lấy 300 lưỡi dao đâm qua người nó một lần nữa.” Và buổi tối vua
hỏi: “Kẻ đó bây giờ ra sao?” “Còn sống.” “Hãy lấy 300 mũi dao
đâm qua thân thể nó một lần nữa !” Ðức Thế Tôn dùng ví dụ đó
để nói chúng ta cũng đang hành hạ tâm thức của ta y như thế .
Mỗi ngày chúng ta đâm 300 mũi dao của độc tố vào trong tâm thức
ta . Những mũi dao của tham lam, giận dữ, ganh tị, hờn giận,
thù oán, vô minh (4).
Bốn ví dụ kể trên được chép trong kinh Tử Nhục.
Tử nhục là thịt của đứa con . Bốn ví dụ nghe rất ghê sợ, có
tác dụng răn bảo chúng ta phải tỉnh táo giữ gìn chánh kiến .
Chúng ta phải bắt đầu bằng phần thế gian. Chánh
kiến (right view) là cái đi ngược lại với tà kiến (wrong view).
Tà kiến là nói rằng không có nhân quả, không có thiện ác, không
có cha mẹ, không có tình nghĩa, v.v.. Chúng ta phải bắt đầu từ
phần đạo đức thế gian, theo lời thầy Xá Lợi Phất dạy. Chánh
kiến gồm khả năng nhận diện những thiện căn và những ác căn ở
trong ta, khả năng thấy được bản chất của tứ diệu đế, khả năng
có thể thấy được bốn loại thực phẩm,và khả năng có thể thấy được
mười hai duyên khởi.
Trích từ tác phẩm TRÁI TIM CỦA BỤT
Hà Phan trích dẫn
Chú giải: (1)- mạn: khinh mạn
(2) ,(3) - trạo cử: giao động; hôn trầm: buồn
ngủ, hai thói xấu làm ngăn trở sự thiền
tập.
(4)- vô minh: tâm u tối, không sáng suốt
Trở về Trang Chính
| 