|
VÀI
NÉT VỀ NGUYỄN HƯNG QUỐC.
Tiến
Sĩ Nguyễn Ngọc Tuấn, tức Nhà Phê bình Văn học Nguyễn Hưng Quốc,
sinh ngày
29/10/1957 tại Quảng Nam, miền Trung VN; đậu Tú Tài 2 vào năm
1975, tốt nghiệp Thủ khoa trường Sư phạm và dạy học tại Saigon.
Ông vượt biển, đến trại tị nạn Nam Dương vào năm 1985, được định
cư tại Pháp, ông qua Úc vào năm 1991. Ông đậu bằng Tiến sĩ Lý
thuyết Văn học tại Đại học Victoria, thành phố Melbourne, Úc
châu.
Hiện
nay ông là Giáo sư tại đây. Trường này mở nhiều lớp tiếng Việt
và văn hóa Việt với các trình độ khác nhau.Ngoài các lớp tiếng
Việt ở bậc Cử Nhân, đại học này còn thu nhận sinh viên và nghiên
cứu sinh các cấp Honours (1 năm), Master (2 năm) và Ph.D. (3
năm) về Việt học. Ở cấp Honours (dành cho những người đã học
xong chương trình Cử Nhân), sinh viên có thể viết luận văn tốt
nghiệp bằng tiếng Việt. Tất cả các cấp này đều do TS Nguyễn Ngọc
Tuấn phụ trách điều hành và giảng dạy với chức vụ Chủ nhiệm
(co-ordinator) Khoa Việt Học.
SỐNG
VÀ VIẾT VĂN Ở HẢI NGOẠI RA SAO?...
Ngoài
việc dạy học ông rất bận biụ với nhiều đề tài nghiên cứu; ông
còn là Chủ bút tập san VIỆT chuyên về phê bình & lý luận văn
học; phát hành mỗi năm 2 số với chủ đề khác nhau. Cụ thể Việt
số 1 (đầu năm 1998): Thơ; số 2 (giữa năm 1998): Sống và viết ở
hải ngoại; số 3 (đầu năm 1999): Cái mới trong văn chương ...
Xin
trích vài đoạn chính của bài viết: SỐNG VÀ VIẾT NHƯ NHỮNG NGỪỜI
LƯU VONG, trong Việt số 2, từ trang 5 đến trang 10:
„Lưu
vong, theo tôi, bao giờ cũng được mở đầu bằng một bi kịch chính
trị và kết thúc bằng một bi kịch văn hoá. Càng ngày tôi càng
thấm thía một điều: sống và viết ở hải ngoại không phải chỉ là
sống và viết ở hải ngoại. Khi một nhà văn rời quê hương ra định
cư và sáng tác ở nước ngoài, hắn không phải chỉ thay đổi một chỗ
ở và một bàn viết mà còn thay đổi hẳn một thế giới với những mối
quan hệ chằng chịt, phức tạp, để rồi, một cách tự giác hay
không, dần dần thay đổi cách nghĩ , cách cảm, từ đó, cách viết
và cuối cùng, không chóng thì chầy, thay đổi cả căn cước
(identity) của chính hắn với tư cách là một nhà văn nữa.
...
Thoát ra khỏi ngục tù ở quê hương, tuyệt đại đa số người lưu
vong, đặc biệt là giới cầm bút, thường rớt ngay vào nhà tù của
trí nhớ.
...
Là tù nhân của quá khứ, tâm lý lưu vong là một thứ tâm lý bảo
thủ. Điều người lưu vong không thể cảm nhận nổi là ý niệm về sự
vận động trên quê hương mình. Tôi hiểu lý do tại sao Từ Thức hay
Lưu Thần, Nguyễn Triệu lại bàng hoàng khi từ thiên thai trở về
quê cũ: chủ yếu là vì sự sai nhịp về thời gian. Sự sai nhịp ấy
không xuất phát từ sự kiện ngày tháng ở cõi tiên dài hơn trong
cõi tục mà xuất phát từ tâm lý khư khư ôm giữ những hình ảnh cũ
của người xa xứ. Đối sánh với những hình ảnh hoá thạch ấy, thực
tại nào cũng trở thành lạ lùng. Cũng gây kinh ngạc. Cũng khiến
sững sờ.
...
Nguy cơ rõ nhất và và cụ thể nhất là việc tiếp nhận cái mới trở
thành vô cùng khó khăn dù về phương diện khách quan, chúng ta có
đầy đủ tất cả những điều kiện cần thiết khiến những người trong
nước phải thèm thuồng. Ngoái về quá khứ, các cây bút lưu vong ít
khi đóng được vai trò tiên phong. Nếu ví nền văn học hay văn
nghệ hải ngoại nói chung với một trận bóng đá, thì đó là một
trận bóng thường chỉ có các hậu vệ và thật nhiều thủ môn, ở đó
chiến thắng được tính bằng những lần bắt bóng chứ không phải
bằng những lần làm bàn. Một trận đấu kỳ dị. Quái gỡ. Và tuyệt
vọng.
Mối
quan hệ với quê gốc như thế làm cho quan hệ giữa những người lưu
vong với miền đất mới định cư trở thành vô cùng gian truân:
chúng ta bị phân thân giữa quê cũ và vùng đất mới, giữa tình cảm
và lý trí, giữa quá khứ và hiện tại, giữa hoài niệm và hoài bảo.
...
Hậu quả của sự phân thân ấy là những người lưu vong bị biến
thành những người đứng bên lề. Với sinh hoạt văn học trong nước,
chúng ta là những nguời đứng bên lề. Dù tài hoa đến mấy, vẫn là
những người bên lề. Với sinh hoạt văn học ở quốc gia chúng ta
đang sống, chúng ta cũng lại là những người đứng bên lề, một thứ
nhà văn sắc tộc khiêm tốn và buồn thảm, đứng bên lề những sinh
hoạt chính mạch của thiên hạ. Do đó, có thể nói, không có ai cô
đơn cho bằng nhà văn lưu vong.
...
Nhập vào văn học thế giới ư ? Ai mà chẳng muốn. Nhưng đó là một
con đường hết sức cheo leo. Một là, để sử dụng một ngoại ngữ như
một ngôn ngữ văn học (chứ không phải một ngôn ngữ giao tiếp)
không phải là một điều dễ.
...Hai là, sau hàng rào ngôn ngữ là hàng rào văn hoá. Bất cứ
cộng đồng ngôn ngữ nào cũng hà tiện khả năng đồng cảm và bộ nhớ
của nó đối với những người ngoại tộc, bởi vậy, ở đó, kiếùm được
độc giả đã khó, kiếm được những độc giả tri âm lại càng cực khó.
...
Số lượng những nhà văn sử dụng song ngữ thành công trên thế giới
chỉ là hoạ hoằn. Còn lại tuyệt đại đa số, dù muốn dù không, cũng
làm tù nhân chung thân của tiếng mẹ đẻ của mình, cũng chỉ quanh
quẩn trong sân chơi nho nhỏ của cộng đồng mình, và đứng bên lề
những hội hè, đình đám văn nghệ quốc tế.
Dĩ
nhiên, chẳng ai vui gì cái cảnh đứng bên lề. Bởi vậy, phần lớn
những người cầm bút lưu vong hay bị day dứt cái mặc cảm tự ti,
không những tự ti với dòng văn chương chính mạch ở quốc gia mình
định cư mà còn tự ti với cả dòng văn học chính thống ở cố quốc.
. . .
Sống và viết lách bên lề, những cây bút lưu vong tìm vui trong
caí cộng đồng nhỏ bé, càng ngày càng nhỏ bé của mình. Đã nhỏ bé.
Lại còn lạnh lẽo nữa.
. . .
Sự kiện đứng bên lề và sự kiện xa cách tuyệt đối với độc giả
khiến khái niệm 'danh vọng' trở thành hão huyền: ngay cả những
người xuất sắc nhất trong chúng ta cũng chỉ 'nổi tiếng' trong
một phạm vi thật nhỏ, chủ yếu với một nhúm bạn bè và những người
quen biết. Theo tôi, đây là lý do chính giải thích hiện tượng
tại sao có một số cây bút rõ ràng là có tài năng nhưng chỉ đến
với văn chương một thời gian ngắn rồi chia tau không một chút
luyến tiếc.
. .
.Viết văn, ngày xưa, là một danh phận; sau này, vừa là một danh
phận vừa là một nghề nghiệp. Ở hải ngoại, viết văn không thể là
một nghề nghiệp mà trên thực tế, cũng không còn là một danh
phận. Viết văn trở thành một cách hành lạc đau đớn của những
người bị bất lực.“
Nguyễn Hưng Quốc (1998)
Trả
lời câu hỏi:
-
Thưa Tiến sĩ, những điều ông lý luận, nhận xét, phê bình vào
thời điểm 1998, cách đây 8 năm, đến nay, liệu có còn đúng không?
-
Chắc là vẫn còn đúng, anh ạ! Điều kiện lưu vong của nhiều dân
tộc khác trên thế giói cũng thế.
(Ông
tâm sự qua cuộc điện đàm, với người viết, vào buổi tối
23/11/2006).
CÂU
CHUYỆN CÁCH ĐÂY 1 NĂM ...
Các
sinh viên tại đại học Victoria, Úc châu; ngoài việc học tại
trường còn có chương trình du khảo (study tour) ở nước ngoài để
họ trực tiếp gặt hái kinh nghiệm về tính đa dạng và khác biệt
giữa các nền văn hoá và từ đó sẽ thông cảm và khoan dung trước
những cái mới và cái lạ; du khảo còn giúp khả năng giao tiếp với
nhiều xã hội hoàn toàn khác nhau.
Công
việc đa đoan, mãi năm 2005, lần đầu tiên TS Tuấn mới đứng ra tổ
chức chuyến du khảo Việt Nam, dù rằng trước đó ông về thăm quê
hương khá nhiều lần. Lần du khảo này thất bại vì ông „Không
Đượïc Nhập Cảnh Vào Việt Nam“ (tưạ bài báo do chính ông tường
thuật được đăng rộng rãi trên các báo Việt ngữ):
Vào
ngày 19/11/2005 khi ông và 11 sinh viên trong chuyến bay VN 780,
từ thành phố Melbourne, Úc châu, đáp xuống phi trường Tân Sơn
Nhất, vào lúc 3.55 chiều; để rồi 1 mình ông phải trở về „nơi
xuất phát“ trên chuyến bay VN 783, rời Tân Sơn Nhất lúc 8.55 tối
cùng ngày; còn sinh viên thì bơ vơ, lo âu ...; đa số trong đoàn
còn rất trẻ, hầu như mới xuất ngoại lần đầu và theo Thầy đến VN.
Sau đó, các sinh viên này tiếp tục được lên phi cơ ra Hà Nội;
tại đây có thêm 3 sinh viên (2 từ Thái Lan và 1 đã đến trước)
thành 14 người và được nhân viên toà đại sứ Úc tại Hà Nội hướng
dẫn tiếp tục „study tour“ 4 tuần như chương trình của Prof.
Nguyen!
Về
đến Melbourne sáng sớm 20/11/2005 và cho đến nay (hơn 1 năm sau
...), TS Tuấn, Đại học Victoria và toà đại sứ Úc; cả 3 nơi vẫn
chưa biết: Lý do tại sao, ông không được nhập cảnh vào VN? ...
TS
NGUYỄN NGỌC TUẤN VỚI TRANG WEB: TIỀN VỆ.
VIỆT
xuất bản đưọc 8 số (4 năm), nhưng vì lý do tài chánh nên đình
bản. Nhóm chủ
trương: Ban biên tập gồm Hoàng Ngọc Tuấn, Phạm Quang Tuấn,
Nguyễn Hoàng Văn, Nguyễn Hưng Quốc ...; ban kỹ thuật: Hoàng Ngọc
Quỳnh, Lê Thân Tuấn Châu ... đang điều hành trang Web:
www.tienve.org <http://www.tienve.org/>
TIỀN
VỆ là một trung tâm Văn Học và Nghệ Thuật trên mạng lưới thông
tin toàn cầu. Mục đích là góp phần xây dựng một KHỐI THỊNH VƯỢNG
CHUNG của văn học nghệ thuật VN (trích từ trang ngoài của Web).
Bạn đọc có thể email đến TS Nguyễn Ngọc Tuấn qua 2 địa chỉ:
nguyenhungquoc@tienve.org <mailto:nguyenhungquoc@tienve.org>
hoặc tuan.nguyen@vu.edu.au <mailto:tuan.nguyen@vu.edu.au>
HỒ
LÃNG BẠC (Sydney, cuối tháng11/2006).
Trở về Trang Chính
| 