Thưa quí vị nhân sáng ngày cuối năm, thay vì gởi đến quí vị chuyện vui buổi sáng mỗi ngày như thường lệ trong khoảng gần 4 năm nay, tôi xin thay vào đó một bài ngắn nhắc lại cùng quí bạn về tên các file chứa trong hard disk trong các máy computer dùng Windows XP. Cũng như tất cả các bài trước, tôi xin được dùng những từ không chuyên môn để mọi người đều hiểu, và cũng chỉ giới hạn trong vòng thật căn bản, xin quí vị chuyên ngành làm ngơ đôi phút.

 

Tất cả các loại data chứa trong computer như là chữ viết, hình ảnh, nhạc, movie, các program…  đều nằm trong một tập hợp một số byte dưới cùng một cái tên, thí dụ như thiệp chúc xuân có tên Chuc Tet.jpg  bản nhạc mà mấy hôm nay tôi được nhận hoài là Bonjour_VietNam.mp3 hoặc cái Power Point Show xuân Bính Tuất có tên  2006_BinhTuat.pps. Chắc có nhiều bạn thắc mắc về các tên nầy và về cách đặt tên trong Windows XP.

 

Tên của các file chia làm hai phần bằng một dấu chấm ở giữa. Phần đầu gọi là root name (chưa thấy ai dịch cả). Phần thứ hai sau dấu chấm là extention. Ngày xưa khi còn dùng Microsoft DOS (Disk Operating System) thì root name chỉ giới hạn 8 chữ (character) thôi. Ngày nay, trong Windows XP, quí bạn có thể đặt tên dài 256 chữ, nhưng thực tế chỉ được tối đa khoảng 213 chữ kể cả space. Phần extention của tên file trong DOS lẫn trong các Windows (cho tới Windows 95) chỉ giới hạn trong 3 chữ mà thôi. Trong Windows XP hiện nay, extention có thể dài hơn 3 chữ nhưng người ta vẫn giử 3 chữ để các operating system cũ (như DOS, Windows 95 trở về trước) vẫn có thể đọc được các file nầy.

 

Tới đây chắc quí bạn thắc mắc chuyện đặt tên file có chi đáng nói, thật ra nó quan trọng hơn quí bạn tưởng. Thường khi quí bạn bị trở ngại khi điều khiển cái computer một phần do các tên illegal với operating system nầy mà lại legal với operating system khác. Thí dụ như quí bạn ghi data vào CD nửa chừng đứng máy, lần nào cũng y chang, có khi ra lịnh ghi (burn) nó từ chối, có khi quí bạn  save một Word document gởi cho bạn bè, họ mở không ra để đọc, có khi chính quí bạn cũng không mở được sau khi save. nhất là có khi khi quí bạn attach cái “sản phẩm” của quí bạn qua email thì cái tên của nó y như chữ bùa.

"...Xin lập lại (lần thứ 135) rằng hard disk của quí bạn chứa nhiều (chứa đầy) hay chứa ít file và folder đều không làm cho máy computer chạy chậm lại. Khi log vô internet để nhận email, quí bạn thấy phải đợi khá lâu thì quí bạn nghĩ là do computer chạy chậm. Và thường đổ cho là máy computer chứa nhiều data trong hard disk nên “nặng” mà chạy chậm. Ðiều nầy thật là oan uổng, hai sự việc nầy hoàn toàn khác nhau. Log vô internet chậm là vì các server bị nhiều người log vô quá (y như sắp hàng trước các quán ăn chay trong ba ngày Tết chờ tới phiên được vào vậy). Cũng có khi vì bị một thân hữu nào đó ưu ái tặng qua email cho vài bản nhạc, vài cái power point show chúc Tết, hoặc vài ba tấm ảnh dưới dạng TIF..."

 

Nhân đây xin ghi thêm là trong email, phần subject không nên dùng tiếng Việt có dấu, nếu không người nhận email sẽ thấy hàng chữ vô nghĩa trong hàng subject.

 

Tên một file chĩ nhận các chữ sau đây (Legal):

A-Z   0-9  $  #  &  +  @  !  (  )  -  {  }  '`  _ ~  và  space

 

Còn các chữ sau đây không dùng được:(Illegal):

|  <   >   \   ^   =   ?   /   [   ]   "  ;  ,  *  …

 

Khi quí bạn dùng chữ illegal khi đặt tên một file thì computer sẽ không chịu nhận, do vậy quí bạn không cần nhớ hai hàng chữ màu đỏ bên trên làm gì.

 

Thông thường trong Windows XP quí bạn có thể bỏ dấu tiếng Việt trong tên file, nhưng tốt hơn đừng bỏ dấu, lý do là nhiều người sẽ gặp trở ngại nếu họ không dùng Windows XP khi nhận được file nầy. Cũng có khi quí bạn gặp trở ngại khi copy hay move file đó qua CD hoặc hard disk khác. Cũng như vậy, không nên dùng các symbole để đặt tên một file.

 

 

Ở thí dụ 3 tên bên trên, sau dấu chấm quí bạn thấy có chữ jpg, chữ mp3, chữ pps, chắc quí bạn thắc mắc rằng xưa nay đâu có thấy các extention nầy trong hard disk của mình. Thưa quí vị trong Windows XP nó không hiện ra đâu, nó dấu mất coi như quí bạn rành quá rồi, chẳng cần trình bày ra làm gì. Muốn cho nó hiện ra quí vị phải làm như vầy (tôi luôn luôn ra lịnh nầy, một lần thôi, để mọi extention trong tên các file đều luôn luôn hiện ra):

 

Open bất cứ folder nào (thí dụ folder "My Computer" hay "My Documents" trên desktop)àclick Toolsàclick Folder Optionàclick Viewàkéo dài xuống cho tới hàng nầy "Hide file extensions for known file types" và click cho mất check mark (uncheck). Xong click "Apply To All Folders"  rồi close hết. Từ đây trở đi quí bạn sẽ thấy ba chữ extention sau tên một file.

 

 

Các bạn chú ý các đường vẽ màu đỏ trong hai hình nầy.

 

 Nếu quí vị làm đúng y như trong hình bên trên trước khi click OK thì các hidden files và folders trong hard disk của quí vị sẽ hiện cả ra với màu xám khác các file và folder thường. Trước đây quí vị không nhìn thấy được đâu. Xin nhớ là đừng delete các file hay folder màu xám khác bình thường nầy vì đó thường là các protected operating system file. Nói chung thì không nên delete các file hay folder mà quí vị không biết rõ là gì.

Xin lập lại (lần thứ 135) rằng hard disk của quí bạn chứa nhiều (chứa đầy) hay chứa ít file và folder đều không làm cho máy computer chạy chậm lại. Khi log vô internet để nhận email, quí bạn thấy phải đợi khá lâu thì quí bạn nghĩ là do computer chạy chậm. Và thường đổ cho là máy computer chứa nhiều data trong hard disk nên “nặng” mà chạy chậm. Ðiều nầy thật là oan uổng, hai sự việc nầy hoàn toàn khác nhau. Log vô internet chậm là vì các server bị nhiều người log vô quá (y như sắp hàng trước các quán ăn chay trong ba ngày Tết chờ tới phiên được vào vậy). Cũng có khi vì bị một thân hữu nào đó ưu ái tặng qua email cho vài bản nhạc, vài cái power point show chúc Tết, hoặc vài ba tấm ảnh dưới dạng TIF. Trong các trường hợp nầy quí vị thấy computer không thèm nghe lịnh lâu cả 15. Có bạn định delete bớt data trong đó cho “nhẹ” mà chạy nhanh hơn, có bạn định mua thêm một cái hard disk lớn hơn. Không đúng đâu.

Sau đây là mấy thí dụ về các extention thông dụng:

EXE: đây là tên các program run trong Windows hay DOS thí dụ “Setup.exe”
JPE hay JPEG: file ảnh dưới dạng compressed, mỗi lần edit và save lại là mỗi lần mất đi phẩm chất. Có lợi điểm là độ lớn của file loại nầy nhỏ hơn độ lớn của file ảnh TIF , thí dụ “Chuctet.ipg”
TIF: Graphic files, ảnh. File ảnh nầy giữ nguyên phẩm chất khi save đi save lại nhiều lần. Tuy nhiên file ảnh nầy không compressed nên có độ lớn rất cao. Không nên gởi qua email. Muốn gởi ảnh qua email nên gởi dưới dạng compressed là JPG
GIF: Graphic files , ảnh, thí dụ “Bolsa_map.GIF”
MOV: QuickTime Video Clip, video file (film) thí dụ “Saigon Nam Xua.mov”
AVI: Audio Video Interleave File, video file (film) thí dụ “du lich Thái Lan.avi”
DLL: Dynamic Link Library nói chung các file nầy là program được dùng cùng lúc cho nhiều EXE khác nhau. Nhiều software khác nhau install vào computer có khi có cùng tên một file DLL, nhưng hoàn toàn khác hẳn. Nếu ngày nào đó quí bạn thấy computer báo rằng thiếu cái *.DLL nầy nầy, quí bạn tìm thấy cái file có tên y như vậy đâu đó copy bỏ vào, có khi gặp sẽ rắc rối lắm.
MP3, MWA, RA: là những file âm thanh (audio) dưới dạng compressed, phẩm chất kém so với file audio dưới dạng WAV. được lợi là có độ lớn nhỏ hơn WAV, 5 phút nhạc MP3 với độ compressed thông thường chiếm 5MB, thí dụ “chieu ve tren song.MP3”.
WAV: Là audio file dưới dạng không compressed, âm thanh hay hơn hết, nhưng file quá to, 5 phút âm thanh chiếm 50 MB, thí dụ “Hai Vi Sao Lac.wav” Không bao giờ gởi nó qua email.
PPS, PPT: file nầy do Power Point tạo ra, chứa nhạc và ảnh, có khi chuyển động đơn giản hơn movie vì vậy thường khá lớn thí dụ “Chúc Tet Binh Tuat.pps”. Xin giới hạn gởi các file nầy qua email cho những người không dùng high speed Internet.

Có khoảng trên vài ngàn extention nữa. Chính các extention nầy được dùng để cho computer và cho quí bạn biết nó là file thuộc loại file nào, và dùng software nào để run hay open nó. Chuyện nầy dài lắm quí bạn ơi, tôi không thể nào viết ra đây hết được.

 HCÐ (viết ngày ba mươi Tết con Chó)

 

Print this site