Ngày nay cái computer được ví như cái thư viện của gia đình. Hình ảnh, bài viết, thơ từ. âm nhạc, movie… thường được chứa lần hồi trong computer. Ða số computer ngày nay được nối vào Internet nên computer cũng là cái thư viện của cả thế giới giúp quí bạn có thể tìm đọc về bất cứ vấn đề gì, có thể xem gần như hầu hết các movie, có thể nghe hầu như gần hết các bản nhạc xưa nay, có thể xem hình ảnh bốn phương chụp ở bất cứ ngỏ ngách nào trên thế giới…. ngay cả quí bạn có thể nhìn được hình ảnh cái nóc nhà của mình hay của bất cứ nhà bạn bè nào. Bài nầy tôi viết dong dài cho quí bạn đọc cho vui, vì cách cứu vớt data chỉ viết vài hàng là hết rồi, mà gần như ai làm cũng được, đâu cần tới chuyên viên.

Ðã nhiều lần tôi nhắc nhở quí bạn về chuyện giữ gìn data, tuy vậy thỉnh thoảng tôi vẫn được các bạn hỏi thăm (trễ) làm sao lấy lại hình chụp kỷ niệm mấy năm nay chứa trong computer vừa tắt thở. Tiếc rằng đa số quí bạn đưa computer cho người quen hay mang ra tiệm sửa rồi mới hỏi. Thưa quí bạn cái computer không có giá trị nhiều, data chứa trong đó mới là quí, là thứ khi mất đi thì không có gì thay thế được. Tôi viết ít hàng nầy là vì quí bạn, mà có khi tôi đụng chạm đến nhiều vị chuyên viên và chủ tiệm computer. Ở phần cuối cùng, tôi xin được trình bày một vài phương cách lưu trử data lâu dài dành cho con cháu nhiều thế hệ về sau (chắc cũng có người tự hỏi có nên giử lại hay không).

Máy computer quí bạn đang xài bao giờ rồi thì cũng sẽ hư, data chứa trong hard disk rồi thì cũng có ngày tiêu diêu mây ngàn hạc nội. Một sáng đẹp trời nào đó quí bạn mở máy computer lên thấy nó chẳng giống mọi ngày. Có khi không cháy đèn, có khi Windows chẳng “boot” có khi ra lịnh gì nó cũng chẳng nghe… hình ảnh sách vở mới hôm qua còn đó, nay chẳng thấy tâm hơi. Ý nghĩ đầu tiên của quí bạn là máy computer của mình bị “virus” rồi. Oan ôi là oan, mọi chuyện gì xãy ra cho computer cứ đổ bừa lên đầu virus là xong, có khi chủ tiệm computer còn hùa theo nữa. Thưa quí bạn ngày nay virus rất hiếm thấy, muốn tìm một con cũng không ra, trừ khi quí bạn log vô các webpage “lậu” để download software lậu, tìm serial number, tìm “crack”… Ða số computer hư là tại vì nó hư chỉ có vậy thôi, xin đừng cào nhào quí ông chồng hay quí bà vợ vì táy máy tay chân nên mới ra nông nổi. Trời sanh computer là để hư mà.

Quí bạn an tâm 99% data của quí bạn vẫn còn nguyên, mà người làm cho nó mất luôn là các tiệm sửa computer hay là bạn bè “biết computer” sửa giùm cho quí bạn. Tôi không có ý nói là chủ tiệm computer không có khả năng, nhưng hơi thiếu tinh thần của một người thợ (một người thợ già như tôi), thì giờ với họ là tiền bạc, giải quyết nhanh gọn cho xong. Còn các vị “biết computer” thì phần lớn giống như quí vị mách thuốc thường gặp hàng ngày. Các vị nầy gặp ai bị chứng bịnh gì đó liền “làm phước” mách nước như ăn gạo lức muối mè ba tháng, uống xuyên tâm liên vài tuần, uống canh dưỡng sinh, uống nhào nôni là hết bịnh ngay… Quí vị không tin cứ tìm đọc trong webpage dunglac sẽ thấy bà bác sĩ N.T.T. đã trị được tuyệt gốc bịnh ung thư. Ôi loài người sao mà dễ tin như vậy.

 

Xin trở lại. Ngày xưa hard disk là thứ dễ hư hơn hết, đụng tới là hư, ngày nay hard disk rất bền đa số hư là vì “thợ” computer làm cho nó hư. Ủa mà hard disk là cái gì? Ðó là cái hộp bằng quyển sách cầm tay, là vật ghi nhớ tất cả những gì quí bạn save vào đó. Nó là cái thư viện, khi nó hư giống y như cái thư viện bị cháy hoàn toàn. May là đa số hard disk hư chỉ giống như thư viện bị mất chìa khóa, sách vở còn y nguyên, chỉ không mở cửa trước được để vào xem mà thôi. Trong trường hợp nầy quí bạn hãy làm như tôi, lẻn ra cửa sau mà vào, cửa sau thường bỏ trống.

Xin nhắc lại khi máy computer của quí bạn không hoạt động bình thường, quí bạn không đọc được tài liệu chứa trong đó thì:

1. Việc đầu tiên quí bạn nên làm là không làm gì cả, không đem ra tiệm computer, không nhờ người “biết computer” xem giùm (trừ khi quí bạn biết chắc là người đó “rành” về computer).

            2. Việc kế là quí bạn mở cái thùng computer ra, nhớ tắt computer trước, không phải vì sợ điện giựt mà vì sợ đụng bậy vào các chỗ nhược làm computer hư thêm, với máy computer các bạn ít có hy vọng bị điện giựt. Tháo lấy cái hard disk ra ngoài. Nó chỉ có hai sợi giây cắm vào thôi, cứ rút giây mở ốc là lấy ra được. Nếu ngại lấy cái máy digital camera chụp vài tấm ảnh để đó trước khi gở giây. Ðọc tới đây có người phản đối tôi liền. Quí bạn nói: tôi là người “i tờ” về computer xin đừng có xúi dại. Nếu  không dám tháo cái hard disk, hãy nhờ người quen nào “biết computer” giúp một tay trước mặt quí bạn, nhớ đừng đưa họ mang về nhà.

            3. Mang cái hard disk vừa tháo gắn vô cái computer khác đang còn chạy tốt như là cái hard disk thứ hai. Không khó đâu, computer nào cũng có thể gắn tối thiều tới 4 hard disk mà đa số chỉ mới gắn có một hoặc hai cái hard disk mà thôi.

4. Cũng có thể chạy ra tiệm bán đồ computer (Fry’s, Office Depot, Circuit City, Staples…) “mượn đở” cái hộp external hard drive, bán chừng $40, đem về gắn cái hard disk vừa tháo vào hộp nầy, cứ theo chỉ dẫn trong user guide mà làm. Xong gắn sợi giây USB của hộp nầy vào bất cứ port USB nào của một cái computer đang chạy Windows XP là được. Tới đây chắc có nhiều người thấy bài nầy vô ích cho mình, nhưng tôi tin là đa số quí bạn MTC đọc bài nầy đang thiếu chịu tôi rất nhiều ly cà phê. Khi đụng việc, quí bạn sẽ thấy nó quí hơn một ly cà phê rất nhiều. Nhớ giữ hóa đơn, hôm sau mang cái hộp external hard drive ra tiệm trả lấy tiền lại.

            5. Khi gắn cái hard disk “hư” vào computer đang chạy Windows XP, tôi tin là 90% quí bạn đọc được cái hard disk nầy, dầu cho gắn trực tiếp hay gắn qua USB. Khi đọc được rồi thì quí bạn copy hết tất cả những gì quí bạn thấy cần giử lại qua một folder tạm thời trong hard disk của cái computer thứ nhì nầy (như vậy nhanh hơn). Cũng có thể viết hết các files cần giử lại của cái hard disk “hư” vào DVD hay CD (khá chậm). Nhớ đọc lại coi cái files đã viết vào DVD. Có khi quí bạn tưởng là đã ghi vào DVD xong rồi, đến khi cần thì chẳng đọc được. Còn lại 9% quí bạn không đọc được các files trong hard disk hư. Trong trường hợp nầy thì quí bạn right click cái icon của hard disk nầy, xong click propertiesàtools àcheck now (trong error checking). Sau khi check xong, có rất nhiều hy vọng quí bạn đọc được cái hard disk “hư”.

            6. Còn lại 1% số hard disk “hư” sẽ không đọc được, không hiện ra trên cái computer thứ hai. Làm sao nữa? Nếu quả thật data chứa trong đó thật cần, không có không được, thì quí bạn có thể đưa cho các hãng chuyện môn cứu vớt data, tốn từ $5000 trở đi, không bảo đãm, nhưng vẫn lấy tiền. Hoặc đưa cho người có khả năng có kinh nghiệm giúp giùm. Nếu không muốn tốn tiền thì xin gọi tôi, nhớ tránh giờ tôi đang ngủ nghe.

            10. Sau khi cứu được data rồi thì làm gì tiếp. Dễ ợt. Ủa bộ bỏ vô thùng rác sao? Ðâu có, tôi đâu phải là tiệm sửa computer mà bày bậy như vậy. Hãy gắn cái hard disk “hư” nầy trở lại cái computer ban đầu. Reinstall lại cái Windows XP là xong, gần như không mất gì cả, cái computer của quí bạn sẽ chạy y như lúc chưa hư. Nhớ là reinstall (repair) Windows XP, chớ không phải replace Windows đâu nghe. Quí bạn có hai đường chọn lựa khi install lại Windows XP, nhớ đọc kỹ. Nếu chọn replace cái Windows thì quí bạn phải install lại hết các software đang có trong hard disk hư, data thường vẫn còn nguyên. Ðừng có theo option format cái hard disk hư, mất hết mọi thứ từ data tới program đã có trước đây. Ðây là cách mà các tiệm computer thường làm vì nó dễ hơn hết, nhanh hơn hết cho tiệm, mà thiệt hại thì giờ của quí bạn nhiều hơn hết để install lại tất cả mọi thứ đã mất (vài tuần lễ mới xong).

            11. Nếu quí bạn mua computer ráp sẳn bán nguyên bộ từ E-machine, từ Dell, từ Compaq, từ HP… thì đừng bao giờ dùng cái CD hay DVD mang tên recovery disk (kèm theo trong thùng) trước khi lấy hết data cần thiết ra như chỉ dẫn ở các giai đoạn trên. Nếu yên trí là data đã an toàn rồi thì dùng recovery disk là cách rất hay để computer chạy như xưa, như lúc mới mua về, lúc chưa có data của quí bạn trong đó.

 

Còn nhiều điều để nói để dặn dò, viết hoài còn hoài, xin tạm dừng lại đây. Tất cả chỉ dẫn trên không khó đâu, chỉ cần quí bạn dạn tay chút xíu thôi, nếu chưa đủ dạn thì nên có người bạn “biết computer” ở bên cạnh. Bạn nào tự cứu được data thì xin thiếu chịu tôi một ly cà phê Starbucks nghe.

 

Cuối cùng xin nhắc nhở quí bạn là copy hết các data của quí bạn vào DVD hay CD (ít bền), vào flash drive (rất bền), vào cái hard disk thứ hai (khá bền), vào memory card của máy chụp hình (rất bền) và vào các storage media quí bạn đang có. Nhớ không chứa data vào một storage duy nhất, phải có nhiều bản copy, phải chứa trong vài loại media khác nhau, tùy theo tầm quan trọng của data. Trong các hãng, các company, các nhà băng, khi người thơ ký hay nhân viên ghi data vào (thí dụ quí bạn vừa rút tiền, bỏ tiền vào) thì lập tức data chạy đến nhiều nơi nằm đâu đó rất xa, phòng khi động đất, hỏa hoạn, sóng thần… có xãy ra thì data vừa ghi vẫn còn nguyên vẹn.

 

Huỳnh Chiếu Ðẳng (viết lần đầu 31-Jul-2006)

 

Print this site