Đôi khi chúng ta biết về hỏa tinh còn tinh tường hơn là về đại dương sâu thẳm của trái đất ta đang ở. Nhưng sự kiện này trong thời gian tới dần dà có thể sẽ thay đổi – Hiện nay các nhà thám hiểm đang trên đường thăm dò đáy biển và hy vọng một ngày không xa sẽ giải đáp những thắc mắc và phơi bày ra được những bí ẩn của thế giới này.

Trước hòn Seal Island^[[1]] một con cá mập trắng len lỏi gần vào vùng nước cạn - Nó đánh hơi được bầy hải cẩu đang nô đùa. Khả năng khứu giác cho phép cá mập trắng đánh hơi được mùi máu tươi thính đến mức tương đương độ loãng một giọt máu nhỏ vào một hồ bơi quốc tế với 50 m chiều dài và 25 m chiều ngang. Ngoài ra những tế bào tương tự tế như bào chân tóc, ẩn dưới da lưng của nó và có chức năng như bộ phận thu sóng (antenne), có thể định vị chính xác từng milimét tọa độ những chú cá con đang tung tăng vẩy đuôi. Cá mập có thể nhận dạng con mồi ở cách xa, rõ ràng như ta nhận dạng một vật đang cầm trên tay.

Như tên bắn cá mập phóng đến, giây phút ngắn trước khi vồ lấy con mồi nó nhắm mắt lại, mọi diễn tiến bây giờ hoàn toàn được giác quan thứ bảy điều khiển: một hệ thống kênh lạch tinh vi chằng chịt những tế bào thần kinh dưới lớp da trước mũi, trong nháy mắt xác định vị trí con mồi qua điện từ trường. Cú ngoạm chớp nhoáng với lực 3 tấn trên 1 cm vuông – chỉ riêng lực nén này cũng đủ làm chết con mồi – một chú hải cẩu đáng thương.

Tại sao các loài cá không bao giờ lạc lối. Qua nhiều cuộc dọ thám đáy biển các nhà thám hiểm đã khám phá được một hệ thống xác định tọa độ rất tinh vi trong cuộc sống dưới mặt biển và giải đoán được vì sao cá và một vài loại động vật sinh sống ở đây không bao giờ lạc đường dưới đáy biển sâu không một tia ánh sáng.

 Đó là một Vùng từ trường tự nhiên dưới biển sâu - Một hệ thống GPS^[[2]]  của đại dương. Trong những chuyến du hành hàng năm, cá voi, cá ngừ và cá mập … để lại sau lưng một chặng đường dài trên hàng chục ngàn cây số. Câu hỏi được đặt ra, chúng định hướng như thế nào? Bằng những tế bào cảm ứng từ trường nhạy bén gấp trăm lần những vi mạch cảm ứng hiện đại hợp chung cùng những giàn thu-, phát sóng thiên nhiên (antenne) – Vâng, các nhà khoa học đã khám phá ra được: vách đá thẳng đứng của những dãy núi dưới lòng biển sâu, chúng là những cột antenne của một hệ thống GPS chính xác tuyệt vời trong đại dương. Có thể ví von những vách núi đá đó là những ngọn hải đăng nằm dưới nước, một hệ thống chỉ đường giữa đại dương mênh mông được loài cá xử dụng từ hàng triệu năm nay.

Cá được trang bị một hệ thống giác quan gồm hàng trăm cơ quan thần kinh nằm trên thân thể với khả năng cảm nhận được những lực nén dẫu yếu ớt đến đâu. Ta có thể nhận thấy hệ thống này dưới hình dạng những đường vạch dứt khoảng chạy dọc hai bên mình cá. Cũng được gọi là hệ xúc giác từ xa^[[3]]. Với cơ quan này một con lưỡi kiếm không  những có thể nhận được dấu tích con mồi đã đi qua cách đây 5 phút, mà còn biết được ngay con mồi thuộc là loài cá gì, một con cá thu hay con cá nục.

 Những ngọn đèn thiên nhiên. Làm sao nhìn thấy được trong bóng tối mịt mùng – Từ độ sâu 1000 mét dưới mặt nước là biển sâu đen thẩm. Tầng trên đó là một thế giới sinh vật đủ mọi trò rình rập ẩn núp: Phần dưới bụng chú cá ‚rựa’ được trang bị đầy những cơ quan phát ra ánh sáng xanh, có chính xác độ dài sóng giống như ánh sánh mặt trời khúc xạ qua mặt nước biển. Các chú cá ‚con mồi’ béo bở bơi ở

dưới nhìn lên sẽ không nhận dạng được nó. Qua đó cá ‚rựa’ như có phép tàng hình! Sự tiến hóa đã sáng

tạo tại nơi đây những ngọn đèn thiên nhiên tuyệt vời. Khả năng tự phát ra ánh sáng của các sinh vật được gọi là bioluminessence (sự phát quang hữu cơ). Nằm ngay sau hai mắt cá rồng (dragonfish) là hai cơ quan phát sáng, giúp cá rồng tìm kiếm con mồi. Đặc biệt hai ngọn đèn này chỉ chiếu ra tia hồng ngoại, loại ánh sáng chỉ một mình cá rồng nhìn thấy - những con mồi vì vậy vẫn nhởn nhơ không biết rằng con thú dữ nhìn thấy chúng rõ nồn nột.

 Dưới đáy biển ngự trị một luật lệ khác hẳn với luật thiên nhiên trên mặt đất. Càng xuống sâu, biển càng tối đen và những động vật kỳ dị xuất hiện càng nhiều. Cũng như trong vũ trụ không gian, trong thế giới đại dương này con người không có nghĩa gì nữa cả. Sự hiểu biết của con người về môi trường này nói lên rất rõ ràng về điều đó: Cho đến nay chỉ mới 1% sự sống dưới biển được khảo sát, về sự sống của vùng biển sâu, hiểu biết con người thậm chí chỉ đạt được 0,1% - Có nghĩa là còn 318 triệu cây số vuông nền đất hoang đáy biển nằm chờ kiến thức con người khai khẩn. Tình thế này đang trên đường chuyển đổi: Một công trình điều tra dân số đại dương đã được hình thành và tiến hành. Công trình với tham vọng ghi trữ tất cả dữ liệu về các sinh vật sống dưới biển. Một dự án khổng lồ. Có thể có đến 10 triệu sinh vật mà chúng ta chưa biết tới, các nhà khảo cứu tiên liệu như vậy. Những vấn đề khác từ cái cộng đồng sinh hoạt tại chốn sâu thăm thẳm nhất của đại dương này làm nhức đầu những khoa học gia không kém: Chung quanh tối đen như mực. Để những cuộc thăm dò có hiệu quả các nhà khoa học phải sáng chế những tàu ngầm cá nhân đặc biệt hoặc tàu dò thám tự động, thân tàu chịu được áp suất rất lớn, trang bị những máy móc tinh vi và cần nhất là những nguồn ánh sáng, đèn pha cực mạnh. Và vâng vâng ... Khó khăn và thử  thách vẫn còn nhiều ...

Lê Cảnh Hoằng sưu tầm

       canhhoang.le@gmail.com

Trở về Trang Chính