Thố Ty:

            Happy New Year, Bác sĩ

Bs Lê văn Lân:  

            Very Happy New Year 2006, Thố Ty.

Thố Ty:

             Không biết nửa đêm giao thừa, BS có thức khuya để xem TV Chương trình đón năm mới dương lịch ở Time Square ở NY coi cảnh nguời ta theo dõi quả cầu tụt xuống theo 12 tiếng chuông đồng hồ để rồi tưng bừng hát mừng  một năm mới bắt đầu không?  Thố Ty có một cái thắc mắc không biết nhỏ hay lớn chung quanh bài hát Auld Lang Syne mà người ta quen hát trong dịp này trong các xứ nói tiếng Anh?

Bs Lê văn Lân:  

            Thắc mắc nhỏ chắc là cái tên bằng tiếng Tô Cách Lan của bài hát này có ý nghĩa gì phải không? Auld Lang Syne nếu dịch ra tiếng Anh là times gone by  nghĩa là nói theo tiếng Việt là Cái thủa năm xửa năm xưa , mà nói theo giọng Nam là Hồi Nẵm! Mà có điều rất lạ, dù là thiên hạ không biết chút xíu gì về tiếng Tô Cách Lan, nhưng  điệu nhạc của nó bình đị quyến rũ nhưng thấm dễ dàng vào tâm trí khiến người ta nghe vài lần là thuộc ngay, có thể nói hát mà không hiểu lời ca nhưng cảm thấy hay, điều này thật lạ lẫm

             Thắc mắc lớn là bài hát này được phổ biến hầu như khắp hoàn cầu nhưng lại được hát vào những dịp khác nhau? Cái thắc mắc này cũng lạ là nguyên thủy của bài hát là dùng để “mừng đón” một điều vui mới đến, nhưng về sau nó lại được sử dụng để ngậm ngùi “tiễn đưa” một điều luyến tiếc.

Thố Ty:

            Đúng vậy.  Không những thế, đến Việt Nam, nó còn được một lời ca rất tếu chẳng hạn như trẻ con hay hát : Ò e, con ma đánh đu, Tarzan nhẩy dù, Zorro bắn súng! Thôi chúng ta hãy nói chuyện có đầu có đuôi lại từ khởi điểm!

Bs Lê văn Lân:  

            Bài Auld Lang Syne ban đầu là do thi sĩ trứ danh của xứ Tô Cách Lan tên là Robert Burns chuyển ký và in ra dựa vào một bài du ca dân dã của xứ này. Robert Burns đưa ra một bản chép của bài ca nguyên thùy đến Viện Bảo Tàng Anh với câu ghi chú sau: “Bài hát sau đây- một bài rất cổ, cổ nhất trong những bài xưa cổ và chưa bao giờ được in ra và ngay dù xuất hiện dưới dạng bản thảo cho đến lúc tôi ghi  nó ra từ tiếng hát một cụ già, điều này đã đủ khiến cho người ta tin cậy. Nhưng điệu ca mà ông Burns chuyển ký ra không phải là điệu hát ngày nay”.

            Robert Burns là một thi hào nặng tinh thần dân tộc của người dân Tô Cách Lan vào cỡ như Nguyễn Du ở VN. Ông sinh năm 1759, chết 1796 lúc 37 tuổi. Ảnh hưởng thi ca của ông ở  Anh Cát lợi kéo dài 2 thế kỷ sau với tinh thần thi ca lãng mạn và ái quốc. Ngoài bài Auld Lang Syne, ông còn làm bài Scots Who Hae một thời được dân Tô Cách Lan dùng hát như bản quốc thiều vậy.

            Thi sĩ Robert Burns đã chuyển thổ âm Tô Cách Lan ra Anh ngữ  như sau: ( xin Thố Ty đọc bài Anh Ngữ:

            Đây là một loại dân ca hay ca dao Tô cách lan ( ballad) gồm 5 đoạn,mỗi đoạn 4 câu và câu cuối luôn luôn kết thúc bằng câu For Auld Lang Syne. Hát xong một đoạn là trở về điệp khúc để rồi hát đến đoạn kế.

            Cũng giống như ta có điệu hát nhi đồng:  “Tôi ngồi tôi kể chuyện Con Voi”:

Con vỏi, ý ỳ  con voi,

Cái vòi ý ỳ đi trước,

Hai chân trước ịch di ịch trước

Hai chân sau ịch đi ịch  sau

Còn cái đuôi thì đi sau rốt

Tôi ngồi, tôi kể nốt cái chuyện con voi

Con voi, ý ỳ con voi

Cái vòi ý ỳ đi trước

......

            Auld Lang Syne dịch theo từng chữ Tô Cách Lan ra Anh Ngữ là Old long since, được Robert Burns dịch là times gone by .  Nói theo tiếng Việt,  tôi nghĩ thích hợp hơn cả dịch là “Năm xưa, năm xửa, năm xưa.”

            Đại ý của bài Ca dao Tô cách lan này là hai người bạn thân  rất lâu không gặp nhau rồi rủ nhau nhậu bia, nhậu ruợu , nhưng tiền ai nấy trả. Hai ông cùng lè nhè nhắc lại bao nhiêu chuyện cũ thuở năm xửa năm xữa như : nào là cùng nhau leo đồi, nào là cùng nhau lội suối... Cứ nhắc xong một kỷ niệm thì họ lại cùng nâng ly nốc cạn.

            Tôi  mạo muội dịch ý bài này ra thơ lục bát Việt cho vui, cố gắng lột tinh thần vui nhộn của nguyên văn về hai ông bạn vốn là bợm nhậu lưu tồn cố hữu bằng cách lập lại chữ “Năm Xưa” như trong nguyên văn nhắc lại chư  For old  long ago:

NĂM XƯA NĂM XỬA NĂM XƯA

Địêp khúc:

Năm xưa năm xửa năm xưa,

Phải nên  nhắc lại cho vừa lòng nhau

Bạn bè bạc tóc bạc râu

Gặp nhau ôn lại  hồi đầu chuyện xưa!

Bốn đoạn đồng thanh

            Năm xưa năm xửa năm xưa

            Xưa sao xưa đến  xưa xừa thật xưa.

            Cùng nhau nâng chén  ta ưa

            Nhắc lại hồi nẵm , nhắc bừa chuyện xưa

            Hai ta leo khắp núi  đồi

            Hoa đồng cỏ dại hái thôi đã đời

            Lang thang chân mỏi rã rời

            Nhắc lại hồi nẵm với  hồi năm xưa!

            Hai ta lặn lội suối sông

            Từ trưa  đến tối không về ăn cơm

            Biển đời trời rộng muôn phương

            Từ  hồi năm nẵm con đường  năm xưa!

            Tay tôi, bạn hãy nắm đi

            Rồi  đưa tay bạn siết  ghì một khi

            Thôi ta nốc cạn ly bia

            Để mừng tái ngộ nhớ về năm xưa

            Ly tôi tôi trả tiền tôi

            Ly anh anh trả...chớ đòi đãi nhau

            Ta cùng nhậu quất cần câu

            Cùng nhau kể lại hồi dầu năm xưa.

            Sự lập đi lập lại “ Năm xưa năm xửa năm xưa” đã nhại cái tật lè nhè của các bợm nhậu. Dân Tô Cách Lan là dân hà tiện nên cùng đi uống ruợu thì tiền ai nay trả, nghe vui thiệt.

            Lời ca Việt tếu Ò e con ma đánh đu nghe không ngờ lại đúng âm điệu nguyên thủy vì người Tô Cách Lan đã dùng cây kèn bagpipe để thổi .

            Theo phong tục cổ truyền của xứ Tô Cách Lan, người dân đã hát bài này vào dịp Giao Thưà Năm Mới hay Hogmanay.

            Người đã phổ biến bài này bằng cách chơi nó vào dịp Giao Thừa Tết Dương lịch trong những buổi phát thanh  thường niên kể từ năm 1929 là nhạc trưởng Guy Lombardo . Tuy nhiên, ông này không phải là người tiên khởi tạo ra tục lệ. Bằng cứ vào hồ sơ lưu trữ của tờ báo ProQuest thì trong những bài đăng báo ngược dòng lên đến năm 1896 thì dân chúng ăn mừng Giao Thừa ở hai bờ Đại Tây Dương đã từng hát  nó thành một tục lệ rồi. Hai ví dụ điển hình:

_ Tờ  New York Times , số January 5, 1896  trang 10 đăng bài nhan đề là HOLIDAY PARTIES AT LENOX [Mass...] viết : ...Đám người tham dự nắm tay nhau trong phòng nhạc sảnh lớn và hát “Auld Lang Syne” đúng vào lúc tiếng chuông chót của 12 giờ đêm và Năm mới đã đến.

_ Tờ Washington Post, ngày 2 tháng 1910 tran  Bài NEW YEAR' EVE IN LONDON-Phong tục cổ truyền quen thuộc được mọi từng lớp người dân vẫn giữ : Ở Luân Đôn cuộc tiễn năm cũ được cử hành như thường lệ. Những cư dân gốc Tô Cách Lan tụ họp bên ngoài Nhà Thờ Thánh Paul và hát bài “Auld Lang Syne” vào tiếng chuông chót của 12 tiếng chuông lớn.

Thố Ty: 

            Bài Auld Lang Syne rõ ràng tỏ sự vui mừng gặp lại nhau sau bao nhiêu năm xa cách bèn nâng ly nhắc lại chuyện xưa. Áp dụng vào tiệc ruợu Tất Niên Giao Thừa thì rất đúng, vì đây là dịp sum họp bè bạn.  Nhưng khi nó lan truyền ra các xứ khác, thì nó được hát với sự áp dụng khác nhau.

Vậy xin Bác sĩ nói tiếp về chuyện này.

Bs Lê văn Lân:

            Ở Đài Loan, bài này hát vào dịp sinh viên tốt nghiệp và đám tang, tượng trưng cho sự chấm dứt hay vĩnh biệt.

            Ở Nhật,  vài tiệm siêu thị chơi bản này để nhắc nhở khách hàng giờ đóng cửa.

            Ở Anh Quốc, bài này cử vào lúc bế mạc của Đại Hội thường niên về Mậu dịch

            Ở Hàn quốc, trước khi có bài quốc thiều Aegukga (Ái Quốc ca) hiện nay, thì họ dùng điệu này làm quốc thiều với lời tiếng Hàn.

            Trường hợp xứ Maldives  cũng giống vậy: đó là bản Gaumii salaam nhac Auld Lang Syne với lời đặt theo thổ ngự.

            Ở Bồ Đào Nha, bài nay dùng làm bài ca Tạm Biệt và nhất là trong Phong trào Hướng Đạo

            Ở Ấn độ, trong Quân Lực xứ này, khi tiễn toán  quân Tân Binh tuyển mộ diễn hành rời khán đài, thì bài này cử lên và toán lính phãi đi thật chậm.

Thố Ty:

            Thố Ty còn nhớ bài Auld Lang Syne cũng được vào phim ảnh như là nhạc chủ đề như cuốn phim La Vase dans l'ombre với kép Robert Taylor và đào Vivien Leigh.

            Trước đó, It's a Wonderful Life làm một phim có dùng bài này với sự diễn xuất của J ames Steward và Donna Reed rất cảm động cao điểm vào hồi kết cuộc.

Bs Lê văn Lân:  

            Bài Auld Lang Syne đúng là một điệu  hát rất hay và cực kỳ thân quen với hầu như với tất cà mọi người, dùng sao về nó cũng thích hợp : đón mừng và buồn tiễn nhau đi.   Tuy nhiên mấy ai mà hiểu sự kỳ bí hấp dẫn của nó. Đây là bài nhạc trứ danh  mà chẳng ai hiểu gì về nó ( “the song that nobody knows!”)

Thố Ty:

            Bây giờ mình trở lại quê hương Việt của mình. Chúng ta sắp đến Tết VN rồi  vào  ngày  29 tháng Januray. Bs cho biết ngày xưa ông bà mình đón Giao Thừa ra sao? Thố Ty thấy mỗi lần Tết đến, chúng ta thường dùng bài : Ly Rượu Mừng của Phạm Đình Chương rất ý nghĩa nghĩa là qua hơi men say, chúng ta gửi tới nhau những lời chúc tụng đầu năm. Vậy xin chi Nam Anh cho phát lại bản này

Bác sĩ Lê văn Lân:

            Theo tục xưa vào nửa đêm 30 rạng mồng một, nhà nào cũng bầy hương án giữa sân để cúng giao thừa. Ở đình làng, trống đánh và pháo nổ ầm ầm. Tục ta tin rằng mỗi năm có một ông gọi là Hành Khiển coi việc nhân gian, hết năm thì thần năm này bàn giao công việc cho thần năm sau, cho nên tục Cúng Giao Thừa là cúng bàn giao giữa 2 ông cũ và mới.

            Nếu ở bên Anh, trẻ con vào nửa đêm Giáng Sinh đi từng nhà hát khúc hát Xmas Carol, thì ngày xưa trẻ em VN cũng đi từng nhà để hát bài sau. Giọng tôi già nua không còn son trẻ như giọng thanh xuân của Thố Ty, nên Thố Ty đọc cho quí thính giả nghe nhé cũng như gửi tới quí vị lời chúc đầu xuân.

Thố Ty:

            Xin vâng:

Năm cũ đã qua, Năm mới đã đến!

Bước chân vào đình trung, Tôi xin kính chúc:

Trước tôi chúc Thánh Cung vạn tuế, tại thượng dương dương, bảo quốc hộ dân, lưu ân tích phúc.

Tôi lại chúc kỳ lão , sống tám chín mươi, thọ tăng thêm thọ.

Tôi lại chúc quan viên trùm lão, niên tăng phú quí, nhật hưởng vinh hoa.

Tôi lại chúc quan lại, binh viên ta đột pháo xông tên , công thành danh toại.

Tôi lại chúc đồng trang thượng hạ, già sức khỏe, trẻ bình yên, nhờ Đức Vua, nhà no người đủ, các xướng : Thiên Thu Vạn Vạn Tuế!

Bác sĩ Lê văn Lân:

            Thay lời kết : Thời điểm Giao thừa giữa năm cũ và năm mới rất quan trọng trong hầu như các dân tộc khi ăn Tết: ôn chuyện cũ và chúc tụng cho tương lai. Thố Ty có thấy lời chúc của bài hát chúc Giao thừa cũ được nhắc lại trong bài Ly Rượu Mừng của PĐ Chương không: nào là chúc mọi người vui vẻ ấm no, nào là chúc thăng quan tiến chức, nào là chúc chiến sĩ lập công .

Thân ái chào và chúc Thố Ty Tân Niên Hạnh Phúc và vui nhộn.

Wishing all of you a year of Happiness and atime plenty of fun

LÊ VĂN LÂN
 

Ý Kiến, Phê bình xin gửi về: bslevanlan@khoahoc.net

 Trở về Trang Chính