Từ khóa :  Food & Drug interactions

Từ lâu, người ta đã biết rằng một vài loại thức ăn, hoặc thức uống có thể ảnh  hưởng đến sự hấp thụ và tác dụng của món thuốc đang sử dụng. Khoa học gọi đây là hiện tượng tương tác (interaction) giữa thực phẩm và dược phẩm. Tác dụng của thuốc có thể bị thay đổi, thí dụ như nó có thể gia tăng, suy giảm, hoặc là bị vô hiệu hóa. Một số tác dụng phụ bất lợi (effets indésirables, side effects) cũng nhân đó mà xuất hiện ra. Liều lượng thuốc sử dụng, tuổi tác, sức nặng của bệnh nhân, nam hay nữ, ăn lúc nào, uống thuốc lúc nào cũng như tình trạng sức khỏe đều là những nhân tố có thể ảnh hưởng và chi phối hiện tượng tương tác.

Một vài thí dụ điển hình

  (Trong thực tế còn rất nhiều loại dược phẩm không được nêu ra ở đây)

1-     Các loại thuốc kháng sinh để trị nhiễm trùng

*- Penicillin (Amoxicillin, Ampicillin), Erythromycine: tránh ăn hay uống những thứ có tính chua hay acid, như nước trái cây, nước cam, cà tomate, café. Những loại thực phẩm nầy sẽ làm tăng độ acid của bao tử và làm giảm tác dụng của thuốc. Nên uống lúc bụng trống, nghĩa là 1 giờ trước, hoặc 2 giờ sau khi ăn xong. Trường hợp bị xót bao tử thì nên ăn một chút ít thức ăn lúc uống thuốc.

*- Tetracycline, Ciprofloxacin (Cipro): tránh ăn, hay uống những thực phẩm có chứa nhiều calcium, như sữa, cà rem, fromage, và yogourt.

            Cũng không nên uống chung với các loại vitamins hay với các loại supplements có chứa chất sắt. Với những loại thức ăn nầy, thuốc sẽ bị làm giảm  tác dụng đi. Nếu uống chung với những thức uống có chứa chất caffeine chẳng hạn như: café, Coca Cola, trà, chocolat thì nồng độ caffeine trong máu sẽ bị tăng lên nhiều, gây kích thích và bồn chồn. Cũng không nên uống chung với các loại thuốc làmgiảm độ chua của bao tử thường được gọi là các antacids như Maalox, Mylanta.

*- Metronidazole (Flagyl) trị nhiễm trùng đường ruột và đường sinh dục: tránh rượu vì có thể làm xót bao tử, làm bốc hỏa (flushing), nhức đầu, đau bụng và nôn mửa.

Đối với các loại Sulfonamides, như Sulfamethazole + Trimetroprim (Bactrim, Septra): tránh rượu vì có thể làm nôn mửa. Nên uống lúc bụng trống. Nếu cảm thấy khó chiụ, thì có thể ăn một chút gì đó.

2-      Các loại thuốc chống nhiễm nấm  (antifungals)

Griseofulvin (Grifulvin), Ketoconazole (Nizoral): tránh uống chung với sữa, fromage, yogourt, cà rem, và cũng không nên dùng cùng một lúc với các loại thuốc antacids. Tránh uống rượu, vì sẽ bị bốc hỏa, nhức đầu, đau bụng và nôn mửa.

3-     Các loại thuốc có codeine và narcotique dùng để chống đau nhức

Codeine + Acetaminophen (Tylenol avec Codeine), Morphine, Oxycodone + Acetaminophen (Percocet), Meperidine (Demerol): Không nên uống rượu cùng một lúc với thuốc, vì sẽ làm gia tăng sự ngầy ngật và buồn ngủ, rất nguy hiểm nếu phải lái xe hay sử dụng máy móc… Nên uống thuốc lúc bụng đầy để khỏi làm xót bao tử.

 4-  Các loại thuốc làm giảm viêm sưng và làm giảm đau nhức.

           Acetylsalicylic (Aspirin), Ibuprofen (Advil, Motrin),  Naproxen, Felden vv…  nên uống lúc bụng đầy hay uống với sữa để khỏi làm xót bao tử. Tránh dùng chung với rượu hay với các loại nước trái cây có tính chua. Rượu có thể làm hại gan và tăng nguy cơ xuất huyết bao tử. Tốt nhất là nên dùng các loại Aspirin có áo bọc bên ngoài  (buffered Aspirin, enteric coated Aspirin) để không làm hại bao tử. Acetaminophen (Tylenol, Tempra) không hại bao tử, muốn có hiệu quả cấp thời, nên uống lúc bụng trống. Tuy nhiên đối với những người nào thường hay uống rượu, nếu sử dụng Tylénol thường xuyên thì có thể làm hại gan (hepatotoxic) và gây xuất huyết bao tử.

           Đối với các thuốc nhóm Corticosteroide trị viêm sưng, ngứa ngái, như Dexamethasone, Hydrocortisone, Prednisone, Triamcinolone vv… nên tránh rượu để khỏi làm xót bao tử. Các loại thuốc vừa kể có khuynh hướng giữ nước cho nên cần tránh những thức ăn có chứa nhiều muối sodium. Nên dùng những thực phẩm nào có nhiều calcium như sữa chẳng hạn. Uống thuốc lúc bụng đầy để không làm xót bao tử.

            5 -   Các loại thuốc trị bệnh tiểu đường. 

              Ví dụ Chlopropamide (Diabinese): Tránh rượu vì có thể làm đỏ mặt và gây nôn mửa. Tránh những thực phẩm có chứa nhiều bột đường (carbohydrate)  nhưng lại chứa ít chất xơ. Tốt hơn hết nên tuân theo lời chỉ dẫn của bác sĩ và dược sĩ. 

           6 – Các loại thuốc chống suy nhược tinh thần trị trầm cảm  thuộc nhóm IMAO 

             Phenelzine (Nardil) có thể tương tác với chất Tyramine hiện diện trong một số các loại fromage cứng, chocolat, gan bò, gan gà, rượu chát, trong trái avocado (trái bơ) và trong các loại saucisse khô. Bệnh nhân có thể bị nôn mửa, áp huyết tăng, và có thể bị tai biến mạch máu não.

        7-    Các loại thuốc an thần khác như Paroxetine (Paxil), Sertraline (Zoloft) Fluoxetine (Prozac) : có thể uống lúc bụng trống hay bụng đầy. Tránh rượu .

          8 -  Các loại thuốc chống lo âu phiền não (Anti anxiety drugs)

              Lorazepam (Ativan), Diazepam (Valium), và Aprazolam (Xanax): gây ngầy ngật buồn ngủ. Không nên lái xe hoặc sử dụng máy móc vì phản xạ bị chậm lại.            

               Café thì ngược lại gây kích thích, bồn chồn, và làm giảm sự công hiệu của  thuốc.     

           9 – Các loại thuốc kháng histamines chống dị ứng

                     Diphenhydramine (Benadryl), Chlorpheniramine (Chlor-Tripolon), Loratadine (Claritin), Brompheniramine (Dimetane), và Asternizole (Hismanal) : Nên uống lúc bụng trống để tăng hiệu quả của thuốc.

                     Không nên uống chung với rượu, sẽ làm tăng sự ngầy ngật và buồn ngủ.Các loại sirop để trị ho cảm có chứa chất Dextromethorphane (sirop Balminil DM) cũng không nên sử dụng chung với rượu.

                10 - Các loại thuốc làm giãn nở phế quản và trị hen suyễn   

                    Theophylline (TheoDur), Aminophylline (Phyllocontin), không dùng những thứ gì có chứa caffeine (trà, cà phê,coke, pepsi) vì thuốc và caffeine đều kích thích hệ thần kinh trung ương. Tránh rượu vì có thể bị nhức đầu và nôn mửa. Với Theophylline: thức ăn nhiều chất béo sẽ làm tăng tác dụng thuốc lên, còn ngược lại với thức ăn nhiều chất bột đường (carbohydrate) thì tác dụng của thuốc sẽ bị giảm xuống.

Các loại thuốc trị bệnh tim và tuần hoàn

 A -  Thuốc lợi tiểu (Diuretics) giúp đem nước ra khỏi cơ thể, và gồm có 2 nhóm:

            *- Nhóm làm mất Potassium, như Furosemide (Lasix) và Hydrochlorothiazide (HydroDiuril): tránh dùng thực phẩm có nhiều muối sodium (thịt nguội, bacon, đồ  hộp, bột ngọt) vì chúng sẽ làm thất thoát potassium ra ngoài, gây xáo trộn các chất điện giải, và có hại đến sức khỏe.

           *- Nhóm giữ potassium, như Spironolactone (Aldactone): tránh dùng thực phẩm có chứa  nhiều potassium như chuối, trái cây khô, mọng lúa mì, nước cam (3ly) , sung khô, hoặc sử dụng những chất thay thế muối có chứa nhiều potassium. Sự thặng dư potassium rất có hại cho hoạt động của tim, và khiến nhịp đập của  tim sẽ không đều.

B - Thuốc làm giãn nở mạch, giảm áp huyết và điều hòa nhịp tim.

     Catopril (Capoten), Enalapril (Vasotec), Nitroglycerine (Nitrostat), Atenolol (Tenormin), Hydralazine (Aprelozine),Methyldopa (Aldomet) và Metoprolol (Lopressor): cần giảm thực phẩm có nhiều muối sodium. Tránh rượu vì huyết áp có thể hạ xuống quá thấp. Capoten có thể làm tăng chất potassium trong cơ thể, rất hại cho nhịp đập của tim, bởi vậy lúc uống Capoten cần nên tránh dùng những thực phẩm có nhiều potassium như chuối, cam và các loại rau cải có lá xanh đậm .  Thức ăn có thể làm giảm việc hấp thụ của thuốc Capoten, nên uống 1 giờ trước khi ăn hoặc 2 giờ sau khi dùng bữa. Đối với thuốc Digoxin (Lanoxin), nếu ăn quá nhiều chất xơ và chất pectin (có trong các loại thạch jelly), thì việc hấp thụ của thuốc có thể bị giảm đi.

        C -  Các thuốc làm giảm cholesterol

                        Thuờng được gọi chung là “Statins”. Tác dụng chính là làm giảm loại cholesterol xấu (LDL). Một vài loại thuốc cũng có thể giúp kéo chất béo xấu triglyceride xuống nữa. Thí dụ : Atorvastatin (Lipitor), Simvastatin (Zocor), và Lovastatin (Mevacor), Pravastatin (Pravachol). Mevacor và Pravachol nên được uống vào bữa cơm tối để tăng sự hấp thụ của thuốc. Tránh uống nhiều rượu vì có thể hại gan.

   Các thuốc làm loãng máu và thuốc kháng đông (Anticoagulant)

Warfarin  (Coumadin) : vitamin K làm đông máu nên có ảnh hưởng ngược lại với các loại thuốc kháng đông. Nếu uống Coumadin thì nên tránh dùng những thực phẩm có chứa nhiều vitamin K như bông cải broccoli, rau mồng tơi (spinach), turnip, bông cải trắng (cauliflower), cải brussel (brussel sprouts).  Ngoài ra nếu có uống thêm supplement vitamin E  với liều lượng lớn trên  400 IU thì coi chừng nguy hiểm  vì nó có thể làm gia tăng sự xuất huyết.

Các  thuốc trị bệnh bao tử và ruột

Cimetidin (Tagamet), Ranitidine (Zantac), Famotidin (Pepcid) là những thuốc trị loét bao tử bằng cách giảm độ chua acid của cơ quan nầy. Tránh rượu, café và thuốc lá. Đối với những thuốc antacids làm giảm độ chua của dạ dầy như thuốc Mylanta và Maalox, nên tránh  dùng chung với sữa, cà rem, fromage và yogourt.

Các thuốc nhuận trường  và thuốc xổ. 

Lạm dụng những thuốc loại nầy sẽ dẫn đến tình trạng cơ thể có thể bị mất các vitamins A, D, E, K, chất khoáng Potassium, Sodium, và các dưỡng chất do thực phẩm mang vào. Nếu sử dụng loại dầu huile minérale để làm thuốc xổ thì sẽ bị mất đi các vitamins hòa tan trong chất béo, chẳng hạn như các vitamins A, D, E, K.

Cẩn thận với nước bưởi. 

Nước bưởi (grapefruit juice), cũng như bưởi trái có thể làm gia tăng gấp bội mức độ hấp thụ của một số thuốc vào trong máu, đồng thời cũng kéo theo những tác dụng phụ bất lợi nguy hiểm. Cam và chanh không thấy có ảnh hưởng nầy. Sau đây là vài  thí dụ : 

*- Thuốc trị cao áp huyết : Felodipine (Plendil), Nifedipine (Adalat), Nimodipine (Nimotop).

*- Thuốc làm giảm cholesterol : Simvastatin (Zocor), Lovastatin (Mevacor), Atorvastatin  (Lipitor).

*- Thuốc làm giảm sức miễn nhiễm dùng trong những ca ghép bộ phận: Cyclosporine  (Neoral).

*- Thuốc trị lo âu, mất ngủ, suy nhược tinh thần: Diazepam (Valium), Triazolam  (Halcion),  Carbamazepine (Tegretol), Trazodone (Desyrel), Clomipramine (Anafranil). *- Thuốc trị dị ứng : Astremizole ( Hismanal ).

*- Thuốc trị Sida : Saquinavir (Fortovase).

Nên uống thuốc với nước gì?

RƯỢU :  là thứ cần nên tránh nhất lúc uống thuốc. Rượu thường làm đỏ mặt, nhức đầu, ói mửa, tim đập nhanh, làm ngầy ngật, gây buồn ngủ thêm. Các loại thuốc trị dị ứng  cũng như những loại thuốc có chứa morphine đều không nên được uống chung với rượu.

NƯỚC NGỌT CÓ GAZ : ví dụ Pepsi, Coke vv…đều có tính làm tăng nhanh thời gian loại thải thuốc ra ngoài bao tử.

CAFÉ : Một số thuốc có thể làm chậm lại sự biến duỡng của café trong gan, vì vậy tác dụng của chất caffeine tồn tại rất lâu trong cơ thể, và sẽ gây ra một số tác dụng phụ bất lợi như làm tim đập nhanh và gây mất ngủ.

SỮA : Calcium trong sữa sẽ kết hợp với Tetracycline để tạo thành một hỗn hợp không thể hấp thụ được.

TRÀ : Các hoạt chất của trà sẽ kết hợp với các chất sắt trong thuốc để tạo nên một hỗn hợp không thể hấp thụ được. Tránh uống  các supplements có chứa chất sắt với nước trà.

NƯỚC LẠNH :  Uống thuốc với một ly nước lạnh là tốt nhất.

KẾT  LUẬN    

Đại học Laval, Quebec gần đây đã thực hiện một cuộc thăm dò về cách sử dụng thuốc ở giới cao niên. Kết quả thật đáng ngại : 70% các cụ không hiểu rõ những lời chỉ dẫn ghi trên lọ thuốc, trong số nầy 50% không tôn trọng cách dùng thuốc cũng như thời gian trị liệu. Hậu quả là 20% bệnh nhân được điều trị ở bệnh viện đều có nguyên nhân từ cách sử dụng thuốc mà ra, như dùng thuốc không đúng cách, dùng không đúng liều lượng chỉ dẫn, tác dụng phụ của thuốc quá mạnh vv… Ngăn ngừa sự tương tác giữa thuốc và thực phẩm, không có nghĩa là phải nhịn ăn, hay nhịn uống. Điều quan trọng ở đây là cần phải biết rõ là mình có thể ăn những gì, lúc nào có thể ăn được và lúc nào có thể uống được. Muốn biết rõ, không gì tốt hơn là nên tuân theo lời chỉ dẫn của bác sĩ và của dược sĩ./. 

Tài liệu tham khảo :

-         FDA  , Food & Drug Interactions.

-         R. Elaine Turner, Interaction between Grapefruit Juice and Prescription Drugs.

-         Alice Jane Hendle,  Effects of Foods  and Nutrients on Drugs.

Montreal  , May  26 , 2006

Print this site

Trở về Trang Chính