|
Từ khóa:
Xenotransplantation
Từ hồi
nào tới giờ thịt Heo là thực phẩm đã nuôi sống rất nhiều người.
Ngoại trừ các dân tộc theo đạo Hồi giáo và đạo Do Thái giáo đều
không ăn thịt Heo, còn lại đại đa số nhân loại đều xem thịt Heo
là nguồn thực phẩm rất quý báu, bổ dưỡng và dễ tìm. Bên cạnh
những lợi ích về mặt dinh dưỡng vừa kể, ngày nay khoa học cũng
vừa cho chúng ta biết là Heo còn có thể giúp con người chữa trị
được một số bệnh tật, cải thiện và duy trì sức khỏe nữa. Thật
vậy, một số bộ phận của Heo có thể được sử dụng để thay thế
những bộ phận hư hỏng của chúng ta. Đó là phương pháp ghép dị
chủng, tức là dùng bộ phận của một chủng loại này để ghép vào
một chủng loại khác.
Tại sao phải cần đến phương pháp ghép dị
chủng?
( Xénogreffe,
Xenotransplantation )
Tình
trạng khan hiếm bộ phận là nguyên nhân chính! Tại Canada, năm
1999, có 3544 người chuẩn bị ghép đã ghi tên trong danh sách chờ
đợi, nhưng cuối cùng chỉ có 1667 người may mắn nhận được bộ phận
ghép thích nghi mà thôi. Đa số là ghép một quả thận (61%), ghép
gan (23%), tim (10%), 2 lá phổi (3%), tụy tạng (1%), và ghép tim
lẫn phổi ít hơn 1%. Có thể nói là trên 30% bệnh nhân có tên
trong danh sách chờ đợi đã chết trước khi người ta có thể tìm
được một bộ phận ghép cho họ. Nguyên nhân chính của vấn đề thiếu
bộ phận là do tâm lý quần chúng còn e ngại, có lẽ do ảnh hưởng
tôn giáo và tín ngưỡng, nên ít có ai chịu ký giấy hiến dâng bộ
phận của mình sau khi qua đời. Trên thế giới, trong số 1 triệu
người thì chỉ có 14 người đồng ý hiến bộ phận ở Canada, 23 người
ở Hoa Kỳ, và 17 người ở Pháp. Nhu cầu về bộ phận ghép đã trở nên
cần thiết hơn bao giờ hết. Để giải quyết cơn khủng hoảng này,
các giới khoa học bèn nghĩ ra sáng kiến sử dụng các bộ phận của
thú vật …
Tại sao phải chọn con Heo?
Đầu
tiên người ta có ý định dùng loài khỉ Chimpanzé và
Babouin vì chúng thuộc nhóm primate như loài người,
vả lại chúng cũng có rất nhiều điểm tương đồng với chúng ta về
phương diện di truyền. Nhưng trở ngại cũng quá nhiều vì số lượng
khỉ rất hạn chế, tăng trưởng chậm trong điều kiện bị giam hãm,
và phải cần từ 7-10 năm để có những bộ phận gần bằng kích thước
với các bộ phận tương ứng ở Người…Khỉ xuất phát từ rừng rậm Phi
Châu nên có thể chứa đựng vô số mầm bệnh mà chúng ta không thể
nào biết và chẩn đoán hết được. Virus bệnh AIDS, bệnh Sốt xuất
huyết Ebola, và các loại virus gây cancer như cancer máu
(Leukemia), và bệnh cancer hạch (Lymphoma) là một
vài thí dụ mà chúng ta biết được…Ngoài ra cũng còn có một khó
khăn khác, đó là áp lực chống đối của các nhóm bảo vệ môi sinh
và bảo vệ thú vật hiếm quý. Họ không muốn thấy các loài khỉ bị
ngược đãi và bị diệt chủng…Bởi những lý do vừa kể, nên người ta
đã xoay qua chọn con Heo. Về phương diện cơ thể học và sinh lý
học, Heo có cũng nhiều ưu điểm. Heo là loài ăn tạp (omnivore)
như Người, kích thước các bộ phận cũng không khác biệt mấy với
các bộ phận của người. Heo rất mắn đẻ, cứ 6 tháng là có một lứa
12 con. Nuôi dễ và mau lớn. Sau 5 tháng là đạt trọng lượng 100
kg thật dễ dàng…Mỗi ngày trên thế giới có hằng triệu con Heo bị
thọc huyết hạ thịt mà có nghe phe nhóm nào nhỏ một giọt lệ xót
thương đâu?
Heo, tương lai của nhân loại?
Theo đà
phát triển của cuộc cách mạng sinh học, Heo sẽ trở thành con vật
lý tưởng để giúp chúng ta sống khỏe và sống lâu hơn. Công ty
khảo cứu PPL Therapeutics (Scotland), nổi tiếng trong những năm
trước đây trong việc làm nhân bản vô tính (cloning) để
tạo ra con cừu Dolly, thì vừa rồi họ cũng đã thành công qua
phương pháp cloning để tạo ra 5 chú Heo con. Rất có thể là trong
một tương lai không xa, PPL Therapeutics sẽ trở thành một phòng
thí nghiệm vĩ đại chuyên sản xuất các bộ phận rời, tức là các
phần của Heo để dùng trong việc ghép trị bệnh cho Người. Đây chỉ
là dự đoán mà thôi. Tất cả còn trong vòng nghiên cứu thí nghiệm
trên loài khỉ. Có lẽ phải trên 10 năm nữa khoa học mới có thể áp
dụng phương pháp ghép dị chủng ở Người. Kỹ thuật ghép bộ phận
đồng chủng (allograft), có nghĩa là lấy một bộ phận của
người nầy đem ghép cho người khác, đã được thực hiện từ 40 năm
nay rồi. Ngày nay, kỹ thuật này đã đạt kết quả rất khả quan, và
đã giúp cho rất nhiều bệnh nhân phục hồi lại sức khỏe và sống
thêm 1-2 chục năm rất dễ dàng. Lúc trước, valve tim heo
được thu lượm biến chế lại thành bộ phận để ghép cho người,
nhưng đây là những mô chết mà thôi, tức là chúng phải kinh qua
nhiều quy trình ngâm, rửa trong nhiều loại hóa chất trước khi
được sử dụng. Ngày nay, valve tim heo đã lần lần được
thay thế bằng valve tim bò và valve nhân tạo để
ghép cho người. Tuyến tụy tạng heo được các công ty dược phẩm
thu lượm để sản xuất chất insuline dùng trị bệnh tiểu
đường. Da heo có thể được điều chế thành những chất liệu dùng để
chữa các ca phỏng nặng. Ruột heo cũng là một phế liệu rất hữu
dụng, từ đó người ta trích lấy chất kháng đông heparine.
Chất nầy được sử dụng để ngăn ngừa hiện tượng nghẽn mạch máu
trong các trường hợp giải phẫu tim mạch.
Trở ngại chính yếu: hiện tượng loại bỏ ngoại
vật
(organ reject)
Theo
nguyên tắc miễn dịch học, một khi cơ thể tiếp nhận một ngoại vật
(phải là mô sống), kháng thể (antibody) chống ngoại vật
nói trên lập tức được tiết ra để tiêu diệt và loại bỏ nó. Ngoại
vật được gọi là chất sinh kháng (antigen). Phản ứng loại
bỏ chỉ xảy ra được nếu có sự hỗ trợ của một chất gọi là
Complément, do cơ thể sản xuất. Phản ứng càng rõ rệt và mạnh
mẽ nếu ngoại vật thuộc một chủng loại khác với chủng loại tiếp
nhận.
Chất sinh kháng + Kháng thể + Complément ---à
Phản ứng loại bỏ cực cấp tính
Trường
hợp ở Heo, sinh kháng chịu trách nhiệm tạo ra phản ứng là chất
Galactosyl (Gal-alpha-1-3-Gal) nằm trong lớp tế bào
endothélium, tức là tế bào lát phía bên trong của thành mạch máu
Heo.
Một giải pháp: Heo chuyển thể
(transgénic)
Các nhà
khoa học đang đặt trọng tâm nghiên cứu vào 2 mục tiêu chính: đó
là việc tạo ra những Heo thay thế vào đó bằng một gene
lấy từ Người. Mục đích là để cho hệ miễn dịch của bệnh nhân bị
xí gạt là đã nhận được một bộ phận của phe ta, tức là của Người
nên sẽ làm nhẹ đi phản ứng loại bỏ. Một khi dòng Heo không
Galactosyl được tạo ra rồi thì việc làm thêm copies bằng
phương pháp nhân bản vô tính (cloning) để có thêm số Heo cần
thiết sẽ là vấn đề không mấy khó khăn cho lắm!
Có nguy hiểm cho chúng ta hay không?
Điều mà
mọi người e ngại nhất là một số bệnh của thú vật có thể vượt
hàng rào chủng loại (specie barrier) để truyền lây sang
cho Người. Khoa học gọi những bệnh này là zoonosis. Còn
nhớ vào năm 1918, dịch cúm Tây Ban Nha (Spanish Flu) đã
giết hại hơn 20 triệu người trên khắp thế giới. Virus của bệnh
dịch nầy có nguồn gốc từ bệnh cúm ở Heo.... Năm 1998, virus
Nipah xuất phát từ loài Heo đã làm trên 100 người thiệt mạng
tại Malaysia. Đầu năm 2004, dịch cúm gà cũng đã giết hại trên
vài chục người ở Á châu. Trong vụ này, người ta rất lo sợ virus
cúm gà sẽ lây nhiễm cho Heo để từ đó sẽ truyền lây cho người,
gây nên dịch cúm toàn cầu (pandemy), nhưng cũng may cho
nhân loại nguy cơ này không thấy xảy ra…Mấy năm gần đây, bệnh
AIDS, bệnh Bò điên, và bệnh SARS đã làm cộng đồng nhân loại rất
lo sợ. Tất cả những bệnh vừa kể đều có nguồn gốc từ thú vật.
Ngày nay với kỹ thuật khoa học hiện đại, người ta có thể dễ dàng
tạo ra những loại Heo hoàn toàn không có mang vi trùng, ký sinh
trùng hoặc một loại nấm nào cả. Đây là kỹ thuật chăn nuôi vô
nhiễm, và các Heo này là Heo SPF (specific pathogen free).
Heo SPF chỉ được dùng để thí nghiệm mà thôi. Nhưng có một trở
ngại là kỹ thuật SPF không thể kiểm soát nổi sự nhiễm các loại
virus. Đáng ngại nhất là loại Retrovirus vì chúng có thời gian ủ
bệnh (incubation period) rất lâu dài, và sống rất dai
trong cơ cấu di truyền (genome) DNA của tế bào Heo.
Porcine endogenous retrovirus
(PERs) là một thí dụ điển hình. Rất có
thể một lúc nào đó PERs sẽ vượt hàng rào chủng loại để gây bệnh
cho Người. Virus của các bệnh ác ôn như AIDS, Leukemia và
Lymphoma đều thuộc nhóm retrovirus. Còn biết bao câu hỏi nữa mà
các nhà bác học chưa có thể trả lời hết được!
Một món hàng béo bở. .
Người
ta nghĩ rằng, chỉ riêng Hoa kỳ và Canada cũng phải có khoảng
82000 người cần được ghép một bộ phận nào đó. Vào năm 2010,
thương vụ của kỹ nghệ ghép bộ phận sẽ có thể đạt đến số 10 tỉ US
dollars. Lợi nhuận quá cao sẽ thúc đẩy nhiều phe nhóm nhảy ra
kiếm ăn. Xin kể ra đây một số tên tuổi của kỹ nghệ ghép hiện nay
đang tranh đua trên thế giới: PPL Therapeutics (Scotland), Bio
Transplant (USA), Infligen (USA), Xenogen (USA), TGN (Quebec)
vv….Về mặt thị trường chứng khoán, đây có thể là một hướng cần
được quan tâm để mua cổ phiếu...
Tốn bao nhiêu tiền?
Chưa ai
có thể biết được chi phí của việc ghép dị chủng là bao nhiêu.
Người ta ước đoán là một bộ phận của Heo, như thận chẳng hạn bán
ra tệ lắm cũng phải trên 10000$ US một quả, đó là chưa kể tiền
giải phẫu, tiền thuốc uống suốt đời để giữ cho bộ phận ghép
không bị loại ra ngoài, cũng như để giúp nó hoạt động một cách
hữu hiệu. Hiện nay, tại Canada chi phí ghép một quả thận là
20000$ Can., cộng thêm 6000$ tiền thuốc / năm…Ghép tim tốn lối
80000$ Can. Phương pháp ghép dị chủng có thể giúp giảm thiểu
thời gian chờ đợi, đồng thời làm giảm bớt tiền thuốc lúc nằm chờ
ở nhà. Ghép một quả thận tốn ít tiền hơn là phí tổn lọc thận
(renal dialysis), lọc 3 lần / tuần trong 5 năm.
Ràng buộc về mặt pháp lý.
Hiệu
quả và hậu quả của việc ghép dị chủng còn rất mập mờ. Chưa có ai
nắm vững tình hình hết. Bệnh gì có thể truyền lây cho nhân loại
sau đó? Bởi vậy, sau khi được ghép bộ phận Heo, bệnh nhân sẽ bị
quản lý chặt chẽ vì lợi ích công cộng. Họ phải ký giấy cam kết
chịu giới hạn một số quyền như, không được đi ra khỏi xứ, không
được hiến máu, nhà chức trách y tế có quền theo dõi bệnh nhân
suốt đời, có bồ bịch, ngủ với ai phải mang áo mưa và phải kê
khai rõ rệt (hơi kẹt đa!), nếu có chết bất tử thì xác sẽ được
bác sĩ mổ khám tử (autopsy) để xét nghiệm. Thấy thì gắt
như vậy, chớ không biết trong thực tế có mấy ai thật tình khai
báo hết như vậy không? Còn một vấn đề khác cũng khá phức tạp là
liệu cơ quan nào, giới chức nào có thẩm quyền và dám chịu trách
nhiệm ấn định mức độ hiểm nguy cho cộng đồng nhân loại nếu chẳng
may có biến cố hoặc một dịch bệnh nào đó xuất phát theo sau việc
ghép bộ phận Heo.
Khó khăn về mặt đạo đức và tôn giáo.
Cũng
như vấn đề phá thai, thay đổi gene (GMO), gây cấy tế bào
gốc ở phôi thai (stem cell culture), làm cloning, kỹ
thuật ghép dị chủng cũng phải đương đầu với áp lực chống đối
mãnh liệt của các tôn giáo, của các phe nhóm và của khối Hồi
giáo không ăn thịt Heo. Họ diện dẫn đủ mọi lý lẽ, như nào là con
người sao lại có quyền thay Thượng Đế làm thay đổi trật tự vũ
trụ, nào là con Người là vật thượng đẳng còn Heo là vật hạ đẳng
và cuối cùng là sự lo sợ rất hữu lý của nhiều người về mối nguy
cơ một số mầm bệnh ở Heo có thể vượt hàng rào chủng loại để gây
ra những bệnh dịch ở người!
Chuyện bên lề
Thay
thế bộ phận là chuyện sinh tử của người bệnh. Tìm được bộ phận
thích nghi và đúng lúc không phải là chuyện dễ thực hiện đối với
mọi người. Phải có thật nhiều may mắn, thật nhiều tiền, hoặc
nhiều thế lực mới hy vọng có được bộ phận ghép một cách nhanh
chóng. Luật pháp các quốc gia trên thế giới đều nghiêm cấm việc
trao đổi hoặc mua bán các bộ phận ghép. Nhưng luật là luật, thực
tế ngoài xã hội đôi khi lại khác hẳn. Người đời thường nói có
tiền mua tiên cũng được mà! Có người cần mua thì cũng có người
cần bán bộ phận. Thị trường chợ đen bộ phận ghép đã có từ
khuya…Tin đồn rằng, mỗi năm có hằng trăm người Mỹ nhiều dollars
đã đến các quốc gia đang phát triển vùng Á đông và Nam Mỹ để
được ghép bộ phận một cách nhanh chóng khỏi phải mất công chờ
đợi lâu lắc và rắc rối. Tiền trao, cháo múc. Đó là họ áp dụng
nguyên tắc đầu tiên (tiền đâu) hay là nguyên tắc lấy của
che thân?... chớ không lẽ nằm nhà đợi tới tết Congo mới hy vọng
nhận được bộ phận ghép hay sao? Các tổ chức buôn bộ phận thường
đặt địa bàn hoạt động ở những nước nghèo khó, như Ấn độ và Nam
mỹ. Họ đi vào vùng quê, khuyến dụ những người nghèo cần tiền hãy
bán bớt một quả thận đi. Thông thường thì người bán chỉ nhận
được cao tay lắm là vài ba ngàn dollars mà thôi, trong khi
người mua phải trả lối 10000$ (Paris Match,12 Feb 2003). Đôi khi
tàn nhẫn hơn, họ bắt cóc du khách hoặc những ai đi lơn tơn tại
nơi vắng vẻ, đem về mổ lấy bớt một quả thận sau đó khâu lại qua
loa rồi vứt kẻ xấu số ra ngoài đường. Nạn nhân này cũng còn
nhiều may mắn lắm đó, chớ nếu tham họ mổ lấy cả 2 quả thận cùng
một lúc thì chỉ có nước là thăng luôn! Vừa qua tạp chí Canadian
Medical Association Journal số 192 Nov, 2002 có đăng tin một bác
sĩ gốc Ấn đã bị Hiệp Hội Y Sĩ Anh Quốc tước quyền hành nghề vì
ông ta có dính dáng vào tổ chức mua bán bộ phận ghép.Thận được
mua từ bên Ấn dộ và đem ghép cho bệnh nhân ở bên Anh quốc…Cũng
có tin đồn rằng tại một quốc gia lân cận Vn, người ta thường lôi
tù nhân hình sự (và cả tù chính trị?) ra…bụp một cái, sau đó mổ
lấy bộ phận để bán theo yêu cầu cho khách hàng ngoại quốc. Đúng
là nhứt cử lưỡng tiện, vừa trong sạch hóa xã hội lại vừa có một
tí tiền còm để nhẩm xà chơi. Sau khi được ghép bộ phận, bệnh
nhân may mắn này trở về quê hương của mình để được điều trị
tiếp.
Kết luận
Ngày
nay, thay tim đổi thận không còn phải là chuyện hoang đường giả
tưởng nữa. Có thể trong tương lai năm ba chục năm nữa sẽ xuất
hiện nhiều cửa hàng bán bộ phận rời để chúng ta mua về nhờ bác
sĩ lấp ráp vào như ngày nay chúng ta đem xe đi sửa ở garage vậy.
Con người lúc đó có lẽ sẽ sống rất lâu hơn. Hư cái gì thì thay
cái đó! Vấn đề khó khăn hiện tại thuộc về tâm lý và tư duy. Liệu
người ta có dễ dàng chấp nhận mang trong người mình một quả tim
heo hay không? Từ trước tới giờ Heo đã bị con người miệt thị đủ
điều: nào là ăn ở dơ bẩn như Heo, làm biếng như Heo, mập ú như
Heo, ăn rồi ngủ, ngủ rồi ăn, hôi hám như Heo, nhà cửa sao mà bầy
hầy như cái chuồng Heo. Còn sau khi coi phim heo, con lợn lòng
nổi dậy quá cỡ thợ mộc, dằn không nổi, thì mau mau phải đi tìm
chỗ để làm chuyện con heo. Dân Canada ở xứ nầy chửi xỏ những
người đàn ông nào xấu xa đê tiện là đồ cochon, và nếu bạ
đâu ăn đó, ăn quên thôi quên nghỉ thì bị rủa là ăn như cochon…Còn
đối với phụ nữ quá dễ dãi với bọn đàn ông con trai thì bị các bà
khác chửi là thứ đồ cochonne. Trong dinh dưỡng, người ta
gọi ăn những đồ cochonneries là mỗi khi đớp những thức ăn
không bổ dưỡng và cũng không có ích lợi gì cho sức khoẻ chẳng
hạn như những loại thức ăn tạp (junk food), chips,
chocolat, kẹo, bánh ngọt ...
Đúng là
số con Heo khó mà khá hơn được, toàn là những điều xấu xa không
hà, nhưng kể từ hôm nay Heo sẽ chiếm một vị trí quan trọng hơn
đối với con Người. Heo sẽ trở thành một phần của chúng ta, và là
ân nhân của nhân loại. Chỉ cần nghĩ tới một ngày nào đó trong
tương lai, biết chừng đâu trong chúng ta lại chẳng có người mang
tim heo trong mình. Nhưng xin bạn đừng áy náy lo sợ làm gì, mình
vẫn là mình với những vui buồn trong cuộc sống, còn hơn ai đó
mặc dù vẫn mang tim người, nhưng lòng dạ bên trong lại còn nham
hiểm thúi tha hơn cả loài Heo . / .
Montreal, Oct 20 , 2006
Print this
site
Trở về Trang Chính
| 