|
Nói đến
McDo thì ai mà lại không biết. Nó là biểu tượng của ngành thức
ăn nhanh hay fast food, là hình ảnh của một lối sống thời
đại, và cũng là một gương sáng thành công theo kiểu tư bản Hoa
Kỳ. Ngày nay McDo có mặt hầu như tại khắp mọi nơi trên thế giới.
Nhà hàng McDo đầu tiên ở đâu?
Nhà hàng đầu tiên được Ray Kroc mở ra tại Des
Plaines, tiểu bang Illinois vào năm 1955. Hình như cái
hamburger thuở đó rất đơn giản và giá bán chỉ có 15 cents một
cái mà thôi. Ngày nay có trên 30 000 McDo đang hoạt động tại 119
quốc gia và mỗi ngày phục vụ cho trên 47 triệu khách hàng. Riêng
tại Hoa Kỳ, có đến 13700 nhà hàng McDo mà phần lớn thuộc loại
nhà hàng franchisé. Thương vụ McDo thu được năm 2004 là
19,1 tỷ US $. Hiện nay có 2 nhà hàng McDo lớn nhất thế giới là
McDo Moscova (Nga) và McDo ở Orlando Florida Hoa Kỳ. Dọc theo
các xa lộ chính cũng có thể thấy những nhà hàng McDo bé tí
thường không có ghế ngồi, đó là những McDrive mà khách có thể
ngồi trong xe và order thức ăn.
Hamburger University, chuyện có thật.
Trung tâm huấn luyện đầu tiên được thiết lập năm
1961 tại tầng hầm, nằm phía dưới tiệm McDO ở Elk Grove Village,
Illinois. Với đà phát triển quá nhanh, trung tâm huấn luyện trên
phải chiụ cảnh dọn tới dọn lui vài ba lần, trước khi người ta
xây một trung tâm huấn luyện thật tân kỳ và hiện đại trên một
miếng đất 80 acres (320.000 t v). Riêng campus
trường sở chiếm hết 130 000 sq. ft (12 000 t v) gồm có 17
lớp học với đầy đủ trợ huấn cụ tân kỳ high tech, ngoài ra
còn có một giảng đường rộng lớn có sức chứa được 300 người ...
Đó là Hamburger University, Fred L. Turner Training Center
tọa lạc tại Oak Brook, Illinois Hoa Kỳ.
Hamburger University là nơi huấn
luyện các nhà quản lý (manager) và cấp điều hành của tất
cả nhà hàng McDo trên thế giới. Trong tháng đầu tiên vừa mới
khai trương nhà hàng McDo, người quản lý phải theo học một khóa
tu nghiệp căn bản 32 giờ, và môn học bắt buộc là “The Basics
of McDonald’s Operation ”. Tại nơi đây, họ được học
cách quản lý khoa học một cửa hàng McDo, đồng thời được truyền
đạt các mánh khóe làm sao bán cho thật nhanh, bán cho thật
nhiều, và nhất là không những phải vừa làm vui lòng khách đến,
mà cũng còn phải làm vừa lòng khách đi nữa... Đại học có 30 giáo
sư thường trực, giảng dạy cho sinh viên đến từ 119 quốc gia.
Trong lúc giáo sư giảng trên bục thì các thông dịch viên có thể
thông dịch cùng một lúc 28 thứ ngôn ngữ khác nhau. Mỗi năm có
vào khoảng trên 5000 người được huấn luyện tại đây, và cho đến
nay đã có trên 73 000 chứng chỉ tốt nghiệp đã được cấp phát. Có
người nói là Hamburger University huấn luyện được nhiều sinh
viên trong một năm hơn cả quân đội Hoa Kỳ... Vì nhu cầu huấn
luyện quá to tát nên McDo phải cho thiết lập thêm 22 chi nhánh
huấn luyện nằm rải rác trên đất nước Hoa Kỳ. Ngoài ra,
McDonald’s còn có trách nhiệm điều hành 6 trung tâm huấn luyện
quốc tế khác bao gồm cả Hamburger University ở Luân đôn (Anh),
Munich (Đức), Hongkong, São Paulo (Brazil), Tokyo (Nhật) và
Sydney (Úc).
Core
innovation Center
Đây là
một trung tâm nghiên cứu có vẻ bí mật của McDonald’s, nằm ở
Romeoville, cách Chicago lối 45 phút xe. Không thấy có hình cầu
vòng hoàng kim biểu tượng cho McDo, cũng như không có những bảng
hiệu chỉ dẫn gì hết. Tại đây, người ta cho thiết lập lại các bếp
mẩu của các nhà hàng McDo trên thế giới, sau đó họ nghiên cứu
các phương thức nào hữu hiệu và có lợi nhất để phục vụ khách
hàng trong một thời gian thật ngắn nhất. Thí dụ như các trường
hợp bán theo lối Drive –Thru, khách ngồi trong xe order,
đặc biệt như bên Anh quốc, tài xế ngồi phiá bên tay phải thì làm
sao đây? Phải thiết kế sơ đồ nhà bếp lại hết sao cho phù hợp với
hoàn cảnh thực tế. Mỗi một sự thay đổi đều rất tốn kém. Tất cả
động tác của người bán đều được nghiên cứu từng li từng tí và
được tính giờ từng giây từng phút. Lẽ dĩ nhiên McDo còn nghiên
cứu thêm nhiều khía cạnh khác nữa, nhưng họ ít chịu công khai
tiết lộ ….
McDo
có giống nhau ở khắp mọi nơi không?
Người
ta thường nghĩ rằng hễ là McDo thì ở đâu cũng giống nhau hết!
Điều này không hẳn hoàn toàn đúng. Nhà hàng ở Ấn độ không có sử
dụng thịt bò, chỉ có món Coke là giống các McDo bên Hoa
Kỳ mà thôi. Bên Úc, bánh mì của big Mac có vẻ mềm hơn, có lẽ do
cách pha trộn bột như thế nào đó… Một số quốc gia Á châu thì đòi
hỏi một lượng củ hành y như nhau ở món hamburger regular
cũng như ở món quarter pound. Các loại sauce sử dụng cũng
thay đổi ít nhiều tùy theo từng quốc gia. Thí dụ dầu trộn salade
ở Bắc Mỹ có vẻ sệt và béo hơn, còn dầu ở Âu châu thì có khuynh
hướng nhẹ hơn.
Món
lạ tên cũng lạ
McDonald’s
thành công vẻ vang nhờ vào óc thực tế, sáng tạo (innovation)
cũng như rất linh hoạt, biết thích ứng vào khung cảnh xã hội và
của từng quốc gia riêng biệt .
Món chủ
lực chính của McDo là bánh mì hamburger ăn với khoai Tây chiên
(French fries) kèm theo Coke. Để đáp ứng
với nhu cầu của thị trường ăn uống, McDo ngày nay đã thêm vào
menu nhiều món mới lạ, làm từ cá, thịt gà, gan, thịt cừu, McRib,
và họ còn chơi luôn cả món pizza nữa… Đầu tháng 8 năm 2006, McDo
cho tung ra món Snack wrap, gồm có thịt gà,
salade, sauce, và tất cả được cuốn lại trong một loại bánh mềm
tortilla. Theo quảng cáo thì đây là một món ăn nhanh, rất
tiện và rất bổ. Giá bán chỉ có 1,29$ mà thôi. Sắc thái Nam Mỹ
và Mễ Tây Cơ cũng có thể thấy biểu hiện trong một số menu của
McDo nữa, chẳng hạn như món fajista vv… Người viết cũng
ước mong một ngày nào đó biết đâu, McDo chẳng tung ra món
McChagio cho dân Việt Nam mình thêm hảnh diện. Món Vegi
Mac (Hamburger chay) làm từ tàu hủ và đậu nành cũng đã được
tung ra nhưng kết quả không mấy khả quan cho lắm.
Sau đây
là nét đặc thù của McDo tại một vài xứ :
-
Tại Uruguay:
McHuevo, là một loại hamburger có thêm trứng gà ở bên
trên.
-
Tại
Philippines: McSpaghetti, sauce có trộn chung với các
miếng hot dog nho nhỏ.
-
ThaiLan:
Samurai Pork Burger, làm bằng thịt heo có sauce Teriyaki.
-
Ấn độ:
Maharaja Mac, làm bằng thịt cừu.
-
Nga: Big
Mak.
-
Norvegia:
Mac Laks, làm bằng cá salmon.
Giá cả ra sao?(theo
tài liệu của Asian Labour Update, McDonald’s country
comparison)
*
Australia: Big Mac A$3.00, US $ 1.58 (lương của Staff US $
5.60 per hour)
*
China: Big Mac Yuan 9.90, US $ 1.19 (sale staff US $
0.30 per hour)
*
Hong Kong: Big Mac HK $ 10.20, US $ 1.30 (cleaner HK $
15.00, US $1.92)
*
India: McChicken burger Irs $ 48, US $ 0.98
(Minimum wage Irs 5.60, US $ 0.11 per hour).
*
Malaysia: Big Mac M$ 4.30, US $ 1.13 (cleaner MRs 3.00, US $
0.78 per hour)
*
New Zeland: Big Mac NZ $ 3.95, US $1.72 (worker NZ$ 8.30,
US$ 3.61 per hour)
*
Pakistan: Big Mac PR 185, US$ 3.08 (cleaner PR 13,
US$ 0.22 per hour)
*
Philippines: Big Mac P 65, US $1.27 (staff P28, US$ 0.54 per
hour)
*
South Corea: Big Mac Won 3.100, US $3.19 (staff Won 2.100
per hour)
*
Sri Lanka: Big Mac SRs 265 (worker SRs 45 per hour).
*
ThaiLand: Big Mac B 55, US $1.26
(minimum wage B 20, US 0 $46)
Quảng cáo cũng rất dữ dội
Nhằm mục đích quảng cáo, McDo nghỉ ra những câu rất độc đáo dễ
gây ấn tượng như :
-1957: Quality, Service, Cleanliness and Value ( Q.S.C. & V.)
-1961: Look for the Golden Arche
-1962 : Go for the goodness at McDonald’s
-1965: McDonald’ s, where quality starts fresh every day
-1966: McDonald’s – the closest thing to home
-1967: McDonald’s is your kind of place
-1971: You deserve a break today - so get up and get away to
McDonald’s
-1972 : Two all beef patties special sauce lettuce cheese
pickles onions on a seed bun
-1975: We do it all for you
-1976: You, You’re the one
-1979: Nobody can do it like McDonald’s can
-1981: You deserve a break today
-1984: It’s a good time for the great taste of McDonald’s
-1990 : Food, Folks and Fun
-1992: What you want is what you get
-1995: Have you had your break today
-1997: My McDonald’s and did somebody say McDonald’s ?
-2000: We love to see you smile
-2003: I’m lovin’ it, C’est ça que j’m (ở Canada,) và ở bên
Pháp là
C’est tout ce que j’aime.
Những món tiêu biểu
1970 :The
Quarter pounder
1972 : The egg McMuffin
1985
: The McDLT
1996: the Arch Deluxe , McLean Deluxe.
2000:
Chicken Mc Grill, Crispy Chicken Sandwiches
2001: Premium salads and McGriddles (breakfast pancake sandwich)
2006 : Snack Wrap
Càng to càng hấp dẫn hơn
Nhằm
mục đích khuyến mải, năm 1994 McDonald’s có sáng kiến tung ra
những món hàng rất to, khối lượng quá khổ hơn bình thường nhưng
giá cả thì chỉ có tăng thêm lên chút đỉnh mà thôi. Với các món
supersize nầy họ đánh trúng vào tâm lý của người tiêu
thụ, ham rẻ nên mua nhiều hơn nữa. Hậu quả tai hại là sau 10 năm
của chiến dịch supersize nầy đã làm nẩy sinh ra là bao
nhiêu vấn đề rắc rối về sức khỏe cho hằng triệu người, nhất là
đối với giới trẻ tại Hoa Kỳ. Tình trạng béo phì, bệnh tim mạch
và bệnh tiểu đường type II là vấn đề đã làm Hoa Kỳ tốn hao rất
nhiều tiền của để giải quyết. Mỗi năm, tình trạng béo phì đã
giết hại lối 400 000 người Mỹ và nó là nguyên nhân tử vong đứng
sau thuốc lá. McDo cũng đã từng bị dân chúng lôi ra toà và bị
quy cho trách nhiệm gây nên tình trạng dư cân và béo phì tại Hoa
Kỳ, nhưng rồi chuyện cũng đâu vào đó mà thôi! McDonald’s rất có
thế lực nên Hạ viện Hoa Kỳ đã biểu quyết thông qua dự luật
Cheesburger (với 236 phiếu thuận và 139 phiếu chống) miễn
trách nhiệm cho kỹ nghệ Fast food về vấn đề dư cân và béo
phì trong dân chúng. Để tô điểm lại phần nào hình ảnh quá tiêu
cực của mình, McDo đã quyết định dẹp bỏ menu supersize,
và thiên về sáng kiến mới, tung ra những món có vẻ “hiền lành”
cho sức khỏe hơn, đồng thời khuếch trương thêm mấy cái món
salade và yogurt với câu quảng cáo rất ư là hấp dẫn như “Eat
Smart, Go Active ’’.
Độc quyền của McDo, cấm bắt chước!
McDo đã
sáng tạo ra rất nhiều sản phẩm và công trình với tên hiệu độc
quyền (trademarks) như: Always fun, Arche Deluxe, Big
Mac, Big N’Tasty, McGrill, DonatoPizza, Changing the Face of the
World, Chicken McGrill, Chicken McNugget,
Cuarto De Libra, Did Somebody Say, Egg McMuffin, Extra Value Me,
Golden Arches Logo, Good Time, Great Taste, Great Breaks,
Hamburger University, Happy Meal, Have You Had Your Break Today,
KiwiBurger, McBaby, McBacon, McBurger, McDia Feliz, McFlurry,
McDonald’s Express, Quarter Pounder, McMenu, Ronald McDonald and
Design, Ronald McDonald House, McDouble, Super Size, Terriyaki
McBurger, Vegi Mac, World Chidren’s Day Logo, We Love to See You
Smile, World Famous Fries, You Deserve a Break Today vv…
Kết
luận
Người
ta thường hay nói, tại Hoa Kỳ hễ có 10 người đi làm thì phải có
một người đã từng bán McDo ở một lúc nào đó trong cuộc đời. McDo
vương lên như diều gặp gió, tuy vậy với biến cố bệnh bò điên bên
Âu châu cũng đã làm cho McDo khốn đốn một thời gian. Sự thành
công vượt bực của McDo cũng khiến cho nhiều kẻ ganh tị tìm cách
đả phá với đủ mọi lý do như McDo là tượng trưng của sự bành
trướng văn hóa Mỹ, là thực phẩm gây hại cho sức khỏe mà người
Pháp gọi là malbouffe. Tại một vài quốc gia bên trời Âu,
để chống lại chính sách của Hoa Kỳ thì người ta thường kéo nhau
đi đập phá mấy tiệm McDo cho bỏ ghét. McDo bị tiếng xấu là lợi
dụng, bóc lột tầng lớp lao động trẻ tuổi, trả lương rẻ mạt nhưng
bắt họ làm hụt hơi, bởi vậy người ta mới chế ngạo và chế ra danh
từ không mấy vẻ vang cho lắm, đó là McJob… McDo cũng kỵ
ba cái vụ thành lập nghiệp đoàn, hễ nơi nào công nhân rụt rịch
muốn thành lập nghiệp đoàn, thì McDo tìm cách ngăn cản, và hăm
đóng cửa nhà hàng, và họ cũng đã làm thật tại một vài nơi rồi.
Có phải nhờ vậy mà McDo đã trở nên giàu mạnh chăng? Để có chỗ
đứng vẻ vang như ngày hôm nay, McDo cũng phải chiụ lắm sự bầm
dập gian truân. McDo đã từng bị tổ chức Green Peace lôi ra tòa
bên Anh về đủ thứ tội (McLibel) như hành hạ súc vật, bóc lột sức
lao động của giới trẻ, ngăn cản việc thành lập nghiệp đoàn…Sau
vụ nầy hình ảnh McDo cũng bị oen ố phần nào. Đúng với câu “càng
cao danh vọng càng nhiều gian nan”. McDo là tượng trưng cho Mỹ
quốc, là thí dụ của toàn cầu hóa văn hóa ẩm thực. Hiện tượng
toàn cầu hóa đã đưa McDo đến khắp các miền của thế giới. Mặt
trái của fast food đã bị các nhà y tế kết tội là một
trong những nguyên nhân chính gây bệnh tim mạch. Live as
american, die as american. Sống như Mỹ, ăn fast food
thường xuyên, thì phải chết như Mỹ (béo phì và bệnh tim mạch),
đây là sự thật hiển nhiên rồi. Phải chăng toàn cầu hóa
(globalization, mondialisation) fast food đồng thời cũng
là toàn cầu hóa bệnh tật? Nhưng dù muốn dù không thì mọi người
đều phải nhìn nhận rằng McDo vẫn rất xứng đáng với ngôi vị chúa
tể về fast food trên thế giới./.
Montreal, Sept 10 , 2006
Print this
site
Trở về Trang Chính
| 