|
Đố các
bạn chất phê nào được sử dụng nhiều nhất trên thế giới?
Xin thưa, đây không phải là cần sa hay xì ke ma túy, cũng không
phải là thuốc lá, mà đó chính là caffeine hiện diện trong
cà phê, nước trà, trong chocolat, cacao, trong một số nước ngọt
như Coke, Pepsi, các loại nước giúp tạo sinh lực như Energy
drinks, Power drinks (Red Bull, Red Devil, Full
Throttle) và cũng có thể thấy trong một số thuốc Tây như
Midol, Excedrin, v.v…
Tại sao thiên hạ thích uống cà phê?
Cà phê
là một chất kích thích hưng phấn (stimulant), nó giúp
chúng ta bớt mệt mỏi, tỉnh táo và bớt buồn ngủ...Mùa thi cử sinh
viên hay dùng cà phê để có thể thức khuya gạo bài…Trong hãng
xưởng, thường sau hai tiếng đồng hồ làm việc thì công nhân được
phép nghỉ xả hơi 15 phút gọi là pause de café hay
coffee break...Khi nhờ ai giúp mình một việc gì thì mình nên
trả công cho họ một ít tiền cà phê hay tiền tip
cho vui vẻ cả làng. Cà phê dễ gây ghiền nếu được uống thường
xuyên. Tới cữ ghiền, nhất là vào buổi sáng mà không có cà phê
thì kể như không thể làm gì được hết vì chúng ta sẽ bị ngầy
ngật, bần thần, uể oải, nhức đầu, buồn ngủ, cai mắt, ngáp vắng
ngáp dài khó chịu lắm! Phải làm một tách cà phê đã, rồi sau đó
máy mới nóng mà chạy được. Có người ghiền nặng thì cần phải uống
5-6 cữ trong một ngày, còn ghiền nhẹ thì chỉ cần uống một cữ vào
buổi sáng là đủ rồi. Người Phần Lan (Finlande) uống nhiều cà phê
nhất thế giới, tiêu thụ trung bình khoảng 11,3kg/năm tương đương
với 5 tách/ngày. Brazil là nước sản xuất nhiều cà phê nhất, với
1,7 triệu tấn/năm chiếm 25% thị trường quốc tế, kế đến là Việt
Nam đứng hàng thứ nhì chiếm 7,5% (nguồnThe British coffee
Association).
Cà phê cứt chồn: Good to the last
dropping!
Đắt
tiền và hiếm nhất thế giới, giá từ US $350/kg trở lên. Đây là
một thứ cà phê mà chúng ta chỉ có nghe nói đến mà thôi, chớ ít
có ai biết mùi vị thật sự của nó ra sao. Tại một số tiệm cà phê
bên nhà, đôi khi họ nói có bán cà phê cứt chồn nhưng đó chẳng
qua là một lối quảng cáo mà thôi. Tại hải ngoại, cà phê cứt chồn
Kopi Luwak nhập cảng trực tiếp từ Indonesia được thấy bán tại
một số tiệm cà phê cao cấp đặc biệt là vùng California. Giá bán
lẻ cũng phải $10 cho một tách...Hiện nay, trên thế giới
Indonesia là quốc gia chuyên sản xuất cà phê cứt chồn Kopi Luwak
(tiếng Indonesia, Kopi là cà phê, Luwak là chồn). Sumatra, Java,
Bali và Sulawesi là những vùng của Indonesia được nhắc nhở nhiều
về cà phê cứt chồn. Tại những nơi nầy, các giống cà phê như
Robusta và Arabica được trồng rất nhiều. Những cánh rừng hoang
du sầm uất bao phủ các bán đảo Indonesia cũng là nơi sinh sống
của một loại chồn mà có người còn gọi là cầy hương (palm
civet, musang, toddy cat) và có tên khoa học là
paradoxurus hermaphroditus (loại chồn nầy mấy năm về trước
bị nghi là thủ phạm có mang virus Corona, tác nhân dịch bệnh
SARS tại Trung Quốc và Đông Nam Á). Về đêm, loài cầy hương
thường đi tìm các trái cà phê thật chín cây để ăn. Chúng chỉ ăn
lớp ngoài của trái cà phê và nuốt luôn tất cả hạt vào trong
bụng. Trong đường tiêu hóa, hạt cà phê bị các enzymes làm cho
lên men và tạo cho chúng một hương vị đặc biệt. Theo thiển ý
riêng của người viết, loài vật nầy nhờ có những hạch xạ hương
quanh vùng hậu môn (perineal glands) nên có thể đã ảnh
hưởng ít nhiều đến việc tạo cho cà phê cứt chồn có một mùi vị
thật đặc biệt. Hạt cà phê sau đó theo phân ra ngoài từng khúm và
được nông dân thu lượm, đem rửa, phơi khô rồi bán lại cho các
công ty cà phê để họ xấy bán trên thị trường quốc
tế...Philippine cũng có sản xuất cà phê cứt chồn mà họ gọi là
Kape Alamid...Tại Việt Nam nghe nói cũng có cà phê
cứt chồn (weasel coffee), đặc biệt là ở vùng cao
nguyên Ban Mê Thuột. Không biết có bạn nào có dịp thưởng thức
chưa. Vì tính cách hiếm quý của món hàng nên con buôn không ngần
ngại gì mà không sản xuất ra cà phê cứt chồn giả để trục lợi.
Theo quảng cáo của công ty cà phê nổi tiếng Trung Nguyên, thì họ
cũng có sản xuất ra được một loại cà phê chồn nhưng đây
thật sự ra chỉ là một loại cà phê thượng đẳng do Trung Nguyên
tạo ra bằng cách ủ hạt cà phê một cách nhân tạo với các loại
enzymes đặc biệt...Hoàn toàn không có sự tham dự của một con
chồn nào cả. Sản phẩm cà phê chồn của Trung Nguyên nhắm vào
thị trường quốc tế với cái tên là Trung Nguyên’s Legendee. Theo
quảng cáo thì đây là một loại cà phê cao cấp cho một hương vị
thơm ngon tuyệt vời nhưng giá bán ra chỉ có $59.97/kg tức là
muời lần rẻ hơn cà phê Kopi Luwak chánh hiệu con nai của
Indonesia. Những ai có dịp uống cà phê cứt chồn tại VN rất có
thể đó chẳng qua là họ đã uống cà phê cứt chồn dỏm Trung
Nguyên’s Legendee mà thôi...Vài năm trước đây Gs Massimo
Marcone, University of Guelph Canada, đã thực hiện một cuộc
nghiên cứu về cà phê cứt chồn Kopi Luwak. Ông ta nhận thấy cà
phê Kopi Luwak nhờ được rang (roasted) ở nhiệt độ cao 249 độ C
nên bị nhiễm rất ít vi khuẩn đường ruột. Mùi vị của cà phê Kopi
Luwak cũng rất đặc biệt có một không hai. Gs M. Marcone kết luận
quả thật có sự khác biệt rất nhiều về hương vị, màu sắc và đặc
biệt là hàm lượng protein trong hạt cà phê cứt chồn đã bị
enzymes phân hủy đi rất nhiều làm cho bớt tính đắng. Nói tóm
lại, phần đông người tiêu thụ mua cà phê cứt chồn vì hiếu kỳ và
nhất là vì tính chất quyền bí của nó chớ không nhất thiết là để
tìm cái hương vị tuyệt vời của cà phê (People are
buying this product for the mystique, not necessarily for the
flavour). Theo Chris Rubin, một dân sành điệu cà phê đã tán
tụng cà phê Kopi Luwak bằng những lời lẽ như sau:...The aroma
is rich and strong, and the coffee is incredibly full bodied,
almost syrupy. It’s thick with a hint of chocolate, and lingers
on the tongue with a long, clean aftertaste. It’s
definitely one of the most interesting and usual cups
I’ve ever had...Theo kỹ nghệ cà phê cho biết, thì cả thế
giới mỗi năm chỉ có thể sản xuất được vào khoảng từ 200 đến
300kg cà phê cứt chồn thứ thiệt mà thôi. Với số lượng quá ít ỏi
như thế nhưng người ta tự hỏi tại sao cà phê cứt chồn lại thấy
bán đầy rẫy hầu như khắp mọi nơi trên thế giới? Quảng cáo trên
Internet cũng rất nhiều. Giá cả thì rất chênh lệch nhau tùy theo
nơi bán. Hàng giả hay hàng thiệt gì đi nữa thì chỉ có Ông Trời
và người bán mới biết được mà thôi.Nếu muốn mua thì cứ việc mua
chớ có run. Các bạn nào chịu chơi hay muốn tự khẳng định mình để
cho bạn bè…lé mắt, thì cứ thử order đại vài ba ký Kopi Luwak
uống chơi cho biết với người ta. Các bạn có thể mua online tại
các địa chỉ sau đây:
www.animalcoffee.com. hoặc
www.cupofheaven.com.
www.paradise-coffee.com.
Nhận Master card và Visa.
(Xin
nói rõ là tác giả không có phần hùn trong các công ty cà phê đã
nêu tên ở trên).
Cũng phải lắm công phu
Nói về
cách pha thì cũng có cả chục cách tùy theo quốc gia. Nào là
espresso, cappuccino, cà phê phin, cà phê máy nhểu
lỏn tỏn, cà phê cái nồi ngồi trên cái cốc kiểu Việt Nam, cà phê
bít tất hay cà phê vớ (bỏ cà phê vào túi vải rồi đem nấu), cà
phê nấu thẳng trong nồi kiểu Thổ nhĩ Kỳ, v.v…Còn muốn chơi sang
thì ra chợ rinh về một cái máy đa năng có thể vừa xay, vừa pha
chế đủ loại cà phê theo ý muốn mình rất tiện lợi mỗi khi tiếp
đải bạn bè ở nhà.
Nói về
cà phê thì nhiều vô số kể, không biết có bao nhiêu loại mà kể
cho hết được. Hai giống cà phê thường thấy được trồng bên VN
nhiều nhất là Robusta và ít hơn là Arabica. Theo các nhà thực
vật học, trong thiên nhiên phải có lối năm sáu ngàn giống cà phê
nhưng chỉ có một số rất ít giống được con người khai thác để lấy
hạt mà thôi. Phẩm chất và hương vị của mỗi loại cà phê cũng
không giống nhau. Chúng khác nhau vì cách sản xuất, cách ủ, cách
ướp, cách rang và đôi khi còn tùy thuộc cách pha của cô hàng cà
phê nữa...Làm biếng muốn cho lẹ thì uống cà phê tan liền
(instant coffee). Còn sợ uống cà phê có hại thì có thể chọn
loại cà phê đã được rút bớt caffeine gọi là
decaffeinated hay decaf. Có dư luận đồn rằng uống
loại cà phê nầy có thể có hại cho sức khỏe hơn cả cà phê thường,
bởi nó còn sót lại các hóa chất dùng để trích bỏ caffeine.
Đúng là tránh vỏ dưa lại gặp vỏ dừa. Không biết có đúng hay
không?...Muốn uống cà phê ngon thì phải uống trong các tiệm
chuyên bán cà phê như Starbuck, Second Cup hoặc Papa Joe’s
Coffee chẳng hạn, còn nếu vô nhà hàng McDonald mà làm một ly thì
uổng tiền lắm. Nhưng vừa đây, McDo cũng thông báo trước bá tánh
là đại công ty nầy đang o bế và nâng cấp món cà phê của họ lên
với mục đích chính là để lượm thêm bạc cắc và hy vọng có thể
giựt bớt khách của các công ty đàn anh chuyên trị cà phê. Danh
xưng của nó là Mc Café, nằm chung một chỗ với nhà hàng
fast food McDo. Đây là một khu vực nho nhỏ chuyên bán cà phê và
bánh ngọt. Thật là đủ mọi cách để làm giàu theo kiểu tư
bản!...Có người cho biết bên nhà cũng có nhiều loại cà phê rất
độc đáo với những cái tên thật bí hiểm...Thậm chí có những quán
cà phê đặc biệt dành cho con trai đàn ông. Vô đó vừa thưởng thức
cà phê, vừa nghe nhạc du dương và vừa ôm…ai cũng được. Uống loại
cà phê nầy thì tê mê lắm nhưng nếu uống thường xuyên chắc chắn
là sẽ có hại cho sức khỏe và đôi khi cũng dám tan nát luôn cả
mái ấm gia đình nữa lắm. Nói chung theo nhận xét của một số dân
ghiền, cà phê ở Bắc Mỹ uống không mấy ngon, uống không đã bằng
cà phê bên nhà. Không biết sống ở hải ngoại, đã có bạn nào dám
thử hết các loại cà phê thường thấy trong các tiệm chưa? Riêng
người viết thì chịu thua. Mỗi lần vô tiệm Starbuck hoặc Second
Cup ở Montreal thì bị chóa mắt khi nhìn lên bảng có hơn 30 món
cà phê làm mình rất bối rối chẳng hiểu và chả biết là nên chọn
loại cà phê nào. Thôi thì cứ bổn cũ soạn lại, mình chọn những
thứ đã quen thuộc như Cà phê Moka hay Java regular, capuccino,
espresso hoặc café latté (cà phê sữa) cho chắc ăn để khỏi hố và
khỏi sợ quê. Còn những tên như Caramel Correto, Con Panna,
Americano, Moccaccino, Mocha, Café Verona, Espresso Macchiato,
Gazabo blend, Terraza blend, v.v…là cái giống gì chẳng hiểu chi
cả. Trong vấn đề uống cà phê, người viết nghĩ rằng ngon hay dở
cũng tùy thuộc vào khung cảnh một phần? Nhâm nhi một tách cà phê
nóng trong khung cảnh mờ mờ ảo ảo, văng vẳng bên tai là tiếng
hát êm dịu và trữ tình của một ca sĩ nào đó, ngoài kia thì mưa
rơi lách tách hoặc tuyết rơi lả tả thì quả là rất thú vị và thơ
mộng làm sao, phê lắm bạn ơi…Xin thời gian hãy dừng lại.
Giây phút tuyệt vời nầy chỉ còn có riêng một mình ta với ta mà
thôi! Ở VN, uống cà phê xong, mình còn có quyền ngồi nán lại cả
buổi tán dóc với bạn bè và nhâm nhi nước trà nóng, uống hết bình
nầy thì xin thêm bình khác và lẽ đương nhiên là món nầy hoàn
toàn miễn phí. Ở bên nầy vô nhà hàng Tây uống cà phê hay uống
nước trà thì cũng phải trả tiền hết, còn nhà hàng Việt và Tàu
thì họ không tính tiền nước trà sau bữa ăn. Thông thường, trong
restaurant thì họ chỉ tính tiền có tách đầu mà thôi, uống hết
thì cô hầu bàn hỏi mình có muốn uống nữa không để cô ta châm
thêm (refill) nhưng không có tính thêm tiền. Cà phê cũng
gắn liền với bước thăng trầm của hai vợ chồng người viết. Đó là
những năm đen tối 78-79 lúc mình sa cơ thất thế phải bán cà phê
vỉa hè tại Saigon để sống và chờ thời...Nhớ hồi 27 năm về trước,
lúc mới từ trại tị nạn Thái Lan chân ướt chân ráo đến định cư
tại cái xứ lạnh tình nồng nầy, một hôm các nhà bảo trợ
(sponsors) dẫn đi ăn tiệm và sau khi ăn đết xe họ hỏi
mình muốn uống cà phê hay uống trà. Mình không do dự mà lập tức
trả lời tỉnh bơ coffee and tea please. Họ hơi ngạc nhiên
một vài giây, nhưng rồi họ cũng tế nhị chiều ý mình mà gọi cà
phê và trà. Mình đâu có biết là ở các xứ Tây phương, người ta
hoặc uống cà phê hoặc uống trà, thứ nào một thứ mà thôi. Ai mà
biết được. Quê một cục!
Cà phê không caffeine hay “decaf”
Chất
caffeine được trích bỏ qua phương pháp ngâm hạt cà phê tươi
trong nước, gọi là Swiss water process. Ngày trước, kỹ
thuật trích lấy chất caffeine chưa được mấy hoàn chỉnh
nên cà phê thường hay bị mất mát đi phần nào hương thơm
(arôme) của nó. Ngoài ra và nguy hiểm hơn nữa, là trong cà
phê có thể còn sót lại các hóa chất tồn dư như methylene
chloride và trichloroethylene đã được sử dụng như
những dung môi (solvents) trong việc trích bỏ
caffeine. Hai chất nầy có thể gây cancer. Một loại dung môi
khác, ethyl acetate cũng có thể được sử dụng. Với cách
nầy, cà phê bán ra được gọi là natural decaf vì ethyl
acetate là một chất hiện diện một cách tự nhiên trong trái
cây...Ngày nay, phương pháp trích lấy caffeine không
những rất hữu hiệu mà nó cũng còn rất an toàn hơn xưa nữa. Tiên
khởi, hạt cà phê được đem ngâm nước để cho mềm và cũng để giúp
chất caffeine tan ra trong nước. Nước ngâm không những có
chứa caffeine mà đồng thời cũng còn chứa nhiều hợp
chất tạo mùi thơm của cà phê. Nước nầy sau đó được đem đi xử lý
để thu hồi lại các hương thơm và chúng được đem trộn trở lại vào
các hạt cà phê trước khi đem rang. Trong phương pháp nầy, người
ta trộn vào nước một loại dung môi có ái lực rất mạnh đối với
caffeine, đó là ethyl acetate. Khi đun nóng thì cả
chất dung môi lẫn caffeine đều bốc hơi đi và người ta chỉ
việc trích lấy và thu hồi lại hương thơm từ trong nước
ngâm...Một phương pháp khác không cần đến chất dung môi. Chỉ cần
cho nước ngâm hạt cà phê chảy qua một máy lọc đặc biệt chỉ giữ
lại caffeine nhưng lại để cho các chất hương thơm đi qua
lọc dễ dàng...Ngoài các phương cách vừa nêu trên, người ta cũng
có thể dùng phương pháp carbon dioxide (CO2) còn được gọi
là Sparkling Water Process. Khi loại khí nầy được làm
lạnh thì nó sẽ nén lại thành thể lỏng. Ở thể nầy, caffeine
chứa trong hạt sẽ tan ra trong CO2, sau đó người ta đem trở lại
nhiệt độ bình thường thì 97% caffeine sẽ bị bốc hơi đi
cùng với CO2.
Trong
tương lai vài chục năm nữa, với kỹ thuật chuyển đổi gène,
người ta hy vọng sẽ được uống cà phê không caffeine một
cách thật tự nhiên. Năm 2003 vừa qua, một nhóm khảo cứu gia Nhật
Bản đã tạo được một giống cà phê chứa ít caffeine từ 50%
đến 70% so với các giống cà phê bình thường. Tháng 6, 2004 sau
khi nghiên cứu và khảo sát 3000 giống cà phê Éthiopie, các nhà
khoa học đã nhận diện được 3 giống cà phê không có chứa
caffeine một cách tự nhiên. Việc kế tiếp là đem gầy giống
thêm và đem lai chúng với những giống cà phê có chất lượng cao
để có được loại cà phê thượng đẳng không caffeine. Nhưng
ít nhất cũng phải chờ 15-20 năm nữa chúng ta mới hy vọng thấy
được loại cà phê nầy trên thị trường...Decaf thường hay
bị mất đi ít nhiều hương vị của cà phê và có vẻ đắng hơn cà phê
thường.
Chất caffeine ảnh hưởng thế nào trên sức
khỏe?
Khi
uống cà phê, từ 30 phút đến 1 giờ sau thì nồng độ chất
caffeine trong máu sẽ đạt mức tối đa và ảnh hưởng của
nó có thể kéo dài và tồn tại trong cả ngày lận. Điểm bất lợi là
caffeine làm giảm sự hấp thụ của một số chất như sắt
(Fe), calcium, potassium, magnesium, kẽm (Zn),
làm mất các vitamins nhóm B như vitamin B1 và vitamin C...Uống
nhiều cà phê, caffeine sẽ kích thích tuyến nang thượng
thận tiết ra adrenalin và tuyến tụy tạng tiết ra chất
glucagon. Hai hormones nầy có tác dụng chuyển hóa
glycogen dự trữ trong gan ra thành glucose để thải vào máu
và làm tăng đường huyết lên. Nhưng mấy năm trước đây, các
nhà khảo cứu Phần Lan lại đưa ra một giả thuyết làm kỹ nghệ cà
phê hết sức hài lòng. Họ nói caffeine có thể làm tăng tác
dụng của insulin, nhờ vậy giúp vào việc đem glucose vào
tế bào và ngừa được phần nào bệnh tiểu đường type 2...Bs Van Dam
RM (Harvard University) cũng đưa ra một nhận định tương tợ. Theo
ông ta, thì uống 5-6 tách café một ngày có thể làm giảm phần nào
nguy cơ xuất hiện bệnh tiểu đường type 2. Ông ta nói rõ là không
phải chất caffeine giúp vào việc giảm đường lượng đâu,
nhưng có thể là một thành phần nào khác trong cà phê đã tạo nên
tác dụng nầy...Xin dân ghiền cà phê chớ vội mừng vì đây mới chỉ
là một nhận xét mà thôi. Cộng đồng khoa học cũng chưa hoàn toàn
nhất trí về điểm uống cà phê để ngừa bệnh tiểu đường và chính Bs
Van Dam cũng không bao giờ khuyên bảo mọi người nên dùng café
như một phương cách để phòng ngừa bệnh tiểu đường type 2
(…Van Dam also stressed that he does not recommend coffee as
diabetes prevention aid “If you want to lower the risk of
diabetes, you’d better focus on whole grain consumption,
physical activity and weight loss”…). Bs Lenore Arab
(Đại Học y khoa UCLA) thì cho rằng cà phê có thể ngăn chặn nguy
cơ cancer cột sống, cancer gan, cancer ruột và đồng thời nó cũng
có tác dụng giảm cholesterol nữa...Khỏi phải nói, kỹ nghệ Cà phê
đã hết sức hoan nghênh những nhận xét vàng ngọc của hai Bs Van
Dam và Lenore Arab. Ngược lại, các nhà khoa học rất ư là bối rối
vì từ lâu nay các cuộc nghiên cứu đã chứng minh là caffeine
có tác dụng làm tăng cholesterol và làm trầm trọng hơn các triệu
chứng của bệnh tiểu đường. Kỹ nghệ cà phê rất mạnh và rất có thế
lực trên thế giới nhưng hình ảnh của họ chẳng may đã bị lu mờ
khi một khảo cứu năm 1982 đã đưa ra kết luận bất lợi là việc
uống quá nhiều và uống quá thường xuyên cà phê có thể làm tăng
nguy cơ bị cancer tuyến tụy tạng (pancreas). Vì lý do sức
khỏe, nên càng ngày càng có nhiều người giảm uống cà phê. Kỹ
nghệ cà phê không ngừng phản công để tái lập lại thị trường của
họ đã bị tuột dốc thảm thương. Họ thường xuyên thực hiện những
cuộc vận động hành lang, gia tăng quảng cáo cũng như tài trợ các
công trình khảo cứu có lợi để mong tô điểm lại phần nào hình ảnh
không mấy sáng sủa của cà phê. Quả thật, các khảo cứu của Phần
Lan, của Bs Van Dam và Bs Lenore Arab chắc chắn đã hỗ trợ không
ít cho kỹ nghệ cà phê... Là người tiêu thụ, chúng ta cũng rất
hoang mang trước hiện tượng trống đánh xuôi kèn thổi ngược kiểu
nầy. Nói chung thì các nhà khoa học đều khuyên phụ nữ đang
mang thai không nên uống nhiều cà phê, vì ở nồng độ quá cao
chất caffeine có thể làm xảo thai hoặc gây đẻ non. Trong
thời gian mang thai, không nên uống trên 200mg caffeine
trong một ngày, tương đương với 2 tách cà phê. Cũng nên nhớ là
caffeine còn được thấy hiện diện trong một số nước giải
khát và trong các loại bánh, kẹo có chứa chocolat… Đối với các
bà trong thời kỳ mãn kinh cũng cần nên hạn chế cà phê, vì nó có
khuynh hướng làm tăng nguy cơ bệnh loãng xương. Nếu uống
nhiều cà phê và uống thường xuyên, caffeine có thể làm
tăng cholesterol trong máu, gây nhức đầu, tim đập nhanh
và đập không đều, hồi hộp, bồi hồi, lo âu, mất ngủ, tăng
huyết áp, tăng nhịp thở, tăng chất acide chlorhydrique
làm xót bao tử, ợ chua, tiêu chảy và có thể tăng nguy cơ bị sạn
thận (kidney stone), v.v…Cà phê và trà là chất lợi
tiểu, kích thích thận khiến đi tiểu nhiều. Có người còn cho
rằng trà hiệu“Thái Đức” là đặc biệt nhất vì tối mà
lỡ uống nó thì phải thức dậy giữa đêm để đi tè thường
xuyên hết còn ngủ nghê gì được! Caffeine có khuynh hướng
làm tăng nhu động ruột, bởi vậy sáng sớm sau khi làm một ly cà
phê thì một hồi là mắc…ị ngay. Nhưng uống cà phê nhiều quá cơ
thể sẽ bị mất nước gây táo bón. Caffeine cũng kích thích
não giúp chúng ta tỉnh táo hơn và giúp chúng ta bớt
buồn ngủ. Các nhà khoa học cho biết là trong cơ thể, về mặt
hóa học caffeine thuộc nhóm xanthine. Để có thể
tác động, khi vào cơ thể Caffeine liền chiếm cứ
các thụ thể (receptors) của chất adenosine cũng
thuộc nhóm xanthine và chất nầy lại do não tiết ra, khiến
adenosine không thể hoạt động được. Bình thường
adenosine dự phần trong việc tổng hợp ATP là nguồn năng
lượng của cơ thể. Ngoài ra, adenosine còn là chất làm êm
dịu (neuromodulator) hệ thần kinh trung ương và gây buồn
ngủ. Bởi vậy khi uống cà phê vào buổi tối thì thường hay bị
mất ngủ là vì lẽ adenosine bị mất tác dụng. Cà phê
làm tăng công suất của các bắp cơ, nhờ vậy giúp giảm một cách
tạm thời cảm giác mệt mỏi. Các tác dụng vừa kể của cà
phê cũng có thể thay đổi tùy theo mỗi cá nhân. Có người chỉ cần
uống 1 tách cà phê là bị mất ngủ, nhưng cũng có người khác thì
dù có làm 2-3 tách cũng chưa thấy nhằm nhò gì.
Thế nào là uống quá nhiều cà phê?
Các nhà
chuyên môn cho biết là nếu chúng ta uống ít cà phê thì không có
gì phải lo hết. Mỗi ngày uống 1-2 tách, tối đa là 4 tách thì có
thể chấp nhận được, nhưng nếu uống trên 6 tách là không tốt cho
sức khỏe. Đây chỉ nói đến các loại cà phê regular bình
thường thấy bán khắp nơi cũng như cà phê chúng ta uống mỗi ngày
trong sở mà thôi. Nói chung, không nên tiêu thụ hơn 600mg
caffeine trong một ngày.
Chứa bao nhiêu caffeine?
Nồng độ
caffeine tùy thuộc rất nhiều vào cách biến chế ướp ủ hạt
cà phê, vào cách pha cà phê, pha đậm hay pha lợt. Nấu cà phê
trong nồi trong siêu sẽ cho một nồng độ caffeine rất cao.
Đây là một phương pháp khá phổ biến của các dân tộc Bắc Âu. Nấu
càng lâu caffeine ra càng nhiều. Cà phê Robusta thường
chứa nhiều chất caffeine hơn cà phê Arabica.
·
1 tách cà phê regular kiểu Âu Mỹ:
150mg caffeine.
·
1 tách cà phê tan liền: 100mg caffeine.
·
1 tách espresso: 80mg caffeine.
·
1 tách cà phê decaffeinated (đã được
gạn bỏ 97 % caffeine): 3mg caffeine.
·
1 tách trà: 50mg caffeine.
·
1 lon Coca 250 ml: 35mg caffeine.
·
1 ly sữa chocolat: 5mg caffeine.
·
1 thỏi chocolat 200gr: 20-60mg caffeine.
·
1 viên thuốc Midol: 32mg caffeine.
·
1 viên thuốc Excedrin: 65mg caffeine.
·
Nước tăng sinh lực: Red Bull, lon
250ml chứa 80mg caffeine.
Full Throll, lon 473ml, 141mg
caffeine.
Uống nước trà có tốt hơn uống cà phê hay
không?
Uống
trà có lợi hơn uống cà phê vì trà chứa ít caffeine hơn cà
phê. Bên cạnh caffeine, trà còn có chứa chất
theophylline và theobromine. Chất theophylline
rất tốt cho phổi, giúp giãn nở phế quản và ngừa suyễn.
Theobromine có công dụng làm lợi tiểu và làm êm dịu thần
kinh. Trà cũng còn chứa thêm chất chát (tannin) nữa. Khác
với cà phê, trà nấu lâu trong nồi, nồng độ caffeine sẽ
tăng không đáng kể nhưng chất tannin sẽ tăng nhiều làm
cho trà có vị đắng và chát hơn. Ngoài ra, trà nhất là trà xanh
còn chứa các chất chống oxy hoá antioxidants như
flavonoides có tác dụng khử các gốc tự do (free radical),
là những chất độc cho tế bào. Người ta còn nói là trà xanh có
thể giúp giảm cholesterol và làm giảm nguy cơ xuất hiện của một
vài loại cancer. Tuy nhiên, có một số nhà khoa học cho rằng sự
kiện uống thường xuyên trà quá nóng có thể làm tăng nguy
cơ bị cancer bao tử? Trà có thể gây trở ngại trong việc hấp thụ
chất sắt. Nếu bạn có bệnh sử về vấn đề sỏi sạn đường tiết niệu
(calcul urinaire oxalo calcique) thì nên tránh bớt trà,
nhất là trà đen vì chúng chứa rất nhiều acide oxalique,
vậy hãy cẩn thận!.Ngoài ra, uống trà và cà phê quá thường xuyên
dễ làm cho răng trở nên sậm màu làm mất hết vẻ thẩm mỹ.
Có cách nào để giảm bớt lượng caffeine tiêu
thụ hay không?
*Chỉ
nên uống ít cà phê.
*Uống
các loại cà phê không caffeine.
*Nên
uống trà hơn là uống cà phê.
*Có
uống cà phê thì không nên pha quá đậm đặc.
*Hạn
chế việc ăn bánh kẹo có chứa nhiều chocolat.
*Bớt
uống các loại nước ngọt (Coca, Pepsi) hay các loại nước tạo sinh
lực có chứa quá nhiều caffeine.
Kết luận
Ngành y
dược cũng thường sử dụng chất caffeine như một dược liệu.
Mấy năm gần đây cũng có một số nhà khoa học đã cho biết là chất
caffeine có thể gúp giảm nguy cơ xuất hiện bệnh diabetes
type 2 và có thể có ích để giúp phòng ngừa sâu răng nhờ vào chất
tannin trong cà phê. Caffeine ngừa được bệnh Parkinson,
bệnh Alzheimer, ngừa sỏi mật (gallstone), cải thiện các nhận
thức ngoại cảnh (cognitive performance), thậm chí có khảo
cứu nói rằng cà phê nhờ có chứa nhiều chất chống oxyt hóa
antioxidants nên rất tốt để ngừa vài loại cancer...Khi cà
phê được rang lên, chất trigonelline (là một
precursor) sẽ chuyển ra thành hợp chất methylpyridium
và chất nầy cho thấy có thể giúp ngừa được cancer ruột...Nên
biết rằng các kết luận trên chỉ là những nhận xét và suy diễn từ
một vài công trình khảo cứu trong những điều kiện thí nghiệm
nhất định nào đó mà thôi. Vậy chúng ta nên cẩn thận không nên
quá vội lạc quan đối với cà phê. Bên cạnh một số điểm khích lệ
vừa nêu, thì trong thực tế sự lạm dụng cà phê cho thấy nó thường
gây ra rất nhiều vấn đề sức khỏe. Bởi vậy càng ngày càng có
nhiều người giảm bớt việc uống cà phê, thậm chí có người còn bỏ
luôn thói quen này.
Chắc
một số không ít các bạn cũng như người viết đều là dân ghiền cà
phê cả. Bỏ cà phê cũng không phải dễ gì. Tốt hơn hết là nên hạn
chế bớt món kích thích này…Không nên lạm dụng nó. Trong mấy thứ
ghiền, theo thiển ý riêng người viết, cái món ghiền cà phê hình
như là…nhẹ tội nhất!
Đúng là
bỏ thì thương, mà vương thì tội. Thôi thì thà mình đành chịu tội
vậy./.
Tham
khảo:
- Van
Dam RM, Hu FB. Coffee Consumption and Risk of Type 2 Diabetes.
A
Systemic Review. JAMA 2005; 294: 97-104.
- Todd
Zwillich. Researchers look for health benefits of popular
drink.
WebMD, April 2007.
-
JaakkoTuomilehto MD, PhD et al.Coffee Consumption and Risk of
Type 2
Diabete Mellitus Among Midle-aged Finnish Men and Women. JAMA
2004;291:1213-1219.
-
Massimo F.Marcone. Composition and properties of Indonesian palm
civet coffee (Kopi Luwak) and Ethiopan civet coffee. Food
Research
International, vol 37, Issue 9, 2004.
-
Krysty Nudds. Food scientist puts “world’s rarest coffee”
through the
Paces. Research News, University of Guelph.
-Trung
Nguyên Coffee. Legendee.
-
Coffee and Health. Wikipedia.
- Civet
coffee: good to the last dropping. USA Today.
Montreal, May 18, 2007
Print this
site
Trở về Trang Chính
|
