Ở bất cứ tuổi nào,
sự an toàn cho mỗi cá nhân trong đời sống hàng ngày đều là quan
trọng. Nhưng vào tuổi già thì sự thuận buồm suôi gió này lại
càng cần được lưu tâm gấp bội.
Thực vậy, vào tuổi ngoài 60, quý cụ sẽ gặp nhiều
rủi ro hơn những năm tháng thanh xuân về trước. Mà khi những
chẳng may này lại đưa tới thương tích thì hậu quả cũng trầm kha
hơn, sức khỏe bị suy giảm nhiều hơn, đời sống dễ bị lệ thuộc vào
người khác hơn. Và nếu nặng đến đỗi cần nằm nhà thương điều trị
thì thời gian lành bệnh cũng chậm hơn, chăm sóc khó khăn, vì ở
tuổi này sự tu bổ, tân trang thương tích chậm hơn.
Té ngã
Rủi ro thường xẩy ra là Té Ngã ngay tại căn nhà
mà ta đã ở có khi đã vài chục năm, nơi mà ta tưởng như bình an
nhất, quen thuộc nhất. Té ngã có thể đưa đến những hậu quả trầm
trọng cho tấm thân về chiều, dẫn tới tình trạng nguy hiểm cho
sinh mạng người tuổi cao. Mỗi năm, cứ 3 vị trên 65 tuổi thì có 1
vị bị té ngã ít nhất một lần, đặc biệt là khi họ sống trong viện
dưỡng lão.
Ngã với gẫy xương hông thường xẩy ra nhiều nhất,
tới 90% các trường hợp, rồi đến các chấn thương khác tương đối
nhẹ hơn. Bên Hoa Kỳ, hàng năm có đến gần 200,000 người cao tuổi
gẫy xương hông vì ngã, nhiều người thiệt mạng trong khi điều trị
ở nhà thương. Số tử vong 5 năm sau thương tích lên khá cao, tới
50%, đặc biệt là ở cụ ông và khi các cụ lại có thêm vài bệnh
kinh niên.
Sau khi ngã, dù không có thương tích, các cụ rất
sợ di động, trở nên mất tự tin, mất độc lập, đời sống thể chất
và tâm thần của các cụ suy giảm mau lẹ, dễ đưa tới tàn phế.
Những nguyên nhân gây té ngã có thể là từ môi
trường bên ngoài hoặc từ trong cơ thể bệnh hoạn.
1- Một số bệnh kinh niên như tiểu đường, tai biến
mạch máu não, Parkinson, phong thấp, bệnh tim, cao huyết áp là
những nguyên nhân thường xuyên gây té ngã. Ðôi khi chỉ một rối
loạn nhẹ trong nhịp đập của tim, một lên xuống bất thường của
huyết áp, một viêm nhiễm dị ứng của tai trong cũng có thể khiến
các cụ thấy chóng mặt, mất thăng bằng rồi ngã.
2- Gây ra do dược phẩm: Một số thuốc an thần,
thuốc ngủ, thuốc trị cao huyết áp, bệnh tim, thần kinh tâm trí,
hoặc do dùng nhiều dược phẩm khác nhau cùng một lúc thường đưa
tới cảm giác lâng lâng, ngây ngất đi đúng không vững rồi té ngã
xẩy ra.
3- Té ngã do sự thay đổi chức năng của tuổi cao
như là kém thính giác thị giác, cảm giác ngoài da, khớp xương
cứng, cơ bắp teo yếu, dáng đi không vững, mất thăng bằng cơ thể.
4- Rủi ro từ môi trường nhà ở như sàn trơn trượt,
giây điện, đồ chơi trẻ em vướng chân, ánh sáng trong phòng không
đầy đủ, bậc thang lung lay, quá dốc...
Làm sao đối phó với té ngã?
Khi
bị té ngã, hãy bình tĩnh đối phó. Nếu thấy rằng ta có thể bị
thương ở chân hay xương sống thì không nên cố ngồi dậy. Bị
thương tích ở cột sống mà cử động có thể ảnh hưởng tới não tủy,
hậu quả sẽ trầm tọng hơn. Ta nên nằm yên rồi kêu giúp đỡ. Trái
lại, nếu không có đau đớn ở cơ thể, ta có thể cố ngồi dậy theo
cách sau đây:
1- Nếu té nằm ngửa, hãy chuyển sang thế nằm sấp
bằng cách sau: quay mặt về phía định lăn, đầu gối và khuỷu tay
hướng về phía đối nghịch, rồi đồng thời chuyển chúng qua thân
mình về phía định lăn .
2- Khi đã nằm sấp rồi, dùng bàn tay và đầu gối để
nhổm người lên, bò tới phía trước một cái ghế ở gần đâu đó.
3- Đặt bàn tay lên mặt ghế, ngả người xuống để
thân mình được tay chống đỡ.
4- Co đầu gối nào mạnh, dùng bàn chân phía đó đẩy
người nhổm lên, đầu gối bên kia chống dưới sàn, quay nhẹ người
rồi ngồi xuống ghế. Sau khi nghỉ thở một lúc ta sẽ kêu cấp cứu.
Ðể tránh té ngã, ta nên cho bác sĩ hay những cơn
chóng mặt, mất thăng bằng đã xẩy ra. Bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân
rồi điều trị; nên đi khám tai khám mắt theo định kỳ để nghe nhìn
tinh tường; dùng thuốc theo lời dặn và không chộn lẫn thuốc với
rượu hoặc tiêu thụ quá nhiều rượu.
An
toàn nhà ở
Về nhà ở, lang tôi xin đề nghị một bản kiểm điểm dưới đây để bảo
đảm an toàn cho người cao niên ở trong nhà:
1- Cần lau khô ngay khi sàn nhà nhà bị ướt vì bất cứ lý do gì để
tránh trơn trượt;
2-Cần giữ sàn nhà và cầu thang không bị các vật linh tinh nằm
vương vãi cản trở bước đi.
3-Giữ cất các dụng cụ cần thiết ở các tầng tủ vừa tầm tay với
tới.
4-Khi đánh bóng sàn nhà, nên dùng loại sáp không trơn trượt.
5-Thảm nhỏ trải trên sàn nhà phải là loại bám vào sàn, không
trượt khi bước lên.
6-Không nên trải tấm thảm nhỏ ở đầu và cuối thang lên lầu.
7- Không dùng những tấm thảm đã rách, có xơ làm vướng chân.
8- Ơ buồng tắm: trải thảm cao su hay dán những miếng cao su nhỏ
trong bồn tắm để tránh trợt té khi đang tắm; dựng tay vịn ở
thành bồn tắm; để xà phòng nơi dễ với tay lấy.
9- Không có vật cản trở ở hành lang thông từ phòng này sang
phòng khác, nhất là từ phòng ngủ sang phòng tắm.
10- Giây điện thoại, giây điện nối nguồn điện với máy truyền
thanh, truyền hình cần được thu gọn trong mép tường, không cản
trở lối đi.
11- Cần có đầy đủ ánh sáng trong các phòng. Nút mở-tắt đèn nên
đặt gần cửa ra vào cho tiện dùng; có đèn mờ suốt đêm trong phòng
tắm, hành lang, cầu thang.
12- Thang lầu có tay vịn suốt chiều dài của thang, tay vịn to
vừa bàn tay nắm; bậc thang không lung lay; nếu có trải thảm thì
thảm phải được gắn chặt vào bậc thang.
13- Việc xử dụng thang bước cao và ghế đẩu: Thang và ghế phải ở
tình trạng tốt, vững chắc, đặt trên mặt phẳng, rắn chắc, thăng
bằng. Khi leo lên thang thì mặt phải đối diện với bậc thang;
không đứng trên bậc cao chót của thang.
14- Xử dụng giầy dép: giầy phải có đế bám sát trên mặt sàn hay
mặt đường. Không nên mang tất khi đi đứng trên sàn nhà gỗ hay đá
hoa vì trơn trượt.
15- Cần luôn luôn ?? cao cảnh giác v?i các nguy cơ bất chợt có
thể xẩy ra. Coi chừng đồ chơi trẻ con vung vãi trong nhà hay chó
mèo luẩn quẩn vướng bước chân.
16- Khi ôm vác đồ vật cồng kềnh đừng để chúng cản tầm nhìn của
ta.
17- Khi nghe tiếng chuông điện thoại hay chuông gọi cửa, không
hấp tấp vội chạy đến trả lời.
18- Khi đứng lên hay ngồi xuống, nên chậm rãi, tránh té ngã vì
chóng mặt, mất thăng bằng.
19- Ngoài sân, vườn: quét sạch lá, rác rưởi trên lối đi. Dụng cụ
làm vườn cất dọn vào kho an toàn. Nên có thảm chùi chân ở ngưỡng
cửa.
20- Uống thuốc theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ về liều lượng, giờ
uống.
Thường thường mỗi nhà đều có một tủ thuốc gia
đình nhất là với người cao tuổi uống nhiều thuốc.Tủ thuốc thường
để trong buồng tắm. Nhưng theo các dược sĩ, phòng tắm hay bị ẩm
ướt nên thuốc có thể bi phân hóa mau hư.Thuốc nên cất giữ nơi
khô ráo, mát mẻ và xa tầm với của trẻ em.
Vứt bỏ các thuốc đã quá hạn vì để lâu thuốc hư
hỏng hoặc mất công hiệu. Chẳng hạn thuốc ho có codeine để lâu
thì chất lỏng có thể bay hơi, còn lại chất codeine với nồng độ
cao có thể gây rủi ro như chóng mặt, buồn ngủ.
Hàng năm nên cập nhật và kiểm soát các thuốc cấp
cứu thường dùng.
21- Xử dụng gậy chống: Chiều dài của gậy phải vừa
tầm. Khi đứng thẳng người, tay buông thõng, cán gậy phải ngang
với cổ tay, khi nắm cán gậy thì khuỷu tay phải cong từ 15 tới 20
độ. Nếu cần dùng gậy vì đau chân trái thì cầm gậy bằng tay mặt
và ngược lại. Khi bưóc đi thì gậy và chân đau phải chuyển động
cùng một lúc. Bước lên cầu thang bằng chân không đau trước, rồi
chống gậy và bước chân đau lên bậc thang, liên tiếp như vậy cho
đến cuối bậc thang. Đi xuống thì làm ngược laị, nghĩa là chống
gậy và đặt chân đau xuống bậc thang trước rồi mới di chuyển chân
không đau. Nhiều người thích gậy có cán cổ ngỗng hơn loại cán
cong , vì với loại trên, trọng lượng người xử dụng được thân gậy
chịu đựng nhiều hơn.
22- Nhiệt độ trong nhà vừa phải. Nếu quá lạnh,
phản ứng cuả ta chậm lại, dễ té ngã.
23- Viết số điện thoại khẩn cấp cạnh mỗi máy điện
thoại: cảnh sát, bác sĩ gia đình, cứu hoả, xe cấp cứu, thân nhân
hoặc bạn thân ở gần. Nhớ cách xử dụng số cấp cứu 911.
Kế đến là an toàn khu gia cư.
Rất nhiều trường hợp xâm nhập gia cư bất hợp pháp
xẩy ra, nhất là cho nguời tuổi cao. Kẻ gian thường theo dõi và
làm những hành động phi pháp với lớp người này, như trộm cắp,
lạm dụng tình dục, lừa gạt.
Nếu có thể được, chọn khu gia cư có kiểm soát ra
vào, bằng máy móc hoặc nhân lực. Nếu không thì cửa trước cần có
một lỗ nhỏ để nhận diện căn cước người tới trước khi mở cửa.
Ðừng để thợ sửa chữa hoặc người lạ vào nhà nếu lhông có hẹn
trước dù họ có đưa giấy tờ chứng minh. Qua khe hở, yêu cầu họ
cho số điện thoại nơi họ làm việc để kêu kiểm chứng. Nếu kẻ lạ
than phiền gặp khó khăn xin dùng điện thoại, xin đừng bao giờ để
họ vào nhà. Lấy số điện thoại kêu hộ cho họ hoặc chỉ cho họ tới
văn phòng gia cư. Ði đâu về mà nghi ngờ có người ở trong nhà thì
không nên vào mà báo ngay cho cơ quan công lực.
Nhiều cụ sống riêng rẽ một mình vì hoàn cảnh hay
vì ý thích, không muốn phụ thuộc vào con cháu, gia đình.Trong
trường hợp này, nên sắp xếp một hệ thống cắp cứu khi có tai nạn.
Nhờ thân nhân hay hàng xóm theo dõi ta hay để ta
kêu điện thoại vào giờ đã định. Thí dụ như thường ngày ta lấy
báo mỗi buổi sáng, hôm nay đến trưa ông hàng xóm vẫn thấy tờ báo
nằm trước cửa, thì chắc là có chuyện bất thường xẩy ra. Ông ta
bèn ghé gõ cửa hỏi thăm sự tình. Ðã có nhiều trường hợp một
người cao tuổi tử biệt cả mấy ngày mà không ai biết, cho tới khi
xú uế từ nơi ở bay ra, mọi người mới phát giác.
Với sự tiến bộ của truyền tin, ta có thể đặt một
hệ thống báo động điện tử. Các hệ thống này nối nhà với phòng
cấp cứu bệnh viện. Hệ thống có ba bộ phận: một máy phát tín hiệu
nhỏ cầm vừa trong tay, không giây, có nút bấm để phát tín hiệu,
và được chỉnh giờ theo lịch trình định trước; một máy thu tín
hiệu gắn với điện thoại trong nhà, và máy nhận tín hiệu ở nhà
thương. Khi người bị tai nạn bấm nút trên máy phát tín hiệu cầm
tay, máy chuyển tín hiệu ở điện thoại sẽ chuyển tín hiệu cấp cứu
này tới nhà thương dù ta không quay số điện thoại. Máy phát tín
hiệu cầm tay có thể tự động phát tín hiệu cấp cứu mỗi 6 hay 12
giờ.
Nếu người xử dụng bình an, họ sẽ điểu chỉnh nút
tự động theo thời gian kể trên. Ngược lại nếu vì bất tỉnh, không
điều chỉnh nút phát tín hiệu tự động thì tín hiệu cấp cứu sẽ
phát vào giờ đã định và nhà thương sẽ liên lạc ngay để giúp đỡ.
Nhờ vậy, người gặp tai nạn không bị lãng quên quá 6 giờ.
Hoặc ta cũng có thể giao ước với hàng xóm để được
cấp cứu lẫn nhau mỗi khi đèn mầu xanh trước cửa sổ bật lên, dấu
hiệu báo có chuyện chẳng lành xẩy ra.
Vừa giản dị, đỡ tốn tiền, lại tăng thêm tình
tương thân tương trợ lối xóm.
An toàn khi ra khỏi nhà
Trước khi ra ngoài, nên lưu ý mấy điều:
a-Dự trù lộ trình an toàn trước khi rời nhà;
b-Mặc quần áo thoải mái để khi cần ứng phó dễ
dàng;
c-Nên có điện thoại di động để dùng khi cần;
d-Ðừng chụp ống nghe radio trên tai, để có thể
tỉnh táo nghe nhìn động tĩnh chung quanh;
e-Tránh dùng cầu thang, lối đi ít người qua lại;
g-Ðừng đi chung thang máy với người lạ;
h-Bước đi một cách tự tin, đều đặn;
i-Nếu cảm thấy rủi ro có thể xẩy ra trên lộ trình
thì tránh xa càng mau càng tốt;
k-Thay đổi lộ trình đi bộ hàng ngày; nếu có bạn
đồng hành càng tốt;
l-Nếu nghi ngờ có người theo thì đi về phía đông
người; đừng về nhà kèo kẻ gian theo biết nơi ở của mình;
m-Luôn luôn để ý tới mọi người, mọi việc ở xung
quanh
Nếu lái xe hơi:
Lái xe càng cẩn thận càng tốt; luôn luôn mang nịt
seat belt; không nên uống rượu hoặc dùng thuốc có ảnh hưởng tới
trí óc;
a-Luôn luôn đổ săng đấy bình
b-Ðậu xe nơi sáng sủa, gần nơi định tới;
c-Ðừng đậu kế bên xe to lớn vì kẻ gian có thể ẩn
náu trong đó;
d-Lấy sẵn chìa khóa trước khi trở lại gần xe; từ
xa nhìn gầm xe có gì lạ không;
e-Quan sát băng ghế sau trước khi bước vào xe;
g-Ðóng cửa xe, quay kính xe lên cao để không ai
thò tay vào được;
h-Không cho người lạ quá giang;
i-Ðang ở trong xe mà có người lạ quấy rầy, muốn
vào xe thì bấm còi to để lưu ý mọi người và ra dấu hiệu nhờ giúp
đỡ;
k-Nếu nghi có xe theo mình thì lái vào khu đông
người, cây săng và cầu cứu nếu thấy có nguy hiểm;
l-Khi xe hư dọc đường, nâng nắp xe lên cao, cheo
một miếng khăn trắng trên cột antenne để tỏ ý cầu cứu rồi vào
xe, khóa cửa ngồi đợi.
Kết luận
Trên đây chỉ là một số gợi ý căn bản, Có nhiều
điều ta thấy như nhỏ nhặt không đáng lưu tâm nhưng nếu vô ý quên
không theo thì “ cái sẩy nẩy cái ung”. Cho nên cứ “cẩn tắc vô
ưu” như cổ nhân vẫn nhắc nhở.
Ðể cuộc sống mỗi ngày được bình an.
Bác sĩ Nguyễn Ý Ðức
Texas-Hoa Kỳ
Ý Kiến xin gửi về :
bsnguyenyduc@khoahoc.net
Trở về Trang Chính | 