|
Nhiếp Tuyến, Tuyến Tiền Liệt hoặc Nhiếp Hộ Tuyến là
một tuyến sinh dục phụ của nam giới.
Mang danh là TUYẾN nhưng
nó không tiết ra kích thích tố như các tuyến khác, không trực
tiếp khích lệ sự giao hoan, nhưng góp phần quan trọng vào sự
nối dõi tông đường và tột đỉnh của cảm khoái tình dục.
Tuyến cung cấp một ít
chất lỏng kiềm tính để cùng Túi Tinh sản xuất tinh dịch. Mà
tinh dịch lại rất cần thiết cho sự sinh tồn và di chuyển của cả
dăm ba trăm triệu chú tinh trùng trong mổi lần giao hợp, xuất
tinh.Tinh trùng do ngọc hành tạo ra.
Tinh dịch có đường
fructose để cung cấp năng lượng cho tinh trùng; có
prostaglandins kích thích tử cung co bóp, giúp tinh trùng di
chuyển tìm kiếm Noãn Tiên Nữ ; trung hòa acid tính nước âm hộ để
bảo vệ tinh tử. Chức năng này lại chịu sự chi phối của kích
thích tố testosterone và kích thước lớn nhỏ của nhiếp tuyến
cũng lại do kích thích tố này quyết định một phần nào
Trong trạng thái lành
mạnh, bình thường, nhiếp tuyến to bằng trái hạt dẻ, sờ vào thấy
mềm mềm. Tuyến nằm dưới bàng quang, bao quanh niệu quản dẫn nước
tiểu ra ngoài cơ thể. Tuyến cũng nằm ở mặt trước của trực tràng,
nên khi lang y cho ngón tay vào hậu môn khám thì cũng biết được
tình trạng to nhỏ, cứng mềm, nhẵn nhụi hoặc sần sùi của tuyến.
Ở tuổi trẻ, tuyến này là môi trường mầu mỡ cho sự nhiễm trùng,
viêm, có sạn mà khi về già lại hay sưng và đưa tới u bướu lành
hoặc ung thư.
Hôm nay lang tôi xin cùng
quý thân hữu tìm hiểu xem tuyến sẽ gây khó chịu gì cho nam giới
chúng ta và phe ta phải đối phó như thế nào với cái chuyện u
sưng này.
Trước hết là
chuyện Sưng Nhiếp Tuyến mà tiếng Hồng Mao kêu là Benign
Prostatic Hyperplasia. Thực ra đây không hẳn là một bệnh mà
trong nhiều trường hợp là một thay đổi hầu như tự nhiên của
tuyến với sự gia tăng tuổi đời của con người. Các tế bào bình
thường trong tuyến sẽ tăng sinh sản và tăng trưởng (Hyperplasia)
nhưng tuyến vẫn có hình dạng nguyên thủy và khác với sự tăng
sinh bất thường của tế bào mới trong ung thư . Hiện tượng này
cũng giống như sự lớn lên của nhũ hoa khi người nữ mang thai.
Ở tuổi thiếu niên, nhiếp
tuyến bé tý xíu, rồi dưới ảnh hưởng của kích thích tố nam, nó
lớn dần lên bằng đầu ngón tay. Từ tuổi 20 đến 40, tuyến giữ
nguyên kích thước, nhưng đến tuổi ngoài 45 thì 15% tuyến to lên.
Khi đạt tới tuổi 65 trở lên thì 60% người cao tuổi phe ta đều
có nhiếp tuyến lớn bằng trái quýt.
Nguyên
Nhân
Lý do mà nhiếp tuyến tăng
sinh- trưởng chưa được xác định rõ ràng. Có nhiều ý kiến cho là
tuổi càng cao thì các tế bào nối tiếp ở giữa tuyến tăng trưởng
mạnh, như là mới được bón phân mầu mỡ. Ý kiến khác cho là do
tác dụng của kích thích tố đàn ông vì quan sát cho thấy tuyến
của những người bị thiến (hoạn quan ) không sưng. Ngoài ra sự
cắt ống dẫn tinh trùng, xơ cứng gan, cao huyết áp, hút thuốc lá
cũng được nêu ra như có thể là nguy cơ sưng nhiếp tuyến.
Triệu
chứng
Vì bao bọc
chung quanh ống dẫn tiểu, nên khi sưng to, tuyến sẽ đè vào
tiết niệu khiến cho sự tiểu tiện bị tắc nghẽn. Trong đa số các
trường hợp, nhất là ở người trên 45 tuổi, sự nghẽn tiểu tiện xẩy
ra từ từ: nạn nhân thấy vòi nước tiểu không vọt ra xa, yếu dần,
nhỏ giọt, phải rặn mới đái ra hết. Nhiều khi nạn nhân phải ngồi
trên bàn cầu để cơ bắp dưới xương chậu thư giãn, giúp cho sự đái
được dễ dàng.
Các
triệu chứng thường thấy gồm có:
Bất chợt có
một thôi thúc cấp bách muốn đi tiểu mà ta không kiểm soát, kiềm
chế được. Lý do là bàng quang bị căng đầy nước tiểu;
Mót là vậy mà
khi vào nhà cầu thì nước chẳng chịu ra ngay, phải rặn, vì ống
dẫn bị nhiếp tuyến đè nghẹt;
Nếu có ra thì
vòi nước cũng yếu sìu, ngắt quãng vì „giao thông hào“ quá hẹp;
Tiểu xong mà
thấy như bọng đái vẫn như còn tưng tức có nước, muốn „pi“ thêm;
Nước tiểu sót
lại trong bàng quan kích thích nên ta hay đi đái rắt, nhất là
ban đêm;
Nước tiểu đôi khi có máu
vì huyết quản dãn nở đứt vỡ;
Nhiều khi vì nằm lâu
trong bọng đái nên nước tiểu cũng bị nhiễm vi khuẩn, đưa tới
bệnh đường niệu.
Hiệp Hội Niệu
Khoa Hoa Kỳ đã đề nghị một số câu hỏi để phe ta ước lượng sự
rối loạn của nhiếp tuyến. Đó là trong tháng vừa qua:
a- có bao giờ ta thấy có
cảm giác như vẫn còn nước tiểu trong bọng đái sau khi tiểu xong?
b- có khi nào ta phải đi
tiểu lại vài giờ sau khi vừa mới tiểu ?
c- bao nhiêu lần trong khi
tiểu ta phải ngưng rồi lại tiếp tục tiểu?
đ-bao nhiêu lần ta thấy
rất khó khăn để nín đái?
e-bao nhiêu lần ta thấy
vòi nước tiểu yếu đi?
g-bao nhiêu lần ta phải
rặn để bắt đầu tiểu tiện ?
h- bao nhiêu lần ta phải
thức dậy để đi tiểu từ lúc chập tối tới sáng?
Nếu dăm câu trả lời đều
là CÓ thì nhiếp tuyến của ta bắt đầu có vấn đề.
Để định bệnh,
bác sĩ căn cứ vào lời khai những triệu chứng kể trên rồi xác
định bằng cách khám hậu môn coi nhiếp tuyến lớn tới mức nào.
Nước tiểu được phân tích coi có lẫn máu hoặc bị nhiễm khuẩn,
thử nghiệm máu Prostate-Specific Antigen (PSA) xem có bị ung thư
không.
Điều
trị
Sưng nhiếp
tuyến có thể được điều trị bằng dược phẩm hay giải phẫu.
Tháng 6 năm 2003, The
American Urological Association đã đưa ra một hướng dẫn mới để
điều trị Sưng Nhiếp Tuyến Lành. Khi các dấu hiệu nhẹ thì bệnh
nhân được theo dõi ; khi trầm trọng thì bệnh nhân vừa được theo
dõi vừa trị liệu.
Có nhiều dược phẩm làm
nhiếp tuyến teo ( Proscar) hoặc làm thư giãn cơ thịt ở vùng
xương chậu (Hytrin), khiến tiểu tiện được thông. Thào mộc Saw
Palmetto cũng được y giới mang ra áp dụng với nhiều hứa hẹn tốt.
Y giới cũng khuyên không
nên ăn thực phẩm có nhiều gia vị cay, cữ uống rượu, giảm tiêu
thụ cholesterol, e rằng những chất này kích thích khiến tuyến
sưng to hơn. Ngoài ra nên ăn nhiều rau trái, vận động cơ thể,
đừng ngồi quá lâu cũng như xuất tinh thường hơn để ống dẫn tinh
khỏi nghẹt.
Nếu tuyến quá lớn, khiến
người bệnh thấy khó chịu thì cần giải phẫu để hoặc gọt nhỏ hay
cắt hẳn tuyến sưng đi.
Sau giải phẫu, vết nơi mổ
có thể đau cả tháng, và có thể bị chứng vãi đái trong vài tuần.
Một vài người bị loạn cương dương tạm thời, đôi khi tinh khí
chạy ngược lên bọng đái, nhưng không gây trở ngại gì tới việc
giao hoan.
Thứ
đến là Ung Thư Nhiếp Tuyến
Ung thư nhiếp
tuyến là bệnh rất hay xẩy ra. Với nam giới, đây là loại ung thư
thường có nhất và là nguyên nhân tử vong thứ hai trong số các
bệnh ung thư, sau ung thư phổi.
Trung bình, trên 80% ung
thư nhiếp tuyến được phát hiện ở lớp người 65 tuổi trở lên,
nhất là từ 70 tới 72 tuổi. Cho nên nhiều người nói đây là bệnh
của người già. Tuy vậy, 30% người ở tuổi 50 cũng có thể bị
bệnh. Tỷ lệ ung thư cao ở người châu Phi, rất thấp ở dân Á châu.
Trong ung thư nhiếp tuyến,
các tế bào tăng sinh một cách bất bình thường và không kiểm soát
nổi. Chúng họp thành từng cục nhỏ trong tuyến. Rồi chúng lan
tràn tới các bộ phận xa gần với tuyến như xương, hạch, lục phủ
ngũ tạng. Khi ung thư đã lan xa như vậy thì kết quả sự chữa
lành rất là mong manh.
Nguyên nhân
Nguyên nhân gây bệnh chưa
được xác định. Có ý kiến cho là do tác dụng của hóa chất vào
người làm việc trong kỹ nghệ cao su, dệt vải, phân bón, làm bình
điện, tiêu thụ thực phẩm có nhiều chất mỡ. Cũng có thuyết cho là
do tác dụng của kích thích tố đàn ông testosterone hoặc là do
nhiễm trùng. Có điều may mắn là sự sưng nhiếp tuyến bình thường
ở người cao tuổi không đưa tới ung thư của tuyến này.
Triệu chứng
Bệnh phát
triển từ từ, âm thầm và ban đầu hầu như không có triệu chứng gì.
Rồi vào một thời điểm nào đó bệnh nhân thấy tia nước đái yếu,
không vọt thành vòi như trước; đái nhiều lần, nhất là về ban
đêm, đôi khi nước tiểu có máu. Khi đái ra máu thì tế bào ung thư
đã lan ra bọng đái và ống dẫn nước tiểu.
Sau vài tháng, người bệnh
mệt mỏi, xuống cân, đau nhức xương sống lưng và xương hông.Tới
lúc này thì bệnh đã lan rộng ra xương và cơ bắp ở chung quanh.
Người bệnh cũng có rối loạn về đại tiện vì ung thư lan vào ruột
già; loạn cương dương vì ung thư làm tổn thương giây thần kinh
kế cận; sưng phù chân vì nghẹt máu lưu thông ở hạ chi; thiếu
hồng huyết cầu vì tủy sống bị hư hao.
Ung thư nhiếp tuyến thường
được chia ra thành từng giai đoạn tùy theo nặng nhẹ. Giai đoạn
nằm thu gọn trong tuyến, chữa khỏi được; giai đoạn mới lan ra
ngoài pham vi tuyến, còn chữa được; giai đoạn tế bào ung thư xâm
nhập các hạch ở gần rồi lan đến xương cốt và các bộ phận xa xôi
thì dường như đã quá trễ
Định bệnh
Hiện nay, ngón tay khám
trực tràng (digital rectal exam) và thử máu prostate-specific
antigen (PSA) là hai phương tiện hữu hiệu để truy tầm ung thư
nhiếp tuyến. Ung thư nhiếp tuyến cần phải được nghĩ tới mỗi khi
khám sâu trong hậu môn mà thấy tuyến sưng to hoặc cứng như đá.
Thử máu PSA là một thử
nghiệm không tốn kém, dễ thực hiện nhưng hữu ích để coi tuyến
sưng có là ung thư không và để theo dõi kết quả của điều trị.
Bình thường kết quả là từ 0 tới dưới 4.0ng/mL; tăng cao dần cho
tới mức 6.5ng/mL vào tuổi 80. Kết quả trên 4.0 ng/ml là không
bình thường với người từ 50 tới 70 tuổi; người trẻ thì trên 2.5
ng/mL. Cũng nên lưu ý là thử nghiệm này không phải đặc biệt cho
ung thư hoặc sưng nhiếp tuyến, vì nhiều nguyên nhân khác có thể
làm PSA lên cao.
Với sự phối hợp của hai
phương pháp này, có nhiều triển vọng là ung thư nhiếp tuyến được
phát hiện sớm sủa. Hiệp Hội Ung thư Hoa Kỳ khuyên người trên 50
nên hàng năm làm hai thử nghiệm này.
Sau đó, tìm thấy tế bào
ung thư trong một miếng nhiếp tuyến dưới kính hiển vi là đủ để
xác nhận bệnh. Muốn biết ung thư đã lan ra xương, thì thử
nghiệm acid phosphase test cũng được thực hiện khi PSA lên quá
cao.
Điều trị
Nếu được
khám phá sớm khi chưa lan, ung thư nhiếp tuyến có thể chữa lành
bằng giải phẫu cắt bỏ tuyến và tế bào lân cận hoặc chữa bằng
tia phóng xạ.
Với người ngoài 70 tuổi mà
lại có thêm các bệnh tim, tiểu đường, thận thì nhiều ý kiến cho
là nên theo dõi mỗi ba tháng. Lý do là trị liệu có một số ảnh
hưởng không tốt cho tuổi và tình trạng sức khỏe.
Khi ung thư đã chạy ra
ngoài tuyến, sự điều trị tập trung vào việc làm dịu đau xương
thịt, cải tiến sự bài tiết nước tiểu, làm chậm sự phát triển của
bệnh và giải phẫu cắt bỏ tuyến ung. Việc giải phẫu này hay gây
ra chứng loạn cương dương.
Kích thích tố testosterone
đẩy mạnh sự sinh sôi nẩy nở tế bào ung thư, nên có thể chặn sự
việc này bằng cách cắt bỏ ngọc hành hay dùng thuốc ngăn chặn sự
sản xuất kích thích tố trên.
Sau khi giải phẫu, bệnh
nhân cần được theo dõi mỗi ba tháng, sáu tháng rồi hàng năm .
Hậu quả của điều trị
Sau giải phẫu cắt bỏ tuyến
và trị ung thư bằng tia phóng xạ, có hai hậu quả không tốt mà
bệnh nhân phải gánh chịu suốt đoạn đời còn lại : 70% bị chứng
loạn cương dương vì giây thần kinh điều khiển sự cương cứng bị
cắt bỏ hoặc tổn thương và 5% không kiềm chế được tiểu tiện.
Ngoài ra, người bệnh còn bị lên cân, mặt nóng bừng nếu được chữa
thêm bằng kích thích tố.
Giải phẫu thường cắt bỏ
toàn bộ nhiếp tuyến.
Tài nghệ thủ thuật giải
phẫu gia dù có cao, đôi khi cũng làm tổn thương tới giây thần
kinh điều khiển sự cường dương, nằm ngay cạnh nhiếp tuyến và đưa
đến sự liệt dương. Nhiều khi để tránh sự lan tràn của tế bào ung
thư, hai sợi thần kinh này cũng được cắt bỏ. Thành ra nhiều
bệnh nhân thường coi như khi nhận giải phẫu nhiếp tuyến là đã
đem thú vui sắc dục đổi lấy mạng sống.
Để giải quyết vấn nạn này,
năm 1999, các bác sĩ ở viện ung thư M.D Anderson, Texas, đã giải
phẫu nối ghép giây thần kinh vào dương vật để cơ quan này có thể
cương trở lại được. Họ lý luận rằng, y khoa học đã thành công
trong việc ghép cơ thịt, ghép giây thần kinh ở mặt, thì tại sao
không ghép giây thần kinh điều khiển sự cường dương ở cơ quan
sinh dục.
Các khoa học gia bắt đầu
nghiên cứu và thử nghiệm ở chuột thì thấy kết quả tốt. Họ đã thử
trên con người bằng cách lấy một đoạn dây thần kinh cảm giác ở
gót chân để nối với giây thần kinh gần nhiếp tuyến bị hư. Chừng
hơn một năm sau thì giây thần kinh ghép mới phát triển hoạt động.
Kết quả rất khả quan vì sau đợt ghép cho 14 bệnh nhân đầu tiên
thì 4 người đã lấy lại được khả năng làm tình, 7 vị có cường
dương nhưng chưa đủ mạnh để giao hợp và phải dùng thêm Viagra để
hỗ trợ. Nói chung, kết quả rất đáng khuyến khích.
Ngoài Viagra, hai thuốc
mới Levitra, Cialis cũng hữu hiệu lấy lại cương lực cho nhiều
vị nam mi hùng dũng lên cương mà „trên bảo, dưới chẳng chịu nghe“,
nên sớm bùi ngùi ngã ngựa.
Không kềm tiểu tiện được
tuy không đưa tới hậu quả tai hại, nhưng làm người bệnh bối rối,
ngượng ngùng. Vừa mới vào thăm người bạn mà đã phải đi tiểu vài
ba lần. Nếu không thì đái ra quần. Hoặc phải lủng lẳng đeo cái
bịch cao su hứng nước tiểu, coi bộ cũng kỳ.
Cả hai hậu quả này đều
ảnh hưởng tới nếp sống cá nhân và sự liên hệ của người bệnh với
thân nhân, bạn bè cũng như là trở ngại cho khả năng kiếm kế
sinh nhai.
Hy vọng rằng trong tương
lai, y khoa học sẽ kiếm ra được phương pháp trị ung thư nhiếp
tuyến công hiệu hơn để hạ số tử vong và làm giảm tác dụng phụ
của các phương pháp điều trị hiện có, đặc biệt là rối loạn cương
dương.
Để phe ta tiếp tục „enjoy“,
kẻo rồi lại „phí của Trời“ ban cho!
Bác sĩ
Nguyễn Ý-ĐỨC
Texas
tháng 11- 2004
Ý Kiến xin gửi về :
bsnguyenyduc@khoahoc.net
Trở về Trang Chính | 