|
Trong
mấy tuần lễ vừa qua, có một vấn đề thời sự được dân chúng Mỹ rất
quan tâm: chuyện một phụ nữ “bán sinh bán tử” ở tiểu bang
Florida. Bà bị tổn thương não bộ trầm trọng vì cơ quan này
thiếu dưỡng khí chỉ có năm phút sau một cơn suy tim vào năm
1990. Từ mười lăm năm nay , bà được duy trì sự sống bằng dinh
dưỡng qua ống vào bao tử. Theo nhiều nhà chuyên môn các ngành
liên hệ, bà nằm đó nhưng hầu như không hay biết chuyện gì xẩy ra
ở chung quanh, không cảm xúc, suy nghĩ, đối thoại, tương tác với
ngoại cảnh. Bà ngơ ngác như người không hồn dưới sự chăm sóc rất
chu đáo của gia đình, bạn bè, nhân viên y tế, xã hội.
Rồi ngày 18 tháng 3 năm 2005 vừa qua, một vị quan
tòa ra lệnh rút ống dẫn truyền thực phẩm theo lời yêu cầu của
người chồng. Vì “vợ tôi hằng nói “Xin đừng nuôi tôi bằng ống”.
Quan tòa phán rằng phần não kiểm soát suy tư, nhận thức của bà
không còn mà chỉ đầy nước tủy sống, nên bà rơi vào tình trạng
thực vật vĩnh viễn”-persistent vegetative state- Bác sĩ lão khoa
David Lipschitz của Ðại Học Y Khoa Arkansas phụ họa “ Sự đói
không phải là phương thức độc ác để chết. Con người sẽ rơi vào
sự hôn mê và từ từ tử biệt bình an”. Bố mẹ bà không đồng ý,
khiếu nại. “Con chúng tôi không hôn mê. Cháu nó là một sinh vật
còn sống và hiểu biết sự việc, cần được nuôi ăn. Rút ống nuôi
dưỡng thì khác chi một sự sát nhân, một tội giết người”.
Công luận truyền thông nhập cuộc tranh luận cùng
với ý kiến khác nhau của các học giả, luật gia, y khoa học, tôn
giáo, toàn bộ hành pháp, tư pháp, lập pháp Hoa Kỳ. Về sự sống
và chết của một sinh mạng, một con người mà Ðấng Tối Cao đã tạo
ra. Bất hạnh là con người đó dường như đã không còn làm chủ được
đời mình, cuộc sống của mình.
Vậy thì lang tôi xin cùng quý thân hữu nhẹ nhàng
tìm hiểu đôi điều về vấn đề này, nhấn mạnh tới “Tử Biệt”.
Cổ nhân ta vẫn thường nói tới chu kỳ kín của đời
người “ Sinh, Lão, Bệnh, Tử”. Vâng: có sinh thì có tử, nhưng
“sinh thì hữu kỳ, tử thì vô hạn”. Nặng bụng cưu mang chín tháng
mười ngày là biết rằng con sẽ chào đời, “nhập thế cuộc” . Còn
mặc áo mới ra đi thì chẳng biết bao giờ, ra sao. Sinh ly, tử
biệt. Vào đời là tạm thời ly cách với cơ thể người mẹ. Rời khỏi
cuộc đời là tạm biệt với nhân gian. Hẹn lại cùng nhau gặp ở “cõi
thật xa”: Niết Bàn, Thiên Ðàng, Aara, Elysium, Soma,
Jahannan...Hoặc Ðịa Ngục để mặt đối mặt trước Diêm Vương.
Với thân xác, bệnh tật thì học giả Ngô Tất Tố đã
thoát dịch bốn câu thơ của vua Trần-Thái -Tôn như sau:
“Cũng bởi có thân mà có bệnh
Ví bằng không xác quyết không đau.
Phép tiên chớ vội khoe không chết,
Thuốc thánh còn chưa chắc sống lâu”
Chưa chắc sống lâu thì có ngày phải biệt tử.
Mà Voltaire đã nói “Lúc ta chào đời là đã một
bước đi về cõi chết”. Ðúng chăng là con người bắt đầu chết ngay
từ lúc sinh ra và trong chu kỳ kín, cái kết cuộc nối liền với
khởi điểm.Guillaume Amerye (Abbé de Chaulieu) thì rõ ràng hơn
“Cái chết chỉ là sự kết thúc cuộc đời; Nỗi thống khổ, niềm sung
sướng không cùng theo”-.La mort est seulement le terme de la
vie; De peine ni de biens elle n’est point suivie”. Với Napoleon
Ðại Ðế “Chết là giấc ngủ không mơ” và Shakespeare :“ Kẻ nào chết
rồi là sạch nợ”.
Nói vậy thì chết cũng đơn giản như sanh, đôi khi
ồn ào, lộn xộn hơn. Có người đã ví sự chết của cơ thể như sự tắt
của một nhà máy với những động cơ, giây điện. Nhà máy không im
lặng ngưng hoạt động khi ta tắt nút kiểm soát đóng mở mà mọi bộ
phận cót két kêu và rên rỉ trong khi chậm lại rồi ngưng.Ngoại
trừ bất thần chết vì tai nạn, thương tích hoặc cơn suy tim, cơ
thể cũng cót két, rên xiết trước khi sự sống hoàn toàn ngưng.Vì
thế Dylan Thomas có nhận xét rằng “Chúng ta không nhẹ nhàng đi
vào tử biệt mà thịnh nộ, nổi khùng trước sự tắt lịm của ánh
sáng”. Nhưng có người tin rằng ở nội tâm thì lại bình an.
Tuy ồn ào nhưng sự chết luôn luôn xác thực.
Nhiều người đã tìm được bình an và chân giá trị trong sự xác
thực này. Tư Mã Thiên có ghi: “Nhân cố hữu nhất tử: Tử hoặc
trọng ư Thái Sơn, hoặc khinh ư hồng mao”. Do đó mới có nguời khi
đối diện với tử thần thì sợ hãi, phủ nhận, cô lập, giận dữ rồi
năn nỷ điều đình để rồi cuối cùng cũng phải chấp nhận. Vì số
trời đã định.
Y giới thường được huấn luyện để cứu chữa bệnh
nhân và kéo dài sự sống trong đó họ đạt được phần thưởng về tinh
thần cũng như tài chánh.Nhưng khi không ngăn chặn được sự chết
thì họ hết hứng thú và thường chuyển sang đối tượng khác. Và
nguời bệnh đôi khi bị quên lãng, đơn độc ra đi trong cảm xúc gia
đình, tôn giáo.
Mà ra đi thì xác còn đó, hồn đi đâu, chẳng ai
hay. Nên Shakespeare đã ví “ Chết chỉ là một cuộc du lịch nhưng
chẳng ai quay trở lại”. Ðể nói cho nhau biết chết ra sao,
như thế nào, và bên kia vui hay buồn, thái bình hay binh đao,
độc tài hoặc dân chủ...Chẳng ai “báo cáo” nên người tiễn đưa
phải suy luận, tìm hiểu về người ra đi. Ði như thế nào, lúc nào,
ra sao.
Từ nhiều thế kỷ, chết được hiểu như
là khi con người mất hết các chức năng sống: tim ngừng đập vĩnh
viễn, hơi thở không còn. Nhưng khi nào thì mạng sống đó được coi
như là không còn sống. Ðó là diều mà các giới y, luật, triết,
các vị học giả, thường dân, người làm chính trị ..đã và đang ồn
ào, hăng say thảo luận, góp ý. Vì tạm thời tim ngưng đập, hơi
thở gián đoạn khoảng 6 phút mà các bộ phận sinh tử chưa bị tổn
thương, con người tưởng như đã mãn phần thì y học hiện đại đã
phục hồi được các chức năng và cứu sống nhiều người. Cho nên
tiêu chuẩn não -tử brain death được thêm vào. Não là trung tâm
của hệ thần kinh. Cuống não kiểm soát các chức năng duy trì sinh
lực của các cơ quan, bộ phận; não trên điều hòa ý nghĩ, trí
nhớ, tình cảm con người.
Năm 1968, Ðại Học Y Khoa Harvard đề nghị bốn tiêu
chuẩn cho não tử:
a-Không đáp ứng với cảm giác sờ mó, âm thanh và
các kích thích ngoại vi;
b-Không còn cử động và không còn hơi thở tự phát
(spontaneous breathing);
c-Không cón tác động phản xạ . Phản xạ reflex là
một sinh hoạt tự động hay không chủ ý do một vòng thần kinh
tương đối đơn giản gây ra mà không nhất thiết liên quan tới ý
thức. Chẳng hạn khi dùng kim chích vào tay một người, thì kim
đau sẽ gây ra cử động phản xạ tự vệ tức thì để rút ngón tay
lại trước khi não có thời gian gửi thông tin cảm giác đau tới
các cơ quan liên hệ
d-Không còn ký hiệu não điện đồ hoặc bất cứ hoạt
động điện năng nào từ tế bào não. Từ năm 1929, bác sĩ thần kinh
tâm trí người Ðức Hans Berger đã phát hiện là não bộ có những
luồng điện phát ra khi não hoạt động. Nhưng khi đó không
ai tin. Phải đợi tới năm 1932, nhà bác học người Anh Edgar
Adrian cụ thể chứng minh được sinh hoạt diện năng này của não
thì mọi người mới chấp nhận và Edgar được giải thưởng Nobel nhờ
công trình này. Ngày nay nhiều máy móc tối tân đã ghi nhận được
các sinh hoạt diện năng của não bộ với các sóng alpha, beta,
delta, theta. Rồi lại còn MRI, PET scan ghi lại các tín hiệu
cũng như thay đổi hóa chất của não khi nghỉ cũng như khi làm
việc. Trong tương lai gần đây, chắc là các ý nghĩ thầm kín của
ta cũng sẽ được máy móc phát hiện, đọc được.
Tiêu chuẩn não tử của đại Học Harvard cũng không
được mọi giới đồng thuận công nhận là một thử nghiệm để kết luận
sự chết. Mỗi quốc gia dùng tiêu chuẩn khác nhau. Từ năm 1981,
Hoa Kỳ định nghĩa chết như sự ngưng không đổi ngược của toàn bộ
não kể cả phần cuống là nơi điều hòa hô hấp, tuần hoàn và các
chức năng khác.Và về pháp lý, các điều kiện trên phải kéo dài
sau 12 giờ.
Còn tình trạng thực vật (vegetative state) cùa
người phụ nữ tiểu bang Florida thì cuống não còn hoạt động và
tiếp tục giúp hoàn thành sự hô hấp, tuần hoàn và vài chức năng
khác; nhưng não trên điều hòa sự suy tư, thu nhận cảm xúc không
còn nữa. Khi rơi vào Permanent vegetative state là tình trạng
không có ý thức vĩnh viễn, không đổi ngược trong đó không có cử
động tự ý hoặc bất cứ khả năng nhận biết nào; không còn khả
năng chủ ý truyền đạt hoặc tương tác với ngoại cảnh.Người bệnh
đôi khi có coma vision nhìn theo mà không biết gì. Cho nên rơi
vào Não tử thì ít khi thoát chết dù có cấp cứu; tình trạng
thực vật vegetative lại vẫn còn toàn vẹn cuống não để
điều khiển một số chức năng của cơ thể nên có thể kéo dài sự
sống vật vờ cả nhiều năm...Có coi bà như đã chết rồi hay không,
đang và còn là đề tài tranh luận....
...Lão Tam được Trời ban cho tuổi thọ gần bát
tuần. Ông tương đối vẫn mạnh khỏe, không bệnh kinh niên, không
phải dùng thuốc gì, ngay cả Tam Tinh Hải Cẩu hoặc nhân sâm, hổ
cốt. Nhưng từ nửa năm nay, lão thấy sức khỏe mỗi ngày mỗi giảm.
Lão không còn sinh lực như mấy năm trước. Lão không quan tâm
tới mọi sự chung quanh, đôi khi muốn xa lánh mọi người. Khẩu vị
giảm, nhai nuốt khó khăn và ông thấy thực phẩm là không cần
thiết. Ông rất sợ khi người thân ép uống súp, ăn thịt, chỉ sợ
nghẹn, ói. Có những ngày ông ngủ li bì, như để tiết kiệm sinh
lực cho những chức năng quan trọng. Ông bồn chồn trong lòng, nằm
ngồi không yên như nhớ như quên điều gì muốn làm muốn thôi, muốn
nhắc nhở vợ con. Rồi thở dài, ngán ngẫm. Vài đêm khuya vắng, ông
dường như thấy cha mẹ ông xuất hiện đâu đây, ân cần nói chuyện
với ông. Có lúc ông lên kinh, chân tay co giựt, hàm cứng lại.
Giá có ai bóp tay bóp chân cho mình lúc này nhỉ!. Ông thấy nhịp
tim chậm dần, nhẹ hơn. Hơi thở đôi khi như hụt và nông. Tuần
hoàn kém, thân ông giá lạnh vì thiếu máu. Da ông xanh nhợt Não
thiếu oxy nên ông hay choáng váng mày mặt, kèm theo những cơn
nhức đầu kéo dài khó chịu. Ngượng ngùng hơn là nhiều lần ông
không kềm hãm được đại tiểu tiện, bài tiết trên giường. Người
toát ra mùi hôi; nước miếng hoen khóe mép, đóng cặn. Xương thịt,
nội tạng ông đôi khi đau nhức, nhưng không kéo dài lâu. Ông nhớ
có người nói, cận tử thì cơ thể tiết ra vài hóa chất giúp giảm
sự đau, sự quằn quại khi mô bào, bộ phận bước vào giai đoạn đau
đớn của sự chết- agony phase of death. Các bộ phận trong hình
hài ông ngưng dần, bộ phận nọ tiếp nối bộ phận kia như những
quân bài domino đè lên nhau mà ngả xuống..
Ông mỉm cười chờ đợi. Một ngày đẹp trời nào đó,
mắt ông sẽ mờ dần, đồng tử mở rộng nhưng bất động, để đón nhận
thêm nhiều ánh sáng. Không gian sao tối dần, như Victor Hugo
than phiền “ Tôi chỉ thấy bóng tối” hoặc Emily Dickinson
“...sương mù đang bao phủ quanh tôi”. Bắt chước Goeth,
ông kêu lên “ Light! more light”. Ðể lần cuối nhìn thấy
cuộc đời. Rồi ông lịm dần, lịm dần.
Chỉ trong vài giờ, cơ thịt ông co cứng, giá lạnh,
xanh lợt. Rồi vài chục giờ sau, cơ thể ông mềm, mô bào tự hủy
hoại vì hóa chất tiết ra, rồi thoái rữa vì đám vi khuẩn trong
ruột già ruột non đua nhau lan tràn khắp chốn. Rồi thân xác này
sẽ được chôn cất dưới lòng dất xâu. Cát bụi lại về cát bụi. Ông
nhớ là cách đây vài tháng, khi linh cảm rằng sẽ đi xa, ông đã
làm di chúc. Xin đừng móc dây móc máy vào người tôi khi tôi hấp
hối. Cho phép tôi ra đi lành lặn như khi tôi tới. Trên giấy tờ
hộ tịch sẽ được ghi tôi chết vì natural cause , rất tự nhiên,
điều mà nhiều người mong ước .Và xin cảm ơn mọi người đã chăm
sóc tôi, đã quan tâm tới “những nhu cầu cận tử” nhu cầu
của người trên ngưỡng cửa tử vong”.
Lão Tam đã sẵn sàng ra đi. Như Thomas Edison reo
lên “It is beautifull over there”! Và bình thản đợi chờ như nhà
văn lão thành MặcThu viết nhân chuyến “tiễn đưa” nhà văn Mai
Thảo.
“Sân ga một đám dứng chờ tàu,
Toàn bạn già xưa biết mặt nhau.
Tàu chật, có người lên được trước;
Chậm chân, kẻ đợi chuyến tàu sau.
Một đi là chẳng quay đầu lại,
Áo trắng trên người đủ kín thân.
Ra đi giống thuở ai vừa đến,
Tàu suốt trăm năm chỉ một lần.
Sân ga thấp thoáng bóng người già,
Họ sẵn sàng về cõi thật xa.
Hình như trong đám trông chờ ấy,
Có bạn thân tình, có cả ta”.
Vâng. Có cả ta.
Bác sĩ
Nguyễn Ý-ĐỨC
Texas-USA
Ý Kiến xin gửi về :
bsnguyenyduc@khoahoc.net
Trở về Trang Chính | 