|
Cụ Nguyễn Xuân Thưởng gửi thư hỏi về
cao huyết áp và cách đo huyết áp ở nhà. Cụ nói hiện đang bị
tension và đang uống thuốc.
Vậy chúng tôi xin phúc đáp thư của Cụ Thưởng cũng
như gửi tới qúy thân hữu một chút kiến thức về vấn đề sức khỏe
rất quan trọng này. Bệnh coi mòi có vẻ xẩy ra rất nhiều ở đồng
hương người Việt tỵ nạn chúng ta vì nếp sống hơi buông thả, ăn
uống thoải mái “vô tư”. Trong khi đó thì bệnh ở đồng bào trong
nước cũng gia tăng vì khó khăn, căng thẳng triền miên với vận
nước không mấy thuận lợi. Cũng xin thưa là Cao Huyết áp được y
giới coi như một “tên sát nhân thầm lặng” vì bệnh diễn biến âm
thầm và có thể đưa tới biến chứng trầm trọng, với nhiều tàn phế
cho cơ thể.
1-Trước hết câu hỏi thường được nêu ra là “huyết
áp là gì”?
Huyết áp (HA) là áp suất của máu lên thành động
mạch chính khi máu được tim bơm vào. Áp suất tùy thuộc sức cản
của động mạch và số lượng máu. Cao khi hai yếu tố này cao và
ngược lại.
HA được ghi nhận bằng milimét thủy ngân mmHg và
đo bằng huyết áp kế đặt ở động mạch cánh tay là nơi áp suất
giống như áp suất khi máu rời trái tim. Áp suất cao nhất khi tâm
thất co bóp (HA tâm thu- systolic) đẩy máu ra khỏi tim. Huyết áp
thấp nhất khi tâm thất dãn ra (HA tâm trương-diastolic) để tiếp
nhận máu.
Huyết áp bình thường thay đổi tùy theo tuổi. Ở
một người trưởng thành, khỏe mạnh và trong tình trạng nghỉ ngơi,
huyết áp dưới 120/80mmHg được coi là bình thường, lý tưởng là
khoảng 117/75. Hoạt động gắng sức, cảm xúc mạnh, căng thẳng tâm
thần đều làm tăng HA tâm thu. Ngược lại khi ngủ thì HA này lại
thấp nhất. Huyết áp thấp ở trẻ em, tăng dần với tuổi.
Hệ thần kinh giao cảm và vài kích thích tố trong
cơ thể điều chỉnh giữ HA ở mức độ bình thường.
2-Thế nào là cao huyết áp?
Khi áp suất trong động mạch lên tới 140/90mmHg là
cao huyết áp. Huyết áp 120/ 80 là Tiền Cao HA và ta đã phải lưu
tâm theo dõi rồi. Chỉ cần một con số lên trên bình thường là đã
bị bệnh cao H.A. Thường thường bệnh được phát hiện khi ta đi bác
sĩ khám bệnh hoặc tình cờ nhờ bạn bè đo.
4-Tại sao huyết áp lại lên cao?
Cao HA có thể là nguyên- phát hoặc thứ -phát.
Thứ phát là do hậu quả của các bệnh như bệnh
thận, bệnh nang thượng thận, bệnh nội tiết, bệnh về động mạch;
do uống thuốc viên ngừa thai, thuốc có thể gây nghiền như
cocaine, amphetamine.
Có tới 90 % đến 95% các trường hợp cao HA là
nguyên phát và không biết rõ nguyên nhân. Tuy không biết rõ
nguyên nhân nhưng một số rủi ro có thể đưa tới cao HA thứ phát.
Đó là:
a-Gia đình. Nếu trong gia đình có
người bị cao huyết áp hoặc tai biến động mạch não thì ta có thể
bị cao huyết áp vào một thời điểm nào đó trong cuộc đời.
b-Giới tính. Ở tuổi trẻ và trung
niên, nữ giới thường ít bị cao HA hơn nam giới. Nhưng tới tuổi
ngoài 60 thì tỷ lệ ngược lại. Khi các bà uống thuốc viên ngừa
thai thì nguy cơ cao HA tăng.
c-Mập phì. Kết quả của nhiều nghiên
cứu cho hay người mập phì thường hay bị cao HA hơn người
thường và khi ta lên cân thì huyết áp cũng lên cao. Lý do là
khi cơ thể mập thì tế bào cần nhiều máu để có đủ dưỡng khí và
chất dinh dưỡng. Tim sẽ phải làm việc nhiều hơn để bơm máu vào
động mạch, áp suất động mạch sẽ gia tăng. Ngoài ra tế bào mỡ
cũng tiết ra hóa chất làm tổn thương thành động mạch và tim.
d-Muối
sodium và Potassium. Ở một số người sử dụng nhiều muối Na cũng
đưa tới cao H.A vì muối giữ nước trong cơ thể. K giữ thăng bằng
muối Na ở tế bào. Thiếu K tế bào giữ Na lại và đưa tới cao huyết
áp.
e-Căng thẳng tâm thần. Nghiên cứu cho
hay khi tâm thần luôn luôn căng thẳng thì cũng dễ bị cao huyết
áp và bệnh tim hơn là người có tâm thân an lạc. Lý do là stress
sẽ khiến nang thượng thân tiết ra nhiều adrenaline, mà hóa chất
này làm mạch máu co bóp, tim đập nhanh,
g-Không vận động cơ thể. Hậu quả của không vận động là mập phì,
mà mập lại tăng việc làm cho tim để đưa máu vào dộng mạch nuôi
tế bào. Từ đó huyết áp lên cao.
h-Thuốc lá. Hóa chất của thuốc lá làm
tổn thương lớp màng lót thành động mạch, chất béo bám vào đó,
tăng sức cản của mạch máu và huyết áp lên cao. Lâu ngày,tình
trạng này sẽ đưa tới nguy cơ cơn suy tim và tai biến động mạch
não. Nicotine cũng đã được coi như là một rủi ro đưa tới huyết
áp lên cao bằng cách làm động mạch co hẹp, tăng sức ép của máu
và tăng nhịp tim.
i-Rượu. Chưa có bằng chứng là rượu làm tăng huyết áp, nhưng
ghiền rượu kinh niên sẽ đưa tới suy tim.
5-Xin
kể những dấu hiệu của Cao HA.
Đa số
người cao huyết áp không có triệu chứng gì rõ rệt. Một số than
phiền bị nhức đầu, chóng mặt, chẩy máu mũi. Đây có thể là dấu
hiệu báo trước. Nhiều người thấy hay đổ mồ hôi, bắp thịt co rút,
yếu mệt, hồi hộp với tim đập nhanh, đi tiểu nhiều.
6- Tôi
được bác sĩ cho hay bị cao Huyết áp. Bây giờ tôi phải làm gì?
Vâng,
đây cũng là thắc mắc của nhiều người vì bối rối, lo sợ, không
biết phải làm gì; không biết có chữa khỏi được không, đời sống
mình sẽ ra sao...Có người cũng nói huyết áp tôi bảo rằng cao mà
tôi đâu có thấy dấu hiệu, triệu chứng gì đâu. Vậy thì uống thuốc
làm gì cho tốn tiền, mất công mà lại còn phản ứng thuốc với tác
dụng phụ không muốn!.
Trước
hết là khi bác sĩ nói huyết áp của tiên sinh trên 140/ 90 sau
nhiều lần đo, thì tiên sinh đã bị cao huyết áp rồi đấy. Bây giờ
thì ta hãy bình tĩnh nghe hướng dẫn của bác sĩ về cách dùng
thuốc, kiêng khem ăn uống, thay đổi nếp sống. Việc điều trị
thường kéo dài suốt đời, nên ta cần tích cực và hợp tác với bác
sĩ và nhân viên của lang y. Cao huyết áp là bệnh có thể kiểm
soát để mang áp suất về với mức bình thường.
Còn
nói rằng không có triệu chứng thì uống thuốc làm gì. Xin thưa:
Cao H.A đã được coi như tên sát nhân thầm lặng, âm thầm hủy hoại
cơ thể đấy, nhất là khi ta không uống thuốc. Bệnh nhân có thể bị
tai biến mạch máu não, cơn quỵ tim, suy thận, lú lẫn, mù lòa.
Đời sống của ta sẽ khó khăn, suy yếu dần và có thể sớm mệnh một.
7-Xin
nói qua về cách điều trị cao huyết áp.
Sau
khi khám bệnh, làm một số thử nghiệm, bác sĩ sẽ xác định ta có
bị cao huyết áp hay không.
Ngoại
trừ khi áp suất lên quá cao, bác sĩ sẽ theo dõi, khuyên ta thay
đổi nếp sống, vận động cơ thể, ăn uống kiên khem, giảm béo phì..
Nếu áp suất vẫn cao thì bác sĩ sẽ cho uống thuốc để hạ huyết
áp. Hiện nay có nhiều dược phẩm khá công hiệu để hạ huyết áp
rất mau. Nhưng vài loại thuốc cũng đắt tiền và gây ra một số tác
dụng phụ không muốn. Bác sĩ sẽ giải thích cách dùng, các tác
dụng không muốn. Ta cần làm theo lời thầy thuốc và báo cho thầy
thuốc nếu có khó chịu cũng như hiệu quả của thuốc.
8-Tôi
có phải kiêng khem ăn uống gì không?
Có
chứ.
a-Chúng ta nên giảm tiêu thụ muối vì có tới 40% dân chúng rất
mẫn cảm khi ăn nhiều muối và huyết áp lên cao. Để biết mình có
ở trong nhóm này hay không, ta có thể thử bằng cách bớt muối
trong hai tuần lễ, coi HA có xuống không. Xin cũng lưu ý rằng
thịt đóng hộp và những thực phẩm làm sẵn ăn ngay là có nhiều
muối lắm đấy.
b-Giảm
chất béo nhất là loại bão hòa và giảm cholesterol để tránh đóng
mỡ trong lòng động mạch và tránh cơn đột quỵ tim và stroke.
c-Ăn
nhiều rau và trái cây như cam, chuối, khoai tây vì có nhiều
potassium lại ít cholesterol.
d-Ngưng hút thuốc lá và uống rượu vừa phải thôi, khoảng 55 cc
rượu mạnh, 155 cc rượu vang, 355 c la de, hai lần mỗi ngày cho
nam giới, một lần cho nữ giới..
e-
Tránh mập phì. Huyết áp thường tăng khi cơ thể mập. Người mập
mà huyết áp cao thì có thể hạ một đơn vị huyết áp khi giảm hai
pounds
9-Tôi
nghe nói vận động cơ thể cũng giúp giảm cao huyết áp, có đúng
không?
Đúng vậy: vận động cơ thể đều dặn và
vừa với sức mình rất tốt giảm huyết áp tới vài điểm.
10-Xin
chỉ cách đo huyết áp tại nhà.
Việc
tự đo huyết áp là việc đáng khuyến khích để ghi sự thay đổi áp
suất trong ngày, giúp lang y dễ bề điều chỉnh thuốc cho có hiệu
quả. Ta có thể đo hai lần một ngày trong hai tuần rồi một lần
mỗi ngày trước khi uống thuốc. Khi máu đã tương đối bình thường
thì chỉ cần đo vài lần trong tuần.
Về máy
đo thì có hai loại:
Loại
máy bơm bằng tay, có kim đồng hồ chỉ số huyết áp trong khi ta
nghe nhịp tim bằng ống nghe, và loại máy mà số huyết áp hiện
trên màn ảnh nhỏ.
Loại
trên dễ mang khi di chuyển, có ống nghe nhịp tim sẵn, giá tiền
vừa phải từ 20-30 mỹ kim. Nhưng máy có vài điểm bất tiện là dễ
hư hao, không chính xác, không thuận tiện cho người lãng tai vì
phải nghe nhịp tim bằng ống nghe. Mà lão niên thì cũng hay
nghễnh ngãng.
Máy
digital hiện nay phổ thông hơn, dễ đọc vì con số hiện trên màn
ảnh, đôi khi lại in kết quả luôn, dễ sử dụng, tiện lợi cho người
bị kém thính giác vì không phải nghe nhịp tim. Máy có thể bơm
căng bằng tay hay tự động, xả hơi thì tự động. Bất tiện của máy
trước hết là đắt tiền hơn, từ 40 tới 100 mỹ kim, độ chính xác
của máy thay đổi khi cơ thể cử động hay khi nhịp tim không đều,
máy cũng cần cục pin để điều hành.
Xin
kính chúc Cụ Thưởng và quý thân hữu mọi sự bình an, huyết áp
tốt.
Bác sĩ
Nguyễn Ý-Đức
Texas-USA
Ý Kiến xin gửi về :
bsnguyenyduc@khoahoc.net
Trở về Trang Chính | 