Ngày còn bé, chúng ta thường say mê nghe Bà Nội hoặc Bà Ngoại kể « Sự tích quả dưa đỏ ». Mọi người ai cũng đều biết đến trái dưa đỏ, quả dưa đỏ hay còn gọi là dưa hấu. Có thể nói trong đời chúng ta không biết bao nhiêu lần đã ăn dưa hấu nhưng ít ai biết cây dưa hấu thế nào ?

Có lần tôi hỏi một vị khá uy tín thì được trả lời : « Dưa hấu thì cũng như dưa leo hay bầu bí... » . Đó là một câu trả lời sai hoàn toàn vì dưa hấu không leo trên giàn như dưa leo (dưa chuột) hay bầu hoặc bí đao được.

Cây dưa hấu thuộc họ bầu bí (cucurbitacea), có song tử diệp, thân bò, trườn, có dây để móc quấn vào những cây khác hoặc giàn ; quả có một lớp vỏ bao bọc, đôi khi lớp vỏ cứng như gỗ.  Những quả như melon, dưa bở, dưa gang, dưa chuột (dưa leo), bí ngô, bí đao vv... đều thuộc họ bầu bí.

Cây dưa hấu rất dễ mọc, vào đầu mùa dưa hấu (khoảng tháng 3 tháng 4 dương lịch) nếu chúng ta gặp may, ăn dưa hấu vứt hột ra vườn là cuối mùa chúng ta sẽ có dưa ăn. Cây dưa hấu cần khí hậu nóng, háo nước, mọc dễ dàng bắt đầu vào tháng 4, tháng 5 ở những vùng khí hậu thích hợp.

Tác giả sống tại miền nam nước Pháp, khí hậu nóng, chỉ vì ăn dưa hấu và vô tình vứt hột ra vườn, cây đã mọc và cho quả.

Cây dưa hấu có thân dây, bò và có nhiều nhánh. Lá dưa hấu có hình dáng rất đẹp, có khía tròn, đường nét dịu dàng, to hơn bàn tay xoè ra, mầu xanh đậm hơn mầu lá lavande nhưng không đậm bằng lá ớt tây (chẳng hạn) . Thân, lá, cuống hoa đều có lông. Khi sờ vào thân hoặc lá tay ta có cảm giác nhám, không dễ chịu. Cuống hoa đực cũng như bầu nhuỵ hoa cái được bao bọc bằng một lớp lông và giữ lông này cho đến khi quả to hơn nắm tay người lớn. Khi quả to rồi thì lớp vỏ trở nên mịn và có vân sọc xanh đậm hơn .

hình # 1 : Lá dưa hấu

 Độ một tháng kể từ khi có 2 lá diệp, thân dưa hấu đã dài khoảng 1 m là bắt đầu có hoa đực. Hoa nhỏ, đường kính độ 2 cm rưỡi đến 3 cm,  màu vàng, có 5 cánh nhưng 5 cánh ấy dính liền nhau là đặc tính của họ bầu bí...

hình # 2 : hoa đực

 Vào khoảng tháng 7, cây dưa hấu đã dài khoảng 2m rưỡi, 3 m thấy xuất hiện hoa cái. Hoa cái phân biệt được nhờ vào bầu nhuỵ cái bao bọc bằng một lớp lông và trên bầu nhuỵ cái có hoa cái. Hoa cái nhỏ hơn hoa đực một chút, cũng 5 cánh dính liền nhau màu vàng.

hình # 3 : hoa cái   

 Ngay trên hoa cái, nếu quan sát kỹ ta sẽ thấy bầu nhuỵ cái có lông và những sọc dọc xanh đậm, không đều và sẽ giữ sọc đó mãi mãi trên vỏ quả dưa trưởng thành.

 Một gốc dưa hấu cho nhiều nhánh, trên mỗi nhánh đều có hoa đực, hoa cái nhưng chúng ta chỉ nên giữ lại một hoặc hai quả trên cùng một gốc, những nhánh còn lại nên cắt bỏ để bảo đảm nhựa cây dồn hết cho số quả đã đậu.

 Nên lưu ý là mặc dầu hoa đực rất nhiều so với hoa cái nhưng tốt hơn chúng ta nên làm thụ tinh nhân tạo cho dưa hấu đển bảo đảm là dưa sẽ có quả. Nhất là ở những vùng không có nhiều ong bướm, ít côn trùng, việc thụ tinh tự nhiên của cây dưa hấu rất khó khăn nếu chúng ta chỉ trông vào gió.

Hình # 4: Quả dưa hấu

Nghe nói “thụ tinh nhân tạo” tưởng đâu khó khăn, nhưng thực ra rất dễ dàng... Chỉ cần lấy một cái tăm quấn bông gòn (hoặc một cái coton tige để ngoáy tai) quệt vào phần phấn hoa của hoa đực, sau đó quệt vào hoa cái, thế là xong... Quên đi vài hôm, một buổi sáng đẹp trời, nhìn đến cây dưa mọc lan cả ra đường đi và thấp thoáng nép dưới những lá xanh mơn mởn là quả dưa hấu xinh đẹp. Chúng ta chỉ còn việc ngồi chờ quả dưa hấu to lên, da dưa bóng lên, đập vào nghe bịch bịch là mọi người đều hài lòng vì trưa nay khi trời nắng nóng, chúng ta sẽ lấy ra từ tủ lạnh mang  cho cả nhà  cùng thưởng thức một món vừa tráng miệng vưà giải khát, những miếng dưa hấu đỏ tươi, ngọt và mát lạnh.

Vài năm gần đây, chúng ta còn thấy xuất hiện một loại dưa hấu mới màu vàng, nghe nói cũng khá ngọt nhưng không ngon bằng dưa đỏ và nhất là không đúng với “truyền thống” dưa đỏ. Dưa hấu đỏ thường hình tròn màu xanh thẫm, hình tròn dài thì thường vỏ mầu nhạt hơn một chút và xọc thấy rất rõ.

Còn một điều chúng ta cần nhớ là khi đi ngang vườn dưa nhớ đừng sửa giầy!

Quản Mỹ Lan

Dalat en Provence, 30 tháng 8 năm 2006    

Trở về Trang Chính