MỘT BÀI HỌC HAY, MỘT KỶ NIỆM ĐẸP


Tôn Thất Bàng

22 tháng 12 năm 2005

  

Lời người dịch: Trong đầu thập niên 60 (1961-1964) khi tôi còn là sinh viên Trường Quốc Gia Thương Mại Saigon tôi được một cô giáo dạy tiếng Anh dạy cho tôi một bài thơ mà sau nhiều năm tháng tôi vẫn còn ưa thích vì nó là một bài thơ hay và cũng là một kỷ niệm đẹp của thời còn cắp sách đến trường. Mới đây tôi tình cờ gặp lại bài thơ này trong một quyển sách ghi nhận những bài thơ mà người Mỹ cho là hay nhất. Vì óc tò mò nên tôi lật sách ra xem. Như một cái duyên đã sắp đặt từ trước tôi lật ra đúng bài thơ ấy. Tôi cầm sách đọc lại bài thơ một cách say mê. Tôi định mua quyển sách để về xem lại bài thơ và dịch ra tiếng Việt để chia sẻ cùng đồng hương, đồng bào người Việt nhưng sau đó tôi nghĩ tôi có thể tìm thấy bài thơ này qua “internet”. Thế là tôi đã làm được hai việc: tìm được bài thơ và dịch nó ra tiếng mẹ đẽ của mình. Tôi biết tôi không phải là thi sĩ nên không dịch thành thơ như sự trông đợi của chính mình và của bạn đoc. Do đó, mong bạn đọc thông cảm về mặt hình thức có thể có nhiều sơ sót và hiểu cho cái ý của tôi muốn chuyển đạt nội dung của bài thơ để cùng chia sẻ cái hay của bài thơ tôi có thể nói “bất diệt” này. Và cũng vì bài thơ quá nỗi tiếng, có thể cả thế giới đều biết đến qua nguyên bản tiếng Anh, nên tôi đồng thời ghi lại dưới đây một bên bằng Anh ngữ của chính tác giả và một bên là tiếng Việt tôi xin mạo muội dịch, với hy vọng cả Anh lẫn Việt sẽ đem lại lợi ích tinh thần cho cả bạn đọc tiếng Anh lẫn bạn đọc tiếng Việt.

IF…

 

 

If you can keep your head when all about you
Are losing theirs and blaming it on you,
If you can trust yourself when all men doubt you
But make allowance for their doubting too,
If you can wait and not be tired by waiting,
Or being lied about, don't deal in lies,
Or being hated, don't give way to hating,
And yet don't look too good, nor talk too wise:

 

If you can dream--and not make dreams your master,
If you can think--and not make thoughts your aim;
If you can meet with Triumph and Disaster
And treat those two impostors just the same;
If you can bear to hear the truth you've spoken
Twisted by knaves to make a trap for fools,
Or watch the things you gave your life to, broken,
And stoop and build 'em up with worn-out tools:

 

If you can make one heap of all your winnings
And risk it all on one turn of pitch-and-toss,
And lose, and start again at your beginnings
And never breath a word about your loss;
If you can force your heart and nerve and sinew
To serve your turn long after they are gone,
And so hold on when there is nothing in you
Except the Will which says to them: "Hold on!"

 

If you can talk with crowds and keep your virtue,
Or walk with kings--nor lose the common touch,
If neither foes nor loving friends can hurt you;
If all men count with you, but none too much,
If you can fill the unforgiving minute
With sixty seconds' worth of distance run,
Yours is the Earth and everything that's in it,
And--which is more--you'll be a Man, my son!

 

 

Rudyard Kipling

 

NẾU…

 

Nếu có thể giữ lòng bình tĩnh

Khi chung quanh giận dỗi trách con,

Nếu tự tin mà chẳng được tin

Cứ để cho họ mặc tình không tin,

Nếu đợi chờ vẫn không nản chí,

Hay bị người dối trá, ghét ghen,

Cũng đừng dối trá, ghét ghen,

Và đừng tỏ vẻ tốt, khôn quá nhiều:

 

Nếu có mơ, đừng nô lệ nó,

Và suy tư, chớ có chủ tâm,

Đại thắng, đại nạn, được, thua

Xem hai thứ ấy là phường bịp gian;

Nếu nhẫn chịu lời ngay con nói

Bị kẻ gian bóp méo gạt người,

Hay nhìn công sức cả đời,

Sụp đổ, gãy ngã, khom người dựng lên:

 

Nếu chồng chất được nhiều thắng lợi

Nhưng thua đi trong một lần chơi,

Khi thua, làm lại từ đầu

Chứ đừng than thở âu sầu vì thua;

Nếu ép buộc tâm can phục vụ

Sau thời gian chúng đã mất đi,

Cố bám lấy khi chẳng còn chi

Ngoại trừ Ý Chí bảo: “Đừng buông trôi!”

 

Nếu đạo đức dù nơi ô hợp,

Hay tự nhiên dù bước cùng vua,

Nếu thù, bạn không làm thương tổn;

Nếu tin người nhưng chớ quá tin,

Nếu dùng một phút không tha

Sáu mươi giây đáng để qua quãng đường,

Đất này, tất cả về con

Và hơn thế nữa, con còn thành Nhân!

 

Người dịch: Tôn Thất Bàng

(Sacramento, ngày 18 tháng 11 năm 2005)

 

Trở về Trang Chính