|
“Vườn ai mượt quá xanh như ngọc
Lá
trúc che ngang mặt chữ điền” Màu
ngọc trúc trong thơ Hàn Mặc Tử sẽ còn xanh biếc đến muôn
đời…Vâng,“ngọc trúc” theo cách gọi của người Huế xưa.“Màu nền”
nguyên sơ của những khu vườn - hiếm hoi dần theo nhịp sống xô bồ
- vẫn phần nào còn lưu dấu đến ngày nay.
Trong
quán tính thưởng ngoạn đơn giản của người đời, biên giới giữa
hoa và lá tưởng như không phải cần phân biệt.Rất lắm khi, “hoa
lá” đã trở thành chung nhất.Lá, khiêm tốn nhường cho hoa mọi ưu
ái nâng niu và ngợi ca huyền thoại…Những huyền thoại chỉ để dành
múa bút làm văn, lắm khi vượt xa ngoài thực tiễn.
“Miếng trầu là đầu câu chuyện”.Có
thể nói, vườn Huế truyền thống không thể thiếu dáng đứng của dăm
ba ngọn cau và một đôi khóm trầu xanh ẩn khuất.Mọi nghi lễ cổ
truyền đòi hỏi sự hiện diện của những ngọn lá nồng nàn kia.Hoa
có thể thiếu vắng hoặc tuỳ tiện, bất kỳ.Nhưng ngược lại, trầu và
cau bất khả…
Một mâm trầu, phẩm
vật tối thiểu đủ để hai gia đình từ chỗ xa lạ nhau trở thành cật
ruột, thông gia.Đấy là lúc sự tồn tại mọi loài hoa, dù cao sang
đến đâu cũng cầm bằng vô vị.Lá - thật bất ngờ - trở thành giá
trị của ấn chứng tối cao không gì thay thế nổi.Những ngọn lá
trầu đơn sơ ấy đã ấn chứng cho biết bao giềng mối tình thân
trong cộng đồng xã hội…
Điển
tích “trầu cau” từ ngàn xưa khiến những ngọn lá dường như
tầm thường ấy - như một thông điệp bất thành văn - lưu giữ mãi
bài học cổ điển suốt mấy ngàn năm chưa dễ đã phai nhoà.Bài học
làm người luôn được “nhẩm lại” trên cửa miệng người đời khi giao
tiếp cùng nhau.Đạo nghĩa.
“Dĩ
thực vi tiên”.Lấy ăn làm đầu ư ?
Câu chữ xưa để lại vẫn còn đây song có khi, ta chưa hẳn đã đi
sâu vào thâm ý của tiền nhân.Khi “miếng trầu là đầu
câu chuyện” thì lời khuyên “Dĩ thực vi tiên”
kia bỗng nhiên thành sâu sắc…Ăn miếng trầu và mời nhau thứ phẩm
vật đơn sơ ấy chắc hẳn không phải để no lòng.Đấy là cách tỏ bày
thuận thảo, hoà đồng một cách lặng thầm và đơn giản.Thông điệp
bình dân đề cao đạo nghĩa và thuỷ chung như
nhất.Sự sẵn sàng cho những mối chân tình trao gởi, sẻ chia …
Phải
chăng ? Để thật sự “Cái ăn làm đầu” ấy được tựu thành mặt
ý nghĩa sâu xa, tưởng không dễ trong cuộc sống đa đoan đầy phức
tạp.Từ đó, nghĩa lý “ăn” đã không còn dung tục, hẹp hòi…Để biết
“têm, gói”đúng nghĩa một miếng trầu, người xưa còn nghiêm
túc bảo nhau“học ăn, học nói, học gói, học mở”.Vâng,
cái học về đạo
nghĩa, ân tình thật mênh mông chẳng ai tự cho mình đã tinh
thông, hoàn mãn.
Lá bồ
đề.Những gốc cây cổ thụ ẩn mình bên biết bao mái chùa rêu phong
xứ Huế.Có ai đứng thật lâu dưới một tán lá đặc biệt kia nghe
muôn chim ríu rít ? Đấy cũng là lúc thực sự thấy cõi lòng đầy
thanh thản, bình an.Không tán lá nào xanh, đẹp đầy đặn như tán
lá bồ đề.Cảm nhận thật nhiều, ta mới nhận ra rằng dẫu với biết
bao hoa kiểng đi nữa thì không gian vườn chùa vẫn không thể
thiếu một gốc bồ đề cổ thụ.
Nhà thiền chuyên
giải trừ thanh, hương, vị…đem chúng sinh thoát ra khỏi
quấy nhiễu của căn trần, phiền não.Bồ đề, không hương hoa và là
loài cây từng được bậc Đại giác chọn làm nơi gần gũi.Những ngọn
lá kỳ lạ, không khác hình quả tim mang ấn tượng siêu thoát từ
hơn 25 thế kỷ đến ngày nay.“Tâm bồ đề”.Sự tôn quý
không thị hiện qua hương hoa rực rỡ.Những ngọn lá tượng trưng
thanh tịnh và đức từ bi bát ngát.Hình ảnh nhà sư thong thả quét
lá cội bồ đề bên triền đồi, dốc núi từ lâu đã nằm trong tiềm
thức của Huế…
Liên
diệp.Lá sen…Hồ Tịnh tâm trong
Thành nội vào những tháng mùa hè, khi hoa đã biến thành từng đài
gương đơm hạt.Lá sen bây giờ không non màu như trong tháng
giêng, hai.Lá sen già, đẹp thứ màu sắc chỉ tìm ra trên nước men
xưa, đồ cổ…Nhạt và bóng mịn hơn sắc “vỏ cua” nhưng đậm và nhuận
trơn hơn màu xanh “lá mạ”.Đấy là thứ màu xanh “lục hà” hơi đậm
cho cảm giác hiền hoà, hết sức an nhiên.
Một
ngọn gió lướt qua hồ, phả vào tận linh hồn ta hơi mát đẫm đầy
hương vị từng ngọn lá sen kia…Thứ cảm giác chưa từng nghe diễn
tả nên lời.Ta chợt hiểu, vì sao ? Các bậc đế vương trước đây rời
hoàng cung để lặng lẽ đến đây, tìm ổn định tâm hồn.Vâng, hoa chỉ
nở định kỳ nhưng sắc “lục hà” lá sen không mấy khi thiếu vắng
nơi nầy.
Những
chiếc lá sen tròn, to “ngưỡng thiên” đọng lại không ít những hạt
sương tinh khiết của đêm trường.Dưới nước, trên trời.Một chòi
nhỏ nhô lên giữa ngàn sen và chiếc ghe nan thả lững mặt hồ…Lão
già canh hồ với ngọn đèn và bếp dầu leo loét trong sương.Đun trà
bằng thứ nước được thu gom từ những chiếc lá “ngưỡng thiên” kia,
người độc ẩm giữa trăng sao khi bình minh vẫn còn chưa hé lộ.
Không
một ngọn lá nào như sen, đủ lớn để tự gói lấy những bông hoa
chính nó.Người ta ngắt hoa, thêm ngọn lá úp xuống và rồi buộc
túm lại tất cả bằng lạt tre chuốt nhỏ.Chục hoa cúng Phật đã sẵn
sàng cho quý khách ghé qua…
Gần gũi
hơn hết, phải chăng là lá chuối trong vườn.Bao nhiêu hình ảnh
quê hương là cũng bấy nhiêu lần sắc lá kia ẩn hiện…
“Gió
lay bụi chuối sau hè
Mẹ
già tựa cửa nghe ve kêu sầu”.Người
phụ nữ Huế đi làm dâu xứ người, trọn một đời tận tuỵ chồng con.Để
rồi trong cuộc sống ngô khoai, dẫu có lúc :
“Cắn
tàu lá chuối che mưa
Hai
ta có cực cũng chưa ướt đầu”.
Quả
thực không còn lời khuyến khích, động viên nào cụ thể mà thiết
tha yêu thương hơn thế…
Khi Tết
đến xuân về cũng là lúc những tàu lá chuối được bàn tay người
phụ nữ công phu gom góp khắp vườn.Lá Bồ ngót(Bông ngọt)giã nhừ,
chắt lấy nước màu xanh, dịu và đượm mùi vườn tược…Gạo nếp thơm
đem nhuộm.
Đêm trừ
tịch, những đòn bánh cổ truyền dân tộc và ánh lửa lung linh khắp
mọi nhà, đây đó…Phải chăng ? Khi khai mở ngày đầu tiên năm mới,
cũng là lúc ta trịnh trọng khai mở chính thứ lá ấy vào giờ phút
thiêng liêng, đầy cảm xúc xuân về.Những đòn bánh mang quá nhiều
ý nghĩa thân thương…Từ mỗi hạt nếp thơm tho cho đến tàu lá chuối
trong vườn.
Phải
chăng ? Duy nhất những tàu lá chuối mộc mạc hiền lành ấy mới là
thứ lá ta tiếp xúc đến hai lần khi xuân về Tết đến…Một, để kết
thúc năm cũ và một, để bắt đầu một năm mới an lành, thịnh
vượng.Ngọn lá ấy trao gửi đến mọi nhà lời chúc xuân thầm lặng:
Có trước, có sau “thuỷ chung như nhất”.
(Thành nội -
Huế.Tết Mậu Tí 2008)
Trần Hạ Tháp
Trở về Trang Chính
| 