|
Trong
những năm qua, chúng ta thường nghe cụm từ “chính phủ của dân,
do dân và vì dân” được lặp đi lặp lại bởi cả hai phía trong cuộc
tranh luận về dân chủ tại Việt Nam. Người viết bài này xin mạo
muội trình bày bối cảnh lịch sử của bài diễn văn mà vị tổng
thống thứ mười sáu của Hoa Kỳ đã đọc nhân lễ khánh thành nghĩa
trang quốc gia Gettysburg, trong đó đã xuất xứ một châm ngôn
chính trị được nhiều người trích dẫn..
Gettysburg là tên một thành phố nhỏ của bang Pennsylvania, thuộc
về lãnh thổ miền Bắc trong cuộc nội chiến Nam-Bắc cuả Hoa Kỳ.
Từ mùa xuân 1863, quân miền Bắc và quân miền Nam quần thảo nhau
trên một điạ bàn rộng lớn hai bên bờ sông Potomac. Mặc dầu với
một quân số 75 ngàn, đối đầu với 125 ngàn Bắc quân, tướng Robert
Lee của miền Nam quyết giữ thế tiến công, đưa quân vượt sông
Potomac, dàn trải trên một vòng cung dài 80 km ở miền nam
Pennsylvania. Lee bất chấp sức ép lớn lao của quân miền Bắc
luôn đè nặng lên cánh phải của quân mình. Vào ngày 1-7-1863, một
sư đoàn Nam quân tiến vào thành phố Gettysburg lùng sục tìm
giày, rồi đụng độ với hai lữ đoàn kỵ binh của Bắc quân ở phía
đông bắc của thành phố. Cả hai địch thủ đều xin quân tiếp viện.
Thế là như những mảnh sắt vụn bị thu hút vào một viên nam châm,
hai đại quân hội tụ vào chiến địa này. Đánh nhau ba ngày liên
tiếp, quân miền Nam thiệt hại rất năng nề sau những đợt tiến
công táo bạo nhưng bị đẩy lui, trong khi quân miền Bắc vẫn giữ
được phòng tuyến. Sáng ngày 4 tháng 7 là ngày Quốc khánh Hoa
kỳ, cả hai đội quân đều mệt mõi, binh lính chỉ còn chống lên vũ
khí để lấy sức. Nếu quân miền Bắc phản công lúc đó, có thể họ
đã gây thiệt hại to lớn cho quân miền Nam, một sự thiệt hại vượt
ngoài tầm mức có thể gượng dậy được. Nhưng tướng tư lệnh George
G. Meade của Bắc quân đã do dự và để mất cơ hội. Ngày 5-7 Lee
rút quân về vùng an toàn. Lần đầu tiên tướng Lee rõ ràng bị
đánh bại trên chiến trường. Gettysburg đánh dấu một bước ngoặc
quan trọng trong nội chiến Hoa Kỳ, vì sau đó quân miền Nam không
còn dám xâm nhập miền Bắc.
Hơn bốn tháng sau, ngày 19-11-1863, Tổng thống
Abraham Lincoln đến làm lễ khánh thành cho một nghĩa trang quốc
gia trên phần đất của chiến địa Gettysburg. Tại đây ông đọc một
bài diễn văn chỉ dài trên 2 phút đồng hồ, trong đó có cụm từ bất
hủ, “chính phủ của dân, do dân và vì dân.” Giá trị văn chương
của bài diễn văn nội tại ở một bút pháp vừa giản dị, trong sáng,
vừa súc tích. Nhưng cái sâu sắc mà người đời có thể phát hiện ở
nhân cách của Lincoln là đức tính khiêm cung của một nhà lãnh
đạo. Mặc dù khói lửa chiến tranh giữa hai miền Nam, Bắc vẫn còn
rất khốc liệt, nhưng suốt bài diễn văn Lincoln không có một lời
đả kích dành cho phía miền Nam theo giọng điệu chiến tranh tâm
lý mà chúng ta thường thấy trong các cuộc xung đột vũ trang xưa
nay.
|
Gettysburg Address
Speech at the
Dedication of the National Cemetery at Gettysburg
November 19, 1863
Abraham Lincoln
Four score and
seven years ago our fathers brought forth upon this
continent a new nation, conceived in liberty, and
dedicated to the proposition that all men are created
equal. Now we are engaged in a great civil war, testing
whether that nation, or any nation so conceived or so
dedicated, can long endure. We are met on a great
battlefield of that war. We have come to dedicate a
portion of that field as a final resting-place for those
who here gave their lives that that nation might live.
It is altogether fitting and proper that we should do
this. But in a larger sense we cannot dedicate, we
cannot consecrate, we cannot hallow this ground. The
brave men, living or dead, who struggled here, have
consecrated it far above our poor power to add or
detract. The world will little note, nor long remember,
what we say here; but it can never forget what they did
here. It is for us, the living, rather to be dedicated
here to the unfinished work which they who fought here
have thus far so nobly advanced. It is rather for us to
be here dedicated to the great task remaining before us,
that from these honored dead we take increased devotion
to that cause for which they gave the last full measure
of devotion; that we here highly resolve that these dead
shall not have died in vain; that this nation, under
God, shall have a new birth of freedom, and that
government of the people, by the people, and for
the people, shall not perish from the
earth. |
Diễn
văn Gettysburg
Tổng
thống Abraham Lincoln đọc tại lễ khánh thành Nghĩa trang
Quốc gia tại Gettysburg, ngày 19-11-1863
Tám mươi bảy năm
về trước cha ông chúng ta đã khai sinh trên lục địa này
một quốc gia mới, một quốc gia được thai nghén trong
tinh thần tự do và được cống hiến cho triển vọng là mọi
người sinh ra đều bình đẳng. Bây giờ chúng ta đang lâm
vào một cuộc nội chiến lớn, thử nghiệm xem thử quốc gia
này, hay bất cứ quốc gia nào được thai nghén như thế hay
được cống hiến như thế, có thể trường tồn hay không.
Chúng ta đang tề tựu trên một chiến trường lớn của cuộc
chiến này. Chúng ta đến đây để hiến dâng một phần của
chiến địa làm nơi an nghỉ cuối cùng cho những người đã
hi sinh tính mạng nơi đây để cho quốc gia này sống còn.
Đây cũng là một việc phù hợp và chính đáng mà chúng ta
phải làm. Nhưng trong một ý nghĩa rộng lớn hơn chúng ta
không đủ tư cách để hiến dâng, chúng ta không thể thánh
hóa, chúng ta không thể tôn vinh vùng đất này. Những
chiến sĩ can trường, hiện còn sống hay đã chết, những
người chiến đấu nơi đây, đã thánh hóa nó vượt quá tầm
mức mà khả năng thấp hèn của chúng ta có thể thêm hay
bớt. Thế giới sẽ ít lưu ý, thậm chí không nhớ lâu,
những điều chúng ta tuyên bố nơi đây; nhưng họ sẽ không
bao giờ quên được những gì mà các chiến sĩ anh dũng đã
làm nơi đây. Nói đúng hơn, là chính chúng ta, những
người sống, phải quyết tâm theo đuổi công tác hãy còn
dang dở, một công tác mà các vị tham chiến nơi đây đã
cao cả tiến hành cho đến ngày hôm nay. Nói đúng hơn,
chúng ta đến đây nguyện nêu cao quyết tâm dành cho
nhiệm vụ to lớn còn lại trước mắt, và nhằm tiếp nối sự
nghiệp của các anh linh hiển hách, chúng ta nguyện sẽ
tận tụy hơn nữa cho chính nghĩa mà các vị ấy đã tận tụy
phục vụ đến hơi thở cuối cùng; chúng ta cương quyết rằng
các liệt sĩ đã không hi sinh vô ích; rằng quốc gia này,
dưới sự quan phòng cuả Thượng Đế, nhất định sẽ khai sinh
nền tự do, và rằng chính phủ của dân, do dân và vì
dân nhất định sẽ không biến mất khỏi mặt địa
cầu. |
Trở về Trang Chính
|