Lời Người Viết: "Thử Bàn Lại Vấn Đề Khổng Giáo" là nhận định và ý kiến cá nhân của người viết mà thôi. Đúng hay sai còn tùy kinh nghiệm và sự thẩm định của mỗi độc gỉa. Ngòai ra, Khổng Giáo là một đề tài rất lớn. Bài viết này chỉ như hòn sạn nhỏ rơi vào một hồ nước bao la! Mọi ý kiến phê bình xin gửi thẳng về địa chỉ của tác giả.

* * *

Khổng Tử và đạo lý nho giáo (Khổng Giáo), đã cũ trên 2500 năm, đã được bàn đi bàn lại quá nhiều qua lịch sử và sách vở trong vấn đề giáo hóa từ vua tới dân. Bây giờ lại đem ra bàn thêm, có thể là việc chẳng ích lợi gì giữa thời buổi này.  

Ngay sau khi liệt cường vào xâu xé Trung Hoa bắt đầu từ 1899, (từ loạn Thái Bình Thiên Quốc – “Boxer’s Rebellion”), họ ra vào Trung Hoa dễ dàng như lấy món đồ trong túi ra.  Người Trung Hoa với vài ngàn năm văn hiến và lịch sử bị chế riễu khắp thế giới về cách “sống thiếu vệ sinh” và hình ảnh “đầu cạo trọc” với cái “đuôi sam dài.”  Cũng vào khỏang thời điểm này (giai đọan thuộc địa), ở ngoài Trung Hoa, người Trung Hoa (cũng tương tự như người Việt) được cư xử như đồng hạng với xúc vật (!)

Người dân Trung Hoa và các dân tộc chịu ảnh hưởng của Trung Hoa bắt đầu nhận thấy rằng Khổng Tử và triết lý của ông đã là nguyên nhân chính biến phần lớn dân Á châu thành nạn nhân của chế độ thuộc địa.

Trung Hoa đã là một con bệnh ốm qúa lâu sắp chết, bây giờ bắt đầu biết dùng thuốc uống để tỉnh táo và khỏe mạnh lại từ từ. Việt Nam cũng theo gót Trung Hoa (từ cái xấu đến cái tốt!)

Nhìn vào văn hóa tây phương, nó cũng không hẳn là hoàn hảo:

“Coi quá trọng vật chất, cá nhân chủ nghĩa, gía trị gia đình lỏng lẻo, thiếu khái niệm về thiên nhiên và vấn để bảo tồn thiên nhiên, dửng dưng trước những tệ nạn của xã hội mà chính mình đang sống.” 

Tuy nhiên, triết lý của Khổng Tử cũng có nhiều khuyết điểm cần được xem lại:

“Hệ thống giáo dục theo ảnh hưởng Khổng học chỉ theo một khuôn khổ cũ đã có sẵn.  Những ý kiến muốn thay đổi cái khuôn khổ này chẳng những đã không được chấp nhận mà còn bị xem là một “tội phạm” nữa (?)   Khổng học không  để cho tự do cá nhận được cơ hội phát triển, không thể mở đường cho sự thành đạt của các khoa học gia lỗi lạc, người có thể phát minh, bày ra những phương cách thực tế phụng sự đời sống, hạnh phúc của nhân loại.”

Sự tiến hoá, sự sinh tồn và vinh quang của dân tộc Việt hoàn toàn tùy thuộc vào sự can đảm của người lãnh đạo mạnh dạn, biết làm giảm thiểu sự xiết chặt của tinh thần nho giáo trong sống của dân Việt.

Một dân tộc sinh tồn được sau những chịu đựng triền miên của lãnh đạo ngu xuẩn, chiến tranh vô nghĩa, thời tiết khắc nghiệt, thiên tai, đói khát… bởi vì dân tộc đó có một “khả năng” chịu đựng đặc biệt mà ngay chính dân tộc đó cũng không hiểu là cái gì? tại sao?  Tuy nhiên phải hiểu hai vấn đề của sự sinh tồn: “sống sót một cách mạnh giỏi” và “sống sót một cách tàn tật” hòan tòan khác hẳn nhau. Phải nhìn nhận, Khổng học đã giúp cho dân Trung Hoa (và dân Việt Nam) có cái khả năng “sinh tồn một cách tàn tật” này! 

Khổng học đặt ra vấn đề hệ thống hóa chặt chẽ các kỷ luật (đạo lý) trong đời sống.  Phim “Cái Lồng Đèn Màu Đỏ” (The Red Lanterns) là một trong những thí dụ điển hình của sự sắp đặt này.  Những người đàn bà (vợ) toa rập với đàn ông (chồng) để hành hạ, và có lúc giết, những người đàn bà khác trong cái bối cảnh “chồng chúa vợ tôi.”  Một nàng hầu đã kết luận việc làm xấu xa của mình là “việc gì phải làm sẽ phải được làm…”

Cái ghê sợ nhất của vấn đề kỷ luật này là con người đối xử với nhau một cách tàn nhẫn là vì con người “được phép” làm những điều xấu mà Khổng học đã làm thành khuôn thước.  Đó là chuyện “phải đạo!”  Những con người ngu muội được dậy dỗ để hiểu như vậy!

Những nàng hầu (trong phim “Cái Lồng Đèn Màu Đỏ”) hiểu sự dậy dỗ của Khổng học là “xã hội có tôn ti trật tự.”  “Tôn ti trật tự” nghĩa là xã hội đã được Khổng giáo chia ra thành nhiều giai cấp.  Mỗi người một khi đã được xếp hạng ở giai cấp nào rồi,  thì họ “được phép” hành hạ, hoặc nếu cần, tiêu diệt những cá nhân ở cái giai cấp thấp hơn!  Thật ghê tợn!  Sự ghê tợn này cũng xẩy ra trong nhiều xã hội quân chủ khác ở tây phương.  Tuy nhiên, ớ Á châu, nhất là Trung Hoa và Việt Nam, Khổng Tử hợp thức hóa và rộng rãi truyền bá cái sự “ghê tợn” này.

Khổng giáo cho nhân vật “đàn ông” trong gia đình và xã hội cái quyền tối thượng. Thật là vô duyên vô lý! (Nên biết Việt Nam thu nhập Khổng giáo chứ không bị bắt buộc phải theo Khổng giáo!)

Sự khôn ngoan đáng lẽ phải là sự thu góp và xử dụng đúng lúc, đúng cách các tâm lý thông thường, các khoa học thiết thực!  Không phải là sự lập lại cho đúng các bài vở (Khổng học) cũ!

(Nên biết, một phần không nhỏ liên quan đến đặc thù văn hóa của một dân tộc dẫn từ tôn giáo của dân tộc đó! Chứ không riêng gì các học thuyết hay tư tưởng đưa nhập vào từ bên ngòai)  

Chính trị gia ở các nước tân tiến, muốn thành công, phải được sự ủng hộ của đa số (50% cộng 1 phiếu thật sự dân chủ) chứ không phải vì sự đề cử hay chiếm đoạt bằng vũ lực.  Vấn đề này cũng cần được thấy ở Việt Nam (và Trung Hoa) nếu sự tiến bộ của quốc gia, chứ không phải sự phù vinh của một nhóm người, là quốc sách!

Loại lãnh đạo tồi tệ nhất là “lãnh đạo làm dân sợ.”   Loại lãnh đao tồi tệ thứ nhì là “lãnh đạo bị dân ghét.” “Lãnh đạo tốt” phải là loại “lãnh đạo được dân thương mến.”

Lãnh đạo bất chính (chính quyền dã man) con nguy hiểm hơn là sát nhân.  Một hôm Khổng Tử và một đám để tử đi qua đường ở một xứ nọ, thấy một người đàn bà ngồi khóc bên những ngôi mộ mới đắp.  Khổng Tử cho học trò đến hỏi thăm.

Người đàn bà nói:

“Chồng, rồi đến bố chồng, rồi đến con của tôi đã lần lượt bị cọp giết.”

Khổng Tử hỏi:

“Lý do tại sao chị lại không dời đến vùng khác làm ăn sinh sống mà chịu ở mãi đây để chồng, cha và con phải bị cọp giết? “

Người đàn bà trả lời:

“Ở đây quan lại không hà hiếp dân chúng!”

Khổng Tử quay lại nói với đám đệ tử:

“Các còn nhớ điều này. Chính quyền hà khắc còn đáng sợ hơn là cọp dữ!”

Bài học nho nhỏ này có thể dùng làm một tấm gương thật lớn để quan lại (hay người đang cầm vận mạng của dân) tự soi và xem xét lại sự trị dân, chính sách của mình như thế quái nào mà thay vì dân thà chịu chết bám với đất nước đến cùng chứ không chịu bỏ đi; ngược lại, người dân lại phải chấp nhận cả sự chết để bỏ quê cha đất tổ ra đi hàng lọat?  Người tây phương gọi vấn đề “ra đi” này là “bỏ phiếu bằng chân” là vậy.

Như thế, về chính trị Khổng học ít ra cũng có nhiều cái rất tốt nên giữ lại.  Khổng Tử đã dạy người cai trị một cách thật đơn giản:

“Vua và quan lại phải trị dân với lòng nhân và lễ không phải bằng bạo lực.  Có như thế thì vua và quan sẽ không phải sợ gì cả! Công vụ của lãnh đạo là dẫn dắt dẫn, không phải để hành hạ, để giết dân!”

Lịch sử Trung Hoa và Việt Nam đã nhiều lần chứng minh rằng sự “lãnh đạo tàn nhẫn” với dân không thể nào kéo dài lâu và sẽ bị “kết thúc một cách tàn nhẫn” không kém!

Về đạo lý, Khổng Tử dạy dân:

“Thờ phụng cha mẹ.  Làm việc phải chứ không vì lợi. Đừng làm cho người khác cái gì mà mình không muốn người khác làm cho mình.” 

Còn chân lý nào sáng tỏ hơn lời dậy đạo lý này?

Tuy nhiên cần sửa lại quan điểm chính trị và hành động chính trị của Khổng Tử là lãnh đạo không phải vì thiên mệnh (số trời) mà là vì sự anh minh sáng suốt! 

Lãnh đạo anh minh là lãnh đạo tất thắng.

Xin góp vài lời thô thiển, múa rìu qua mắt thợ!

Trần Văn Giang

Ý kiến, phê bình xin gửi về: tranvangiang@khoahoc.net

 Trở về Trang Chính