Nhà cháu xin mau mắn lưu ý quí cụ đây không phải là bài viết về “Chuyện Tình Buồn” hay “Câu Chuyện Thương Tâm” mà là chuyên tạp nhạp nói riêng về chữ “BUỒN.”  Quí cụ nào cảm thấy không có thời giờ cho lọai chuyện lảm nhảm này thì có thể thong thả lật qua trang khác.  Không có ai phàn nàn; không có gì thiệt hại gì cả.

Buồn (nếu cộng thêm cái đói nữa thì càng tốt !) là nguồn cảm hứng vô tận cho thi sĩ, nhạc sĩ sáng tác lênh láng.  Buồn phần lớn gây ra từ sự mất mát một cái gì thương, quí của mỗi người : cha mẹ qua đời, mất tình nhân, mất vợ, mất con, mất việc, mất của, mất nhà, mất… nước… mất hết sạch; hay là có một chuyện không may, bất hạnh xẩy đến : thi rớt, bệnh tật, tai nạn…  Buồn không phải là của riêng của mấy ông nghệ sĩ, văn thi sĩ.  Quí cụ đôi khi cũng cảm thấy buồn, cũng gặp chuyện buồn.  C’est la vie - Cuộc đời là như vậy.  Buồn đôi khi lại cần thiết cho cuộc sống hàng ngày của mỗi người mới óai oăm chứ lị.  Bởi vì phải có nó quí cụ mới hiểu được thế nào là hạnh phúc, là may mắn.

Thời gian buồn có thể ngắn hay dài tùy mỗi hòan cảnh.  Nhưng vấn đề cực đoan của buồn là sự buồn triền miên, sự rầu thúi ruột thúi gan không chịu ngừng.  Ái chà chà !  Cái mẻ này có thể đưa quí cụ đến trường hợp mà các chuyên gia y tế gọi là “trầm cảm (depression).”   Nhiều người trong chúng ta mặc dầu cũng đã biết đọc biết viết, chẳng phải là mù chữ; có ăn học đàng hòang, không phải là ngu muội (Vâng ! kể cả nhà cháu) vẫn còn hiểu lờ mờ về cái “chùm” chữ lạ lùng này. Nhà cháu nhờ ơn thầy phước chủ có công việc làm ăn tương đối nhẹ nhõm một tí; thành ra cũng “quởn,” sau đây sẽ cố gắng dành chút thời giờ tìm hiểu một chút dùm quí cụ về cái “chùm” này làm phước (??? ) Nhiều đọc gỉa coi cái việc “làm phước” này của nhà cháu là “rửng mỡ.”  Nhà cháu cũng hỉ xả xí xóa không sao đâu !

Văn hóa Á châu của nhà ta dù sao vẫn còn có cái nhìn phiến diện về vấn đề “trầm cảm,” không xem trầm cảm là một chứng bịnh suy nhược tâm lý cần phải được chữa trị, mà lại xem đó như là “sự yếu đuối, nhu nhược” chỉ dành cho “nhi nữ thường tình…”  Nguyên nhân gây trầm cảm thường phải là một biến cố, một thay đổi xúc động mạnh hay là sự lo âu phiền muộn trường kỳ, ngày này qua ngày khác.  Xúc động và phiền muộn này chi phối hòan tòan các sinh họat hàng ngày của quí cụ.  Triệu chứng sẽ là sự mệt mỏi chán nản, đăm chiêu tư lự, sụt cân, mất ngủ triền miên (hoặc ngủ li bì hay chỉ ngủ lơ mơ mê sảng), họat động rời rạc, bất lực hoang mang, mặc cảm tội lỗi, đầu óc tối đen, yếm thế chán đời…  Những triệu chứng đã kể có thể còn kèm theo các dấu hiệu như lơ là buông trôi mọi việc ngay cả những họat động mà trước đây quí cụ vẫn thấy rất thích làm (và làm đến chết bỏ !) cáu kỉnh vô cớ và đầu óc lờn vờn ý định tự tử…  

Chẳng may mà quí cụ thấy cái nguyên nhân lẫn triệu chứng mà nhà cháu vừa liệt kê dài giòng sao mà nó hao hao giống tình trạng sức khỏe hiện thời của quí cụ; thì nhà cháu xin cụ bỏ chút thời giờ rã rượi của cụ để đi gặp bác sĩ chuyên ngành tâm thần, nói với họ tất cả những điều u uẩn, uất ức khổ đau của cụ ra.  Cũng còn may là bây giờ khoa học đã có cách trị liệu đàng hòang rồi.  Không còn ấm ớ quờ quạng như thủơ trước.   Đừng có mất thời giờ đóan mò hay tự chẩn bệnh lấy một mình rồi uống ào ào ba cái thứ thuốc vườn tầm bậy tầm bạ bỏ mạng lảng xẹc - như trường hợp của thi sĩ Hàn Mặc Tử.  Nên biết, theo tài liệu mới nhất cung cấp từ ông Nguyễn Bá Tín em ruột của thi sĩ Hàn Mặc Tử (tên thật là Nguyễn Bá Trí), thì thi sĩ chết bất đắc kỳ tử vì sau khi phát giác thấy mình bị bệnh cùi, thi sĩ quá sợ sệt, lo âu (hồi nào đến giờ bịnh nhân cùi đều bị kỳ thị chết bỏ !) uống ba thứ thuốc vuờn của mấy anh lang băm đường hẻm làm hư hết lục phủ ngũ tạng; chứ không có ai từ khi phát giác ra bệnh cùi mà chết trong vòng 5 năm hết trơn hết trọi !  Bệnh này coi vậy mà sống dai lắm (ít nhất cũng 10-15 năm trở lên !)  Nếu không, văn học sử Việt Nam còn có thêm biết bao nhiêu bài thơ bất hủ khác của thi sĩ Hàn Mặc Tử nữa ?  Thi sĩ Hàn Mặc Tử chết lúc mới vỏn vẹn có 28 cái xuân xanh à !  Thật uổng, thật tội nghiệp !

Xin quí cụ ráng mà dze ra xa xa khỏi ba cái vụ buồn bực cực đoan vừa kể dài giòng văn tự đó dùm cho nhà cháu nhờ một tí.  Buồn đến rồi buồn lại đi có sao đâu!  Sau cơn mưa trới lại sang má lị.  Ông Trời có nhiều chiệng để làm; đâu có thời giờ làm mưa gió bão hòai hòai trên đời tư của cụ !  Nghi lực, chí trai, “ọoc môn ọoc miếc” của cụ ở đâu ?  Cất dấu ở đâu rồi, đem ra xài đi để “cố ngăn dòng nước mắt” khi buộc lòng phải đứng trước hòan cảnh ngang trái cay đắng (chỗ này cụ có thể sửa sọan dzô 6 câu được dzồi !)

Bây giờ nhà cháu nói một chút về chuyên buồn của mấy ông thi sĩ.   Các ông thi sĩ tài tình thật !  Các ông này nhìn cái gì cũng thấy ra được cái buồn.  Các bộ phân rời của cơ thể, các động tác của cơ thể đều có thể buồn lúc nào cũng đặng !

“Ngồi buồn” - Đầu tiên là thi sĩ Tản Đà không có chuyện gì làm, ngồi “buồn” viết thơ hỏi trời xin cưới tiên nữ chơi.  Sướng hông ! Ông hạ bút là :

Tình riêng trăm ngẩn mười ngơ,
ngồi buồn lấy giấy viết thơ hỏi trời
xem thơ trời cũng nực cười
cười cho hạ giới lắm người oái oăm.
(Hỏi Vợ - Nguyễn Khắc Hiếu)

Đến “nằm buồn” -  Lại cũng ông Tản Đà nữa  :

Nguyên lúc canh ba nằm một mình,
Vắt chân dưới bóng ngọn đèn xanh.
Nằm buồn, ngồi dậy đun nước uống,
Uống xong ấm nước, nằm ngâm văn…
(Hầu trời - Tản Đà)

Rồi “đứng buồn” - Của Xuân Diệu :

Gió sáng bay về, thi sĩ nhớ;
Thương ai không biết, đứng buồn trăng.
Huy hoàng trăng rộng, nguy nga gió,
Xanh biếc trời cao, bạc đất bằng.
(Buồn Trăng - Xuân Diệu)

Thôi thì “đi buồn” – Của Phạm Thiên Thư

nghe chừng gió cuộn đâu đây
bãi xa tiếng quạ dâng đầy nước sông
ta về người đi buồn không
muà mua hoa trắng cho lòng nhớ em
(Trăng - Phạm Thiên Thư)

Các bộ phận của cơ thể cũng bíết buồn (?) chẳng hạn :

“Mắt buồn” - Nguyên Sa nhìn mắt vợ ông ta buồn, thấy sao nó quen quen, giống giống con gì? 

Hôm nay Nga buồn như một con chó ốm
Như con mèo ngái ngủ trên tay anh
(Nga – Nguyên Sa)

“Tóc buồn”  - Tóc mà cũng biết buồn (!)

Rặng liễu đìu hiu đứng chịu tang
Tóc buồn buông xuống lệ ngàn hàng
Đây muà thu tới, mùa thu tới
Với áo mơ phai dệt lá vàng
(Đây Mùa Thu Tới - Lưu Trọng Lư)

“Ngón tay buồn” -  Cả mười ngón tay đều biết buồn cùng một lúc mới ngầu !

Mười ngón tay buồn chưa ráo lệ
Một cung bạch ngọc náo trường canh
Tay run điệu múa hương rừng thắm
Biển vọng hồi âm ngẩn mắt xanh
(Đàn Thu Tay Ngọc - Đinh Hùng)

“Vai Buồn” thấy nhan nhản.  Liệt kê ở đây chỉ là tượng trưng thôi !

Em đi rồi, sám hối chạy trên môi
những tháng ngày trên vai buồn bỗng nặng
(Áo Lụa Hà Đông -  Nguyên Sa)

Ôi em yêu, em nũng nịu vai buồn
hãy trả chị những u sầu chợt vướng
(Những Cành Tôi Gãy Nửa - Tuệ Mai )

Buồn vì hòan cảnh, thế thái nhân tình :

“Buồn vì thi rớt” -  Tú Xương viết:

Bụng buồn còn muốn nói năng chi?
Đệ nhất buồn là cái hỏng thi.
(Buồn thi hỏng – Trần Tế Xương)

“Buồn Đời” - thì có Nguyễn Công Trứ ngâm nga :

Ngồi buồn mà trách ông xanh,
Khi vui muốn khóc, buồn tênh lại cười.

(Cây Thông - Nguyễn Công Trứ)

Buồn vì cảnh và sự vật chung quanh :

“Cảnh buồn” - Bà Hồ Xuân Hương cảm thấy buồn khi thăm ngôi chùa vắng tanh như sau (nhớ đọc kỹ các chữ nói lái trong bài này!)

Quán sứ sao mà cảnh vắng teo,
Hỏi thăm sư cụ đáo nơi neo?
Chày kình tiểu để suông không đấm,
Tràng hạt vãi lần đếm lại đeo.
Sáng banh không kẻ khua tang mít,
Trưa trật nào người móc kẽ rêu.
Cha kiếp đường tu sao lắt léo,
Cảnh buồn thêm ngán nợ tình đeo.
(Chùa Quán Sứ - Hồ Xuân Hương)

Dòng nước chẩy cũng biết buồn !

Gió theo lối gió, mây đường mây,
Dòng nước buồn thiu, hoa bắp lay...
Thuyền ai đậu bến sông Trăng đó,
Có chở trăng về kịp tối nay?
(Đây Thôn Vĩ Dạ - Hàn Mặc Tử)

 

“Tình buồn” -  Ôi thôi thứ tư sản xa xỉ này nhiều lắm, đủ thứ tình này… tình kia … kể không làm sao mà hết được :

Khi sông lỡ chia dòng
Nghĩa gì đục hay trong
Nói gì trăm bến lạ
Khi tình buồn mênh mông
(Khi Em Làm Biển Dâu - Hà Huyền Chi)

Và khó hiểu nhất là buồn mà không hiểu tại sao (không biết có cần đi khám bác sĩ không nhỉ ???)

Hôm nay trời nhẹ lên cao,
Tôi buồn không hiểu vì sao tôi buồn…
(Chiều - Xuân Diệu)

 

Từ sau ngày 30 tháng 4 năm 1975,  còn có một tập thể lớn cùng một lúc đang mạnh giỏi yêu người yêu đời bỗng nhiên bến thành buồn thiu… thật buồn, buồn dza dziết đó là nhửng “người di tản buồn !”  Như đã nói, buồn là nguồn cảm hứng vô cùng tận cho thi nhân; cho nên ông thi sĩ Hà Huyền Chi đã có lần nhận xét là :

“Sau 30 tháng 4 năm 1975, văn đàn hải ngọai lạm phát thi sĩ !”

Nhà cháu đếm được hơn một nửa số dân di tản đều có khả năng làm thơ, mà thơ nào cũng hay tuyệt cú mèo mới chết người chứ !  Quí cụ cứ thử tìm đọc mục tin tức văn nghệ của báo chí hải ngọai (cho không, miễn phí ở chợ Việt Nam) thì thế nào mỗi báo, mổi kỳ cũng thấy có đăng một vài thi sĩ ra mắt tập thơ mới !

Về phần âm nhạc, chủ đề buồn (tình buồn, đời buồn, cảnh buồn…) rất phổ thông đối với các nhạc sĩ sáng tác.  Riêng cá nhân nhà cháu thấy có các bài ca buồn sau đây là được ưa chuộng nhất :

Thứ nhất là bài “Buồn ơi xin chào mi” của Nguyển Ánh 9

Buồn ơi ta xin chào mi

Khi người yêu ta đã bỏ ta đi

Buồn ơi ta xin chào mi

Khi tình yêu chấp cánh bay đi

Buồn ơi ta đang lẻ loi

Buồn hỡi ta đang đơn côi

Buồn ơi hãy đến với ta

Để quên chuyện tình xót xa

Nếu trên đường tình ta lẻ loi một mình

Thì trên đường đời ta có mi buồn ơi! ...

Buồn ơi thế nhân là thế

Sao người yêu vẫn mãi say mê

Buồn ơi yêu đương là thế

Sao tình ta mãi mãi đam mê

Người yêu cho ta niềm đau

Buồn hỡi cho ta quên mau

Buồn ơi hãy đến với ta

Để quên chuyện tình xót xa...

(Buồn ơi xin chào mi - Nguyễn Ánh 9)

Cái tựa đề này hình như (nhà cháu nói “hình như” vì không thấy ông Nguyễn Ánh 9 đề cập đề kiếc gì cả !)  rập theo ý cái tựa đề của cuốn tiểu thuyết “Bonjour Tristesse” viết bởi  Françoise Sagan xuất bản từ bên trời tây mãi năm 1954.  “Bonjour Tristesse” cũng đã được quay thành phim và viết ra nhạc tây, cái nào cũng hay cả.  “Cái “Buồn” trong bài “Buồn ơi xin chào mi” này đã được nhân cách hóa một cách rất thi vị thành ra một người bạn, hay đúng hơn một người tình chung thủy hơn, sẽ sẵn sàng đến để an ủi, chia sẻ với qúi cụ khi người tình thật của cụ nói “bye bye” với cụ mà quên chẳng có nói “sorry” gì cả.   Buồn nhỉ !!!

Bản nhạc thứ hai mà nhà cháu muốn nói là nhạc phẩm "Buồn" của Y Vân :

Buồn như ly rượu đầy

không có ai cùng cạn

Buồn như ly rượu cạn

không còn rượu để say.

Buồn như trong một ngày hai đứa không gặp mặt

Buồn như khi gặp mặt không còn chuyện để vui.

Đôi ta như bước lên đỉnh sầu

Mà đời luôn cao ngất thương đau

Bao lâu ân ái chưa đậm màu

Toàn là cay đắng giết thương yêu.

Tình đôi ta thật buồn

như lứa hoa nở muộn

Tình yêu không trọn vẹn

buồn mỗi ngày buồn hơn.

(Buồn - Y Vân)

Bài này chữ “buồn” đựơc láy một cách thật tuyệt vời qua 4 câu mở đầu (xin viết lại):

Buồn như ly rượu đầy

không có ai cùng cạn

Buồn như ly rượu cạn

không còn rượu để say

Nhưng bài ca “Buồn” bất hủ tuyệt cú mèo này, như theo lời nhắn nhủ của nhà thơ Lê Phụng Thiên khi gửi thư đến báo Nghệ Thuật, lại có một điều đáng “buồn” là đọc trong thủ bút (bản viêt tay) của nhạc sĩ Y Vân cho bài này không thấy nhạc sĩ Y Vân ghi là “viết theo ý bài thơ “Buồn như” của thi sĩ Tạ Ký.  Có lẽ nhạc sĩ Y Vân nghe 2 câu này ở đâu đó lâu rồi “quên” mất là của ai ?  Hay là nhiều khi các tư tưởng lớn hay gặp nhau ? Ai biết được ?  Rất tiếc nhạc sĩ Y Vân đã quá cố rồi, cho nên chúng ta không có dịp nghe lời giải thích của nhạc sĩ như thế nào !  Cũng nên biết thêm là trường hợp bài nhạc được phổ theo nguyên văn lời thơ của một thi sĩ hoặc chỉ viết theo ý một bài thơ (không dùng nguyên văn) của một thi sĩ nào đó (như trường hợp bài hát “Buồn” này) là sự việc đã xảy ra không ít trong giới sáng tác ca khúc.

Nhân tiện đây, nhà cháu xin ghi lại nguyên văn bài thơ "Buồn như" của thi sĩ Tạ Ký mà (lời) của nhạc phẩm "Buồn" của Y Vân đã dựa theo để quí cụ đọc chơi cho biết:

Buồn như ly rượu cạn,

Không còn rượu cho say

Buồn như ly rượu đầy,

Không còn một người bạn.

Buồn như đêm khuya vắng,

Qua cửa sổ trông trăng.

Buồn như em nói rằng:

Nhớ anh từng đêm trăng.

Buồn như yêu không được,

Dù người yêu có thừa.

Buồn như mối tình xưa,

Chỉ còn dòng lưu-bút.

Buồn như buồn như thế,

Buồn như một kiếp người.

Đây cõi lòng quạnh-quẽ

Buồn như đóa hoa rơi.

(Buồn Như – Tạ Ký)

Tiếng Việt nói hàng ngày và văn chương chữ Việt sử dụng chữ “Buồn” cũng hơi nhiều, dùng cả 4 dạng tĩnh từ, danh từ, trạng từ và giới từ, với ý nghĩa đôi khi có thể trái ngược hẳn với nhau !!!. 

Thông thường nhất thì “buồn” được dùng như là một tĩnh từ chỉ một cảm tính quen thuộc của chúng ta được hiểu là “không được vui.”  Chẳng hạn như “Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ ?”

“Buồn” được dùng như là danh từ như “Cái buồn (cái buồn như xé tâm can!)” 

Với trạng từ “buồn buồn…”   thật là lạ ở chỗ chữ “buồn” ở dạng trạng từ này.  “Buồn” được dùng 2 lần liên tiếp mà chẳng có nghĩa gì là “buồn” cả !  (thí dụ : “Buồn buồn bà xã tôi đi shopping chơi !”)

Quái đản nhất phải là chữ “buồn” được dùng ở dạng giới từ.  “Buồn” lại có nghĩa là “sắp sửa.”  Các họat động sinh lý của cơ thể trong lãnh vục bài tiết đều có thể dùng chữ buồn này một cách thỏai mái.  Chẳng hạn “buồn nôn,” “buồn…” “buồn … “ (xin quí tự điền vào chỗ trống cho hợp nghĩa nhe !)

Chuyện buồn (hay vui) nói riết rồi cũng phải đến chỗ phải ngừng.  Nhà cháu chỉ mong quí cụ tỉnh táo đừng đọc chuyện buồn rồi buồn lây một cách vô duyên.  Trong mọi trường hợp, xin quí cụ cố gắng đừng để lâm vào hòan cảnh phải ca một trong 2 cái bản “Buồn ơi xin chào mi” của Nguyễn Ánh 9 hay là “Buồn” của Y Vân; mà hãy tìm cách nào đó để bắt chước anh chàng Đức Huy - anh chàng này bây giờ là “người di tản hết buồn” đã về Việt Nam ở để tìm vợ nhí - ca bài “Và con chim đã vui trở lại !!!”  

Thân mến

Trần Văn Giang

Ý kiến, phê bình xin gửi về: tranvangiang@khoahoc.net

 Trở về Trang Chính