Khi nói đến xác ướp lập tức ai cũng nghĩ đến những xác ướp được chôn trong những kim tự tháp ở Ai Cập. Bạn đúng, xác ướp ở Ai Cập là nổi tiếng hơn cả; nhưng những nơi khác trên trái đất cũng có tục ướp xác như ở Greenland, Trung Hoa, cả ở vùng núi Andes ở Nam Mỹ.

            Xác ướp là xác của một người có khi cả thú vật nữa được bảo tồn cho khỏi thối rửa sau khi chết. Thông thường khi ta chết, vi khuẩn đục khoét những phầm mềm của cơ thể như da, bắp thịt; sau đó chỉ còn trơ lại xương cốt. Để tăng trưởng, vi khuẩn cần đến nước, do vậy muốn ướp xác, cơ thể cần được làm khô thật nhanh sau khi vừa mới chết. Xác chết còn cần được giữ sao cho khỏi bị phân hủy và trông giống như khi còn sống. Tiến trình làm khô có thể bằng cách giữ cho thật lạnh, phơi nắng, un khói, hoặc dùng hóa chất như natron, một loại muối đá thiên nhiên mà thành phần gồm hợp chất của sodium carbonate và sodium bicarbonate.

            Người Ai Cập thời cổ đại tin rằng ướp xác sau khi chết là cần thiết để người chết có thể đầu thai qua kiếp khác.

            Quá trình ướp xác rất lâu dài và tốn kém. Thời gian thông thường là 70 ngày. Quan lại cao cấp, các giáo sĩ, những nhà quí tộc phục vụ cho vua hoặc nữ hoàng thường cũng được ướp xác khi chết. Để thực hiện người ta cho dựng lều ngay bên huyệt mộ để làm công việc tẩm ướp.

            Nghệ thuật ướp xác của người Ai Cập gồm nhiều giai đoạn. Trước tiên xác chết được tắm rửa sạch sẽ và làm nghi thức thanh tẩy theo tôn giáo. Kế đến người ta lấy các cơ phận trong thân thể bằng cách rạch một vệt dài dọc theo hông trái để mang những cơ quan nội tạng như ruột, gan, bao tử và phổi ra ngoài. Mỗi thứ sẽ được tẩm bằng natron để làm cho khô nhanh và chống thối rửa gây bởi vi khuẩn.

            Kế đó từng món một được bọc bằng vải lanh rồi cất trong những lọ bầu. Nắp lọ được tạc theo hình bốn người con trai của thần Horus mà mỗi vị có trọng trách bảo vệ một cơ quan riêng biệt. Bốn loại nắp gồm như sau:

Qebehsennef (đầu chim ưng) : cho lọ chứa ruột.

            Duamutef (đầu chó rừng) : bao tử.

            Hapy (khỉ đầu chó) : phổi.

            Imsety (đầu người) : gan.

            Có nơi người ta đem đặt lại vào trong cơ thể chứ không chứa ở trong các lọ như nói ở trên.

            Sau khi lấy hết các cơ quan nội tạng, người ta rửa sạch trong cơ thể bằng rượu nho, các loại gia vị rồi xả sạch bằng dầu cây tuyết tùng. Giai đoạn tiếp là nhồi đầy trong cơ thể bằng natron; có nơi  thêm cả mạt cưa, vải lanh, nhựa cây, và ngay cả bùn nữa. Phần việc kế tiếp là lấy não ra khỏi đầu bằng loại móc có lưỡi dài thọc xuyên qua hốc mũi để nạo sạch vùng trong xoang sọ. Vì người Ai Cập thời ấy cho rằng não là bộ phận không quan trọng nên bị đem quăng bỏ đi. Để giữ cho mặt và thân thể nguyên dạng tròn trịa như xưa, người ta đem lót dưới da những nùi vải lanh nhỏ li ti. Cuối cùng, mỗi tứ chi, đầu và thân trên được vấn riêng rẻ bằng vải lanh có tẩm nhựa cây. Giai đoạn này mất khá nhiều thời gian mà theo các học giả ngày nay, một số xác ướp có số băng vải lanh dài đến một dặm rưởi.

            Xác ướp Ai Cập đầu tiên được biết có từ 2600 năm trước Công Nguyên, tập tục này tồn tại mãi đến khi người Ả Rập Hồi Giáo xâm lăng Ai Cập vào năm 641 sau Công Nguyên. Một phần do nhiều người Ai Cập cải đạo theo Ki Tô giáo, họ không còn tin ướp xác là cần thiết để được đầu thai qua kiếp khác nữa. Thời gian cao điểm của tập tục này là dưới triều đại vua Pharaoh thứ 21 (1085 trước – 945 sau CN).

Trong suốt quá trình hơn 3000 năm, ở Ai Cập có hơn 70 triệu xác ướp. Nhiều quá phải không bạn? Vậy thì những xác đó nay đâu cả rồi? Buồn thay, ngay từ hồi xa xưa những mộ huyệt này bị đào xới để tìm của cải, hoặc bị phá phách. Vào thời Trung Cổ, vô số xác bị đào lên để xay tán ra làm bùa phép. Gần đây hơn lại còn bị xâm nhập để tìm đồ cổ hoặc các vật lưu niệm. Kỹ nghệ ngày nay cũng góp phần tàn phá những di tích văn hóa vô giá này như đào xác ướp lên để lấy vải quấn làm giấy hoặc đốt thay nhiên liệu.

Những xác ướp được bảo tồn tốt nhất là xác của các vua Pharaoh và tông bằng quyến thuộc. Xác của họ được tẩm ướp tinh vi và bảo vệ kỹ càng hơn. Ba xác ướp Ai Cập nỗi tiếng nhất là của các vua Tutankhamen, Seti Đệ Nhất, và Rameses Đệ Nhị (tức Rameses Đại Đế).

Tutankhamen, mà người ta thường gọi là Vua Tut, lên ngôi khi còn là một thanh niên vào Triều Đại Thứ 18. Qua đời rất sớm vì một nguyên nhân không ai rõ. Ông được chôn ở vùng Thung Lũng Các Vị Vua Ai Cập. Tuy lúc còn trị vì ông không có gì quan trọng hay nỗi bật hơn những Pharaoh khác, nhưng Tutankhamen lại có một chổ đứng đặc biệt đối với người đời nay.

Mộ của Tutankhamen được Howard Carter tìm thấy vào tháng 11 năm 1922. Những năm sau đó, đoàn thám hiểm của ông khai quật lên cả một kho tàng vô giá trong đó có chiếc mặt nạ bằng vàng khối, những hình nhân nhỏ bằng vàng và vô số châu báu. Chưa một cuộc khai quật về khảo cổ nào gây chấn động lớn như lần này. Sau cuộc khai mộ, một số người bị chết bất đắc kỳ tử khiến có một dạo người ta đồn là do lời nguyền của xác ướp.

Ngày nay vua Tut được nhiều người nhắc đến nhất một phần vì mộ của ông được khám phá còn đang trong tình trạng hoàn toàn nguyên vẹn. Mộ của ông may mắn thoát được bàn tay phá hoại của bọn săn tìm kho tàng trong suốt 3000 năm. Xác ướp của ông cùng với quách đựng xác bằng vàng khối, những tranh họa trên tường, bàn tủ, binh khí và vô số mẫu vật khác đều tồn tại đến ngày nay. Tất cả lưu lại cho chúng ta một nét đại  cương về đồ trang sức, trang điểm, lễ phục, mũ mãng cân đai của một vị vua Ai Cập. Vua Tut mất vào khoảng 1352 trước CN lúc mới còn 18, 19 tuổi, chỉ là một tiểu Pharaoh. Những vị vua khác vĩ đại hơn ắt phải được chôn theo cả những kho tàng khổng lồ. Tiếc rằng, vẻ bề thế của những ngôi mộ lớn hơn đó dễ dàng thu hút bọn săn kho tàng, tất cả đã bị vơ vét trơ trụi từ cả mấy trăm năm trước.

Seti Đệ Nhất được biết như là một trong những Pharaoh vĩ đại và một chiến sĩ hiếu chiến nhất. Ông còn là cha của một Pharaoh tăm tiếng khác, đó là Rameses Đệ Nhị (hay Rameses Đại Đế). Seti trị vì vào Triều Đại Thứ 19, nhiều thế hệ sau vua Tutankhamen. Sử sách ghi lại rằng ông có công bảo vệ cho Ai Cập khỏi bị xâm lăng nhờ xua đuổi được những đạo quân cướp phá từ bên kia biên giới xứ Libya. Ông còn được biết đã mở rộng bờ cõi Ai Cập đến tận Syria ngày nay về phía đông.

Rameses Đệ Nhị (Rameses Đại Đế) cai trị Ai Cập từ 1279 đến 1212 trước Công Nguyên, một thời gian kỷ lục 67 năm. Vô số truyền thuyết về ông được mãi lưu truyền. Cái thời mà con người chỉ sống có vài thập niên thì ông thọ đến 90 tuổi. Ông là người cao đến 6 bộ Anh trong khi người Ai Cập trung bình chỉ cao 5 bộ. Ông có rất nhiều vợ và hơn 100 người con.

Năm 1974, các nhà nghiên cứu về Ai Cập (Egyptologist) ở Viện Bảo Tàng Cairo (Le Caire) để ý thấy rằng tình trạng xác ướp của Rameses bỗng suy đồi rất nhanh. Họ bèn gởi ông qua Paris bằng máy bay để nhờ khám nghiệm y khoa. Bạn có thể ngờ không, một xác ướp mà cũng bị hỏi giấy thông hành? Vua Rameses Đệ Nhị được chính phủ Ai Cập cấp cho một thông hành, ở cột nghề nghiệp được điền là “Vua (đã băng hà).”

Tại Paris, ông được chẩn đoán có nhiễm trùng nấm và được chữa trị đúng mức. Trong khi khám tử thi, các phân tích khoa học tiết lộ thêm những chi tiết mới nơi ông như những vết thương lúc chiến đấu, những vết nứt trên xương, cũng như được biết vua Pharaoh này có chứng đau khớp, máu huyết tuần hoàn không đều. Hơn nữa các chuyên gia còn biết được tên các loại hoa và dược thảo được đem dùng trong tiến trình tẩm ướp, trong đó có thứ cúc La Mã, một trong những dược liệu dùng làm thuốc.

Trở về Trang Chính